07h00 - 17h00 từ Thứ 2 đến Chủ nhật
Món quà báo hiếu ý nghĩa là: Đưa ba mẹ đi “Bảo dưỡng sức khỏe”
Bệnh thường gặp ở trẻ em: Triệu chứng, cách xử trí ban đầu và thời điểm cần đi khám
Tham vấn nội dung: BSCKII Lê Bá và BSCKII Nguyễn Quốc Tiến
I. Mùa hè nắng gắt: Vì sao người già và trẻ nhỏ dễ gặp nguy hiểm?
Mùa hè nắng gắt không chỉ gây mệt mỏi, khó chịu mà còn có thể trở thành “báo động đỏ” đối với sức khỏe người già và trẻ nhỏ. Khi nền nhiệt ngoài trời lên cao, có thời điểm vượt ngưỡng 40°C, kết hợp chỉ số tia cực tím UV ở mức cao hoặc rất cao, cơ thể phải hoạt động liên tục để tự làm mát. Với người khỏe mạnh, quá trình này đã là một áp lực lớn. Với người cao tuổi và trẻ em, nguy cơ suy giảm sức khỏe càng đáng lo ngại hơn.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), nắng nóng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng điều hòa thân nhiệt, làm tăng nguy cơ mất nước, kiệt sức vì nóng, say nắng, sốc nhiệt và làm nặng thêm các bệnh tim mạch, hô hấp, thận hoặc bệnh mạn tính sẵn có . Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) cũng xếp người từ 65 tuổi trở lên, trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ vào nhóm dễ mắc bệnh liên quan đến nhiệt hơn các nhóm khác .
BSCKII Nguyễn Quốc Tiến – Nội khoa cho biết: “Người già thường giảm cảm giác khát, tuyến mồ hôi hoạt động kém hơn, đồng thời nhiều người có bệnh nền hoặc đang dùng thuốc điều trị huyết áp, tim mạch, lợi tiểu.
Những yếu tố này khiến cơ thể khó thích nghi khi thời tiết chuyển sang nắng nóng gay gắt. Với trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ sơ sinh và trẻ dưới 5 tuổi, khả năng tự điều chỉnh thân nhiệt chưa hoàn thiện. Trẻ cũng chưa biết chủ động uống nước, tìm nơi mát hoặc diễn đạt rõ cảm giác khó chịu. Vì vậy, chỉ một thời gian ngắn ở ngoài trời nắng hoặc trong phòng bí nóng cũng có thể khiến trẻ mất nước, sốt cao, lừ đừ hoặc rối loạn điện giải”
II. Nắng nóng trên 40°C và tia UV cao tác động đến cơ thể như thế nào?
Khi thời tiết nắng nóng, cơ thể làm mát chủ yếu bằng cách giãn mạch và tiết mồ hôi. Nếu nhiệt độ môi trường quá cao, độ ẩm lớn hoặc cơ thể không được bù nước đúng cách, quá trình tản nhiệt bị quá tải. Khi đó, thân nhiệt có thể tăng nhanh, tim phải bơm máu nhiều hơn, máu cô đặc do mất nước và nguy cơ rối loạn điện giải tăng lên.
Bên cạnh nhiệt độ cao, tia UV cũng là yếu tố cần được chú ý. WHO khuyến cáo nên có biện pháp chống nắng khi chỉ số UV từ 3 trở lên; phơi nắng quá mức, đặc biệt ở trẻ em và thanh thiếu niên, có thể làm tăng nguy cơ tổn thương da và bệnh lý da về sau.
Bảng cảnh báo nguy cơ khi nắng nóng kéo dài
| Tác nhân mùa hè | Ảnh hưởng thường gặp | Nhóm dễ bị ảnh hưởng |
| Nhiệt độ ngoài trời cao | Mất nước, kiệt sức, chuột rút, say nắng, sốc nhiệt | Người già, trẻ nhỏ, người có bệnh nền |
| Chênh lệch nhiệt độ phòng lạnh – ngoài trời | Đau đầu, chóng mặt, sốc nhiệt, co mạch | Người cao tuổi, trẻ nhỏ |
| Tia UV cao | Cháy nắng, tổn thương mắt, tăng nguy cơ bệnh da lâu dài | Trẻ em, người da nhạy cảm |
| Phòng kín, điều hòa quá lạnh | Khô mũi họng, kích ứng đường hô hấp, dễ viêm họng | Trẻ nhỏ, người già, người có bệnh hô hấp |
| Mất nước kéo dài | Mệt lả, tụt huyết áp, rối loạn điện giải, trụy tim mạch | Người già, trẻ nhỏ, người lao động ngoài trời |
BSCKII Lê Bá – Ngoại khoa nhấn mạnh: “Sốc nhiệt là tình trạng cấp cứu. Gia đình không nên chủ quan nếu người bệnh có biểu hiện lơ mơ, co giật, ngất, da nóng đỏ hoặc khó thở sau khi tiếp xúc nắng nóng. Việc làm mát ban đầu rất quan trọng, nhưng người bệnh vẫn cần được đưa đến cơ sở y tế để đánh giá biến chứng.”
III. Dấu hiệu cảnh báo người già và trẻ nhỏ đang bị ảnh hưởng bởi nắng nóng
Không phải mọi trường hợp ảnh hưởng do nắng nóng đều bắt đầu bằng triệu chứng rầm rộ. Nhiều người chỉ thấy mệt, khát, đau đầu hoặc chóng mặt. Tuy nhiên, nếu không xử trí kịp thời, tình trạng có thể tiến triển nhanh.
1. Dấu hiệu nhẹ cần theo dõi sát
- Mệt mỏi, uể oải, giảm vận động
- Khát nước, môi khô, tiểu ít, nước tiểu sẫm màu
- Đau đầu, hoa mắt, chóng mặt
- Vã mồ hôi nhiều hoặc da nóng
- Chuột rút cơ, nhất là sau khi ra nắng
- Trẻ quấy khóc, bú kém, ngủ li bì hơn bình thường
- Người già than mệt, hồi hộp, đánh trống ngực
2. Dấu hiệu nặng cần đi khám hoặc gọi cấp cứu
- Lơ mơ, lú lẫn, nói khó
- Ngất xỉu, co giật
- Sốt cao, da nóng đỏ, có thể không còn ra mồ hôi
- Khó thở, đau tức ngực
- Nôn nhiều, không uống được nước
- Yếu hoặc liệt nửa người
- Trẻ bỏ bú, khó đánh thức, mắt trũng, tiểu rất ít
Theo hướng dẫn của bộ y tế, khi gặp trường hợp nặng do nắng nóng, cần gọi cấp cứu 115 hoặc nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất, đồng thời tiếp tục làm mát trong quá trình chờ hỗ trợ .
IV. Nguyên tắc vàng bảo vệ sức khỏe trong mùa hè nắng gắt
Chủ động phòng ngừa là “chìa khóa vàng” để bảo vệ người già và trẻ nhỏ trước thời tiết nắng nóng. Gia đình cần xây dựng thói quen chăm sóc hằng ngày, không chờ đến khi có biểu hiện mệt lả mới xử trí.
1. Hạn chế tiếp xúc với nắng gắt từ 10:00 đến 16:00
Khung giờ từ 10:00 đến 16:00 thường là thời điểm nắng nóng và bức xạ mạnh. Bộ Y tế khuyến cáo người dân hạn chế ra ngoài trời trong khoảng thời gian này, đặc biệt trong những ngày nắng nóng gay gắt.
Với người già và trẻ nhỏ, gia đình nên:
- Không đưa trẻ ra ngoài chơi, đi dạo hoặc vận động ngoài trời vào buổi trưa.
- Người cao tuổi nên đi khám, đi chợ, tập thể dục vào sáng sớm hoặc chiều muộn.
- Nếu bắt buộc ra ngoài, cần đội mũ rộng vành, mặc áo chống nắng thoáng khí, đeo kính râm, khẩu trang và che vùng gáy.
- Không để trẻ ngồi lâu trong ô tô đang đỗ, kể cả khi hé cửa kính. CDC cảnh báo nhiệt độ trong xe có thể tăng rất nhanh và gây nguy cơ sốc nhiệt ở trẻ.
2. Bù nước và dinh dưỡng đúng cách
Trong mùa hè nắng gắt, không nên chờ khát mới uống nước. Người cao tuổi có thể giảm cảm giác khát nên càng cần được nhắc uống nước đều. Theo hướng dẫn của bộ y tế , người dân nên bổ sung khoảng 1,5 – 2 lít nước/ngày, chia nhiều lần, không uống dồn quá nhiều trong một lúc .
3. Gợi ý bù nước an toàn
| Đối tượng | Cách bù nước nên áp dụng | Lưu ý |
| Trẻ còn bú mẹ | Cho bú nhiều lần hơn | Theo dõi số lần tiểu, môi, mắt, mức độ tỉnh táo |
| Trẻ lớn | Uống nước lọc, nước canh, nước hoa quả ít đường | Tránh nước ngọt có ga, nước quá lạnh |
| Người cao tuổi | Uống từng ngụm nhỏ, chia đều trong ngày | Người bệnh tim, thận cần hỏi bác sĩ về lượng nước phù hợp |
Lưu ý: Người ra nhiều mồ hôi, có thể bổ sung điện giải theo hướng dẫn (Oresol phải pha đúng tỷ lệ, không tự ý pha đặc)
BSCKII Nguyễn Quốc Tiến đưa ra lời khuyên: “Dinh dưỡng mùa nắng nóng nên ưu tiên rau xanh, trái cây, món canh, thực phẩm dễ tiêu. Gia đình nên hạn chế đồ chiên rán, thức ăn nhanh, món quá mặn, quá cay hoặc nhiều dầu mỡ vì có thể làm cơ thể khó chịu hơn trong thời tiết nóng”
V. Sử dụng điều hòa an toàn, tránh “bẫy nhiệt độ”
Điều hòa giúp làm mát nhưng dùng sai cách có thể tạo ra “bẫy nhiệt độ”. Đây là tình trạng cơ thể phải chuyển đổi đột ngột giữa môi trường quá lạnh trong phòng và nắng nóng ngoài trời. Sự chênh lệch lớn có thể khiến người già, trẻ nhỏ bị đau đầu, chóng mặt, mệt, khô niêm mạc đường hô hấp hoặc tăng nguy cơ sốc nhiệt khi ra vào liên tục.
Các chuyên gia khuyến nghị nên duy trì điều hòa khoảng 26 – 28°C trong ngày nắng nóng, đặc biệt với trẻ nhỏ và người cao tuổi.
Cách dùng điều hòa an toàn:
- Đặt nhiệt độ khoảng 26 – 28°C.
- Không để luồng gió lạnh thổi thẳng vào mặt, đầu, cổ, ngực của trẻ nhỏ hoặc người già.
- Không để phòng quá kín trong thời gian dài; nên thông gió định kỳ.
- Vệ sinh điều hòa thường xuyên để hạn chế bụi, nấm mốc, tác nhân kích ứng hô hấp.
- Khi chuẩn bị ra ngoài trời nắng, nên tắt điều hòa, mở cửa phòng hoặc đứng ở khu vực trung gian vài phút để cơ thể thích nghi.
- Không để trẻ đang đổ mồ hôi nhiều vào ngay phòng điều hòa quá lạnh.
Với người có bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, hen phế quản, viêm xoang, viêm mũi dị ứng hoặc bệnh tim mạch, gia đình nên theo dõi sát hơn trong giai đoạn nắng nóng kéo dài.
VI. Vệ sinh cơ thể và tắm mát đúng cách
Mồ hôi nhiều, da ẩm kéo dài dễ gây rôm sảy, viêm da, hăm kẽ, nhất là ở trẻ nhỏ và người già ít vận động. Vì vậy, cần lau khô mồ hôi, thay quần áo thoáng sạch và tắm rửa hằng ngày.
Tuy nhiên, không nên tắm ngay bằng nước lạnh sau khi vừa đi ngoài nắng về hoặc khi cơ thể còn đang đổ nhiều mồ hôi. Lúc này, mạch máu đang giãn để tản nhiệt; việc gặp nước lạnh đột ngột có thể gây co mạch, chóng mặt, đau đầu hoặc khó chịu. Nên nghỉ ở nơi thoáng mát, lau khô mồ hôi, uống vài ngụm nước, sau đó tắm bằng nước mát vừa phải.
VII. Sơ cứu nhanh khi nghi ngờ say nắng, sốc nhiệt
Nếu người già hoặc trẻ nhỏ có biểu hiện mệt lả, chóng mặt, lơ mơ sau khi đi ngoài nắng, cần xử trí ngay:
- Đưa người bệnh vào nơi râm mát, thoáng gió.
- Nới lỏng quần áo, tháo bớt vật dụng gây bí nóng.
- Lau người bằng khăn mát, có thể chườm vùng cổ, nách, bẹn.
- Nếu người bệnh tỉnh táo, cho uống từng ngụm nhỏ nước mát hoặc dung dịch bù điện giải pha đúng hướng dẫn.
- Không tự ý cho uống thuốc hạ sốt trong sốc nhiệt nếu chưa có chỉ định.
- Gọi cấp cứu 115 nếu có lơ mơ, co giật, ngất, khó thở, đau ngực, sốt cao hoặc không uống được nước.
VIII. Khi nào nên đưa người già và trẻ nhỏ đi khám?
Gia đình nên đưa người bệnh đến cơ sở y tế nếu sau khi nghỉ ngơi, bù nước và làm mát mà triệu chứng không cải thiện. Đặc biệt, cần thăm khám sớm khi:
- Người cao tuổi có bệnh nền như tăng huyết áp, tim mạch, đái tháo đường, bệnh thận, bệnh phổi.
- Trẻ sốt cao, bỏ bú, li bì, nôn nhiều hoặc tiêu chảy kèm mất nước.
- Có dấu hiệu khó thở, đau ngực, nói khó, yếu tay chân.
- Người bệnh đang dùng thuốc lợi tiểu, thuốc huyết áp, thuốc tim mạch hoặc thuốc ảnh hưởng đến bài tiết mồ hôi.
- Xuất hiện mẩn đỏ, viêm da, rôm sảy lan rộng hoặc nhiễm trùng da.
Tại Phòng khám Đa khoa Quốc tế True Hope, người bệnh có thể được thăm khám, đánh giá tình trạng mất nước, bệnh lý hô hấp, tim mạch, tiêu hóa hoặc các rối loạn sức khỏe thường gặp trong mùa nắng nóng. Việc kiểm tra sớm giúp phát hiện nguy cơ, tư vấn chăm sóc phù hợp và hạn chế biến chứng ở nhóm người già, trẻ nhỏ.
Đặt câu hỏi với chuyên gia tại Phòng khám Đa Khoa True Hope tại đây!
Mùa hè nắng gắt là thời điểm người già và trẻ nhỏ cần được bảo vệ đặc biệt. Nhiệt độ cao, tia UV mạnh, mất nước, điều hòa dùng sai cách và thay đổi nhiệt độ đột ngột đều có thể làm sức khỏe suy giảm nhanh. Gia đình cần ghi nhớ 4 nguyên tắc quan trọng: hạn chế ra nắng từ 10:00 đến 16:00, bù nước đúng cách, dùng điều hòa an toàn và vệ sinh – tắm mát hợp lý.
Nếu người thân có biểu hiện bất thường như lơ mơ, khó thở, ngất, co giật, sốt cao, đau tức ngực hoặc mất nước nặng, không nên tự xử trí kéo dài tại nhà. Hãy liên hệ cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu để được hỗ trợ kịp thời.
Tìm hiểu thêm về chuyên khoa Nhi tại True Hope
Gói khám tổng quát cho người thân tại True Hope
Chủ động hôm nay – an toàn sức khỏe cho cả gia đình trong mùa hè nắng nóng.
Bộ y tế Việt Nam
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)
Câu hỏi thường gặp
1. Vì sao mùa hè nắng gắt nguy hiểm hơn với người già và trẻ nhỏ?
Người già và trẻ nhỏ có khả năng điều hòa thân nhiệt kém hơn người trưởng thành khỏe mạnh. Người cao tuổi thường giảm cảm giác khát, có bệnh nền hoặc đang dùng thuốc điều trị. Trẻ nhỏ chưa biết tự bù nước, chưa nhận biết rõ dấu hiệu mệt, nóng, khát. Vì vậy, hai nhóm này dễ bị mất nước, say nắng, sốc nhiệt hoặc bệnh hô hấp khi thời tiết nắng nóng kéo dài.
2. Người già nên uống bao nhiêu nước mỗi ngày vào mùa hè?
Thông thường, người cao tuổi nên uống khoảng 1,5 – 2 lít nước mỗi ngày, chia thành nhiều lần nhỏ, không chờ khát mới uống. Tuy nhiên, người mắc bệnh tim mạch, suy thận hoặc đang phải hạn chế dịch cần hỏi ý kiến bác sĩ để biết lượng nước phù hợp.
3. Trẻ nhỏ có cần uống nhiều nước hơn khi trời nắng nóng không?
Có. Khi trời nóng, trẻ dễ mất nước qua mồ hôi nên cần được bổ sung nước thường xuyên. Với trẻ bú mẹ, nên cho bú nhiều lần hơn. Với trẻ lớn, có thể bổ sung nước lọc, nước canh, nước hoa quả ít đường. Không nên cho trẻ uống nhiều nước ngọt có ga hoặc đồ uống quá lạnh.
4. Khung giờ nào không nên cho người già và trẻ nhỏ ra ngoài?
Gia đình nên hạn chế để người già và trẻ nhỏ ra ngoài trong khung giờ nắng nóng cao điểm từ 10:00 đến 16:00. Nếu bắt buộc phải ra ngoài, cần che chắn kỹ, đội mũ rộng vành, mặc quần áo thoáng mát, đeo kính râm và tránh đứng lâu dưới nắng trực tiếp.
5. Điều hòa nên để bao nhiêu độ là an toàn cho trẻ nhỏ và người già?
Nhiệt độ điều hòa nên duy trì khoảng 26 – 28°C. Không nên để phòng quá lạnh hoặc để gió điều hòa thổi trực tiếp vào mặt, đầu, cổ, ngực của trẻ nhỏ và người cao tuổi. Khi chuẩn bị ra ngoài trời nắng, nên tắt điều hòa, mở cửa phòng vài phút để cơ thể thích nghi dần.
6. Có nên tắm ngay sau khi đi ngoài nắng về không?
Không nên tắm ngay bằng nước lạnh sau khi vừa đi ngoài nắng về hoặc khi cơ thể còn đổ nhiều mồ hôi. Việc thay đổi nhiệt độ đột ngột có thể gây chóng mặt, đau đầu, co mạch hoặc khiến cơ thể mệt hơn. Nên nghỉ ở nơi thoáng mát, lau khô mồ hôi, uống vài ngụm nước rồi mới tắm bằng nước mát vừa phải.
7. Dấu hiệu nào cảnh báo người già hoặc trẻ nhỏ bị mất nước?
Các dấu hiệu mất nước thường gặp gồm khô môi, khát nhiều, tiểu ít, nước tiểu sẫm màu, mệt mỏi, chóng mặt, da khô, mắt trũng. Ở trẻ nhỏ, cần chú ý thêm các biểu hiện như quấy khóc, bỏ bú, ngủ li bì, ít đi tiểu hơn bình thường.
8. Khi nào cần đưa người già hoặc trẻ nhỏ đi khám ngay?
Cần đưa người bệnh đi khám hoặc gọi cấp cứu nếu có biểu hiện lơ mơ, ngất, co giật, khó thở, đau tức ngực, sốt cao, nôn nhiều, không uống được nước, yếu liệt tay chân hoặc trẻ bỏ bú, khó đánh thức. Đây có thể là dấu hiệu của sốc nhiệt, mất nước nặng hoặc bệnh lý nguy hiểm cần xử trí kịp thời.
9. Chỉ số tia UV cao có ảnh hưởng gì đến sức khỏe?
Chỉ số tia UV cao có thể gây cháy nắng, tổn thương da, kích ứng mắt và làm tăng nguy cơ bệnh lý da nếu tiếp xúc kéo dài. Trẻ nhỏ có làn da nhạy cảm nên cần được che chắn kỹ, hạn chế ra nắng gắt và sử dụng biện pháp chống nắng phù hợp theo độ tuổi.
10. Làm gì để bảo vệ sức khỏe gia đình trong những ngày nắng nóng kéo dài?
Gia đình nên chủ động theo dõi dự báo thời tiết, hạn chế ra ngoài giờ nắng gắt, uống đủ nước, ăn nhiều rau xanh và trái cây, dùng điều hòa đúng cách, mặc quần áo thoáng mát, vệ sinh cơ thể hằng ngày và chú ý các dấu hiệu bất thường ở người già, trẻ nhỏ. Phòng ngừa sớm là cách quan trọng nhất để hạn chế nguy cơ sốc nhiệt, mất nước và các bệnh mùa hè.
Bài viết liên quan
Lý do nên chọn Phòng khám Đa khoa Quốc tế True Hope
Trên 10 năm thành lập
Đội ngũ giáo sư, bác sĩ giỏi trực tiếp khám
Cơ sở vật chất hiện đại
Chi phí khám hợp lý
Bảo mật thông tin khách hàng
Chăm sóc khách hàng chu đáo
Lưu ý: Phòng khám hỗ trợ đặt phòng cho khách hàng ở tỉnh xa. LH Hotline đặt lịch khám: 0333 177 268
