07h00 - 17h00 từ Thứ 2 đến Chủ nhật
Tham vấn chuyên môn trước khi xuất bản:
- Nội khoa – Tiết niệu: BSCKII Nguyễn Quốc Tiến.
- Ngoại khoa – Tiết niệu: BSCKII Lê Bá.
- Nội dung phân biệt đau lưng, đau vùng chậu do cơ xương khớp: BSCKI Phan Đình Long – chuyên khoa Cơ xương khớp.
Khám tuyến tiền liệt kín đáo không đồng nghĩa với việc người bệnh vừa đến cơ sở y tế đã phải thực hiện ngay một thủ thuật nhạy cảm. Trong khoảng 30 phút đầu, bác sĩ thường dành phần lớn thời gian để trao đổi riêng, tìm hiểu triệu chứng, xem lại thuốc đang sử dụng, khám tổng quát và quyết định người bệnh cần làm xét nghiệm nào.
Tùy tình trạng sức khỏe, thời gian chờ và danh mục kỹ thuật của từng cơ sở, quy trình thực tế có thể dài hoặc ngắn hơn. Không phải người bệnh nào cũng cần thăm trực tràng, xét nghiệm PSA, siêu âm hoặc đo dòng tiểu ngay trong lần đầu.
Điều quan trọng là quá trình thăm khám phải được giải thích rõ ràng, bảo đảm quyền riêng tư và chỉ thực hiện khám vùng nhạy cảm sau khi người bệnh đồng thuận.
I. Vì sao nhiều nam giới trì hoãn khám tuyến tiền liệt?
Tuyến tiền liệt nằm dưới bàng quang, phía trước trực tràng và bao quanh một phần niệu đạo. Khi tuyến tiền liệt phì đại, viêm hoặc xuất hiện bất thường, người bệnh có thể gặp các triệu chứng như:
- Tiểu đêm nhiều lần.
- Tia tiểu yếu, nhỏ hoặc ngắt quãng.
- Khó bắt đầu đi tiểu.
- Cảm giác tiểu không hết.
- Tiểu buốt, tiểu rắt hoặc buồn tiểu gấp.
- Đau bụng dưới, vùng chậu, bẹn hoặc tầng sinh môn.
- Đau khi xuất tinh.
- Có máu trong nước tiểu hoặc tinh dịch.
Nhiều người chần chừ vì ngại chia sẻ chuyện tiểu tiện, sinh lý hoặc lo sợ phải thăm trực tràng. Tuy nhiên, khám ban đầu thường bắt đầu bằng một cuộc trao đổi thông thường. Việc khám trực tràng chỉ được cân nhắc khi có chỉ định và cần được bác sĩ giải thích trước.
Theo Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Bệnh thận Hoa Kỳ – NIDDK, đánh giá các vấn đề tuyến tiền liệt có thể bao gồm khai thác bệnh sử, khám thực thể, thăm trực tràng, xét nghiệm nước tiểu, xét nghiệm PSA và những kỹ thuật chuyên sâu khác tùy trường hợp. (Nguồn: NIDDK – Prostate Tests)
Bảng dưới đây mô tả một quy trình tham khảo. Thời gian không phải cam kết cố định và có thể thay đổi theo biểu hiện của từng người bệnh.
| Thời gian tham khảo | Nội dung có thể diễn ra | Mục đích |
| 0–5 phút | Tiếp nhận, xác nhận thông tin, trao đổi nhu cầu riêng tư | Giúp người bệnh ổn định tâm lý và trình bày đúng vấn đề |
| 5–15 phút | Khai thác triệu chứng, bệnh sử, thuốc đang dùng | Nhận diện nhóm bệnh tuyến tiền liệt, bàng quang, niệu đạo hoặc bệnh toàn thân |
| 15–22 phút | Khám bụng dưới, cơ quan sinh dục ngoài và khám thần kinh khi cần | Tìm dấu hiệu bàng quang căng, viêm, tổn thương hoặc rối loạn thần kinh |
| 22–30 phút | Thăm trực tràng nếu có chỉ định; tư vấn xét nghiệm ban đầu | Đánh giá sơ bộ tuyến tiền liệt và xây dựng hướng kiểm tra tiếp theo |
1. 0–5 phút: Tiếp nhận và trao đổi trong không gian riêng tư
Khi đăng ký khám tuyến tiền liệt kín đáo, người bệnh có thể chủ động đề nghị:
- Trao đổi trực tiếp với nhân viên y tế thay vì trình bày triệu chứng ở khu vực đông người.
- Được tư vấn trong phòng riêng.
- Được giải thích trước khi khám vùng nhạy cảm.
- Có nhân viên y tế hỗ trợ hoặc người chứng kiến chuyên môn khi thực hiện khám trực tràng.
- Dừng hoặc trì hoãn bước khám nếu chưa sẵn sàng, trừ tình huống cấp cứu cần xử trí ngay.
Hướng dẫn về khám vùng nhạy cảm của hệ thống NHS Scotland nhấn mạnh rằng người bệnh cần được cung cấp thông tin về mục đích, cách thực hiện và phải đồng thuận trước khi bắt đầu. Người bệnh cũng có quyền rút lại sự đồng thuận trong quá trình khám. (Nguồn: NHS Borders – Chaperone Use for Intimate Examinations, Procedures and Care)
2. 5–15 phút: Bác sĩ hỏi những gì?
Đây thường là phần quan trọng nhất trong 30 phút đầu. Người bệnh nên trả lời đúng tình trạng thay vì cố chịu đựng hoặc giảm nhẹ triệu chứng.
Bác sĩ có thể hỏi:
- Triệu chứng bắt đầu từ khi nào?
- Mỗi đêm phải thức dậy đi tiểu bao nhiêu lần?
- Dòng tiểu yếu liên tục hay chỉ xuất hiện từng thời điểm?
- Có phải rặn, chờ lâu mới tiểu được không?
- Có buốt, nóng rát, sốt hoặc rét run không?
- Có đau lưng, đau vùng chậu, bẹn hoặc tầng sinh môn không?
- Có máu trong nước tiểu hoặc tinh dịch không?
- Sau khi tiểu có cảm giác bàng quang vẫn còn nước tiểu không?
- Triệu chứng có ảnh hưởng đến giấc ngủ, công việc hoặc đời sống tình dục không?
- Người bệnh đang sử dụng thuốc cảm, thuốc dị ứng, thuốc lợi tiểu hoặc thuốc điều trị tuyến tiền liệt nào?
Bác sĩ cũng cần biết tiền sử đái tháo đường, bệnh thần kinh, bệnh cột sống, nhiễm trùng tiết niệu, sỏi tiết niệu, phẫu thuật vùng chậu và tiền sử gia đình mắc ung thư tuyến tiền liệt.
3. 15–22 phút: Khám thực thể có phải cởi toàn bộ quần áo không?
Thông thường, người bệnh không phải cởi toàn bộ quần áo. Phạm vi khám phụ thuộc vào triệu chứng và phải được thông báo trước.
Bác sĩ có thể:
- Sờ vùng bụng dưới để kiểm tra bàng quang có căng hay không.
- Quan sát cơ quan sinh dục ngoài nếu có tiểu buốt, dịch niệu đạo, tổn thương da hoặc sưng đau.
- Khám vùng bẹn, bìu hoặc tinh hoàn khi có triệu chứng liên quan.
- Đánh giá cảm giác, sức cơ và phản xạ ở chân nếu nghi ngờ nguyên nhân thần kinh.
- Khám lưng, hông hoặc vùng chậu khi cần phân biệt bệnh tiết niệu với cơ xương khớp.
Đau lưng có chắc chắn do tuyến tiền liệt?
Không. Đau thắt lưng có thể liên quan đến cơ, dây chằng, khớp, đĩa đệm, rễ thần kinh, thận – tiết niệu hoặc nhiều nguyên nhân khác. Vị trí đau đơn thuần không đủ để kết luận bệnh tuyến tiền liệt.
Nếu đau tăng khi cúi, xoay người, mang vật nặng hoặc kèm tê lan xuống chân, bác sĩ có thể cần đánh giá thêm nguyên nhân cơ xương khớp và thần kinh.
4. 22–30 phút: Thăm trực tràng diễn ra như thế nào?
Thăm trực tràng bằng ngón tay, còn gọi là DRE, là một bước khám có thể được chỉ định để đánh giá sơ bộ kích thước, mật độ, độ mềm, độ đau và những vùng bất thường của tuyến tiền liệt.
Theo NHS, người bệnh thường được yêu cầu thay đồ hoặc kéo quần xuống trong khu vực có màn che, sau đó nằm nghiêng bên trái và co đầu gối. Bác sĩ hoặc điều dưỡng sử dụng găng tay, gel bôi trơn rồi nhẹ nhàng đưa một ngón tay vào trực tràng để thăm khám. (Nguồn: NHS – Rectal Examination)
Theo NIDDK, Trực tràng có thể gây cảm giác khó chịu nhẹ trong thời gian ngắn, thường được thực hiện ngay tại phòng khám và không cần gây mê. Phương pháp này giúp bác sĩ nhận biết tuyến tiền liệt có to, đau hoặc có bất thường cần kiểm tra thêm hay không. (Nguồn: NIDDK – Prostatitis: Inflammation of the Prostate)
Theo BSCKII Lê Bá, khám tuyến tiền liệt không nên được tiến hành đột ngột. Trước khi khám, bác sĩ cần:
- Giải thích lý do cần thực hiện.
- Mô tả tư thế và cảm giác có thể gặp.
- Xin ý kiến đồng thuận của người bệnh.
- Sử dụng găng tay và gel bôi trơn.
- Bảo đảm riêng tư khi thay trang phục.
- Dừng lại nếu người bệnh đau nhiều hoặc yêu cầu dừng.
II. Sau khi hỏi bệnh và khám, người bệnh có thể được chỉ định gì?
Không có một “gói xét nghiệm cố định” phù hợp với tất cả nam giới. Bác sĩ sẽ lựa chọn dựa trên tuổi, triệu chứng, kết quả khám và yếu tố nguy cơ.
| Xét nghiệm hoặc kỹ thuật | Mục đích chính | Có bắt buộc với mọi người không? |
| Tổng phân tích nước tiểu | Tìm máu, dấu hiệu viêm hoặc nhiễm trùng | Không |
| Cấy nước tiểu | Xác định vi khuẩn khi nghi nhiễm trùng | Không |
| Xét nghiệm PSA | Hỗ trợ đánh giá bất thường tuyến tiền liệt | Không |
| Siêu âm hệ tiết niệu | Đánh giá thận, bàng quang và một số bất thường liên quan | Không |
| Đo nước tiểu tồn dư | Kiểm tra lượng nước tiểu còn lại sau khi đi tiểu | Không |
| Đo tốc độ dòng tiểu | Đánh giá mức độ dòng tiểu yếu hoặc tắc nghẽn | Không |
| Nhật ký đi tiểu | Theo dõi số lần và lượng nước tiểu ngày – đêm | Tùy trường hợp |
| Nội soi, MRI hoặc sinh thiết | Đánh giá chuyên sâu khi có chỉ định | Không thực hiện thường quy ngay từ đầu |
Mayo Clinic cho biết đánh giá phì đại lành tính tuyến tiền liệt có thể bao gồm xét nghiệm nước tiểu, xét nghiệm máu, đo dòng tiểu, đo lượng nước tiểu tồn dư và nhật ký đi tiểu. Nước tiểu tồn dư có thể được đo bằng siêu âm hoặc ống thông tùy tình huống. (Nguồn: Mayo Clinic – Benign Prostatic Hyperplasia: Diagnosis and Treatment)
Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ – NCI lưu ý rằng viêm hoặc nhiễm trùng tuyến tiền liệt, sinh thiết gần đây, xuất tinh và vận động mạnh như đạp xe có thể làm PSA tăng tạm thời. Người bệnh thường được khuyến nghị tránh các hoạt động có thể ảnh hưởng đến PSA trong khoảng hai ngày trước xét nghiệm và chờ tình trạng viêm ổn định theo hướng dẫn của bác sĩ. (Nguồn: NCI – Prostate-Specific Antigen Test)
Theo BSCKII Nguyễn Quốc Tiến:
- Không nên tự mua thuốc hạ PSA.
- Bác sĩ cần xem xét tuổi, triệu chứng, kết quả khám, diễn biến PSA và các yếu tố nguy cơ.
- Một số trường hợp cần xét nghiệm lại trước khi quyết định kiểm tra chuyên sâu.
III. Khám tuyến tiền liệt trong một buổi có kết luận ngay không?
Một buổi khám có thể giúp bác sĩ nhận diện vấn đề chính và đưa ra hướng xử trí ban đầu. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng có thể kết luận nguyên nhân ngay trong ngày.
Có thể định hướng sớm khi:
- Triệu chứng và kết quả khám tương đối điển hình.
- Xét nghiệm nước tiểu hoặc siêu âm có kết quả trong buổi.
- Không có dấu hiệu nghi ngờ bệnh lý phức tạp.
- Người bệnh cung cấp đầy đủ hồ sơ và thuốc đang dùng.
Có thể cần hẹn thêm khi:
- PSA tăng và cần kiểm tra lại.
- Nghi ngờ nhiễm trùng cần chờ kết quả cấy.
- Có tổn thương cần MRI, nội soi hoặc sinh thiết.
- Triệu chứng có thể liên quan đồng thời đến tuyến tiền liệt, bàng quang và hệ thần kinh.
- Người bệnh có bệnh nền hoặc đang sử dụng nhiều thuốc.
Mục tiêu của khám tuyến tiền liệt kín đáo trong một buổi không phải là thực hiện càng nhiều xét nghiệm càng tốt, mà là lựa chọn đúng kiểm tra cần thiết và tránh kết luận vội vàng.
IV. Cần chuẩn bị gì trước khi đi khám?
Người bệnh nên:
- Ghi lại số lần đi tiểu ban ngày và ban đêm.
- Mang theo kết quả xét nghiệm, siêu âm hoặc đơn thuốc cũ.
- Lập danh sách thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn và thực phẩm bảo vệ sức khỏe đang dùng.
- Ghi nhận thời điểm bắt đầu triệu chứng và yếu tố làm triệu chứng nặng hơn.
- Hỏi cơ sở y tế có cần nhịn ăn hoặc nhịn tiểu trước siêu âm không.
- Thông báo nếu vừa sốt, nhiễm trùng tiết niệu, đặt ống thông, nội soi hoặc sinh thiết.
- Hỏi bác sĩ về việc kiêng xuất tinh và đạp xe trước khi xét nghiệm PSA.
Không nên tự ý ngừng thuốc điều trị tim mạch, huyết áp, đái tháo đường hoặc thuốc chống đông chỉ để đi khám.
V. Những dấu hiệu không nên chờ lịch khám thông thường
Người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay khi:
- Hoàn toàn không thể đi tiểu.
- Bụng dưới căng tức và đau dữ dội.
- Tiểu khó kèm sốt cao hoặc rét run.
- Nước tiểu có nhiều máu hoặc cục máu đông.
- Đau lưng kèm yếu chân, tê vùng mông – sinh dục hoặc rối loạn đại tiện.
- Lơ mơ, nôn nhiều, mệt lả hoặc tình trạng toàn thân xấu đi.
NIDDK cảnh báo bí tiểu cấp có thể gây đau dữ dội, đe dọa sức khỏe và cần được xử trí cấp cứu nếu người bệnh đột ngột không thể đi tiểu dù bàng quang đầy. (Nguồn: NIDDK – Definition and Facts of Urinary Retention)
VI. Khám tuyến tiền liệt kín đáo tại True Hope cần bảo đảm điều gì?
Một quy trình thân thiện với người bệnh nên hướng đến:
- Đặt lịch trước để hạn chế chờ đợi.
- Tư vấn trong không gian riêng.
- Không yêu cầu người bệnh kể triệu chứng nhạy cảm tại khu vực đông người.
- Bác sĩ giải thích từng bước trước khi thực hiện.
- Chỉ định xét nghiệm dựa trên tình trạng cụ thể.
- Bảo mật hồ sơ và kết quả khám.
- Phân luồng đúng chuyên khoa khi đau lưng hoặc đau vùng chậu không xuất phát từ tuyến tiền liệt.
- Hẹn theo dõi rõ ràng nếu chưa thể kết luận trong buổi đầu.
Nam giới có biểu hiện tiểu đêm, tiểu khó, tia tiểu yếu, tiểu không hết hoặc đau vùng chậu kéo dài có thể chủ động đặt lịch để được đánh giá nguyên nhân. Không nên tự dùng thuốc tuyến tiền liệt chỉ dựa trên triệu chứng vì nhiều bệnh lý tiết niệu, thần kinh và chuyển hóa có thể gây biểu hiện tương tự.
Lưu ý: Thông tin trong bài có mục đích tham khảo, không thay thế chẩn đoán, đơn thuốc hoặc chỉ định điều trị trực tiếp của bác sĩ.
Nếu bạn đang lo lắng về tình trạng bệnh tuyến tiền liệt, hãy đặt lịch kiểm tra tại True Hope để được tư vấn quy trình khám và đặt lịch phù hợp với tình trạng của bạn
Thông tin: Đặt lịch khám dưới đây hoặc liên hệ 0333.177.268 để được tư vấn
https://www.niddk.nih.gov/health-information/diagnostic-tests/prostate
NIDDK – Prostatitis: Inflammation of the Prostate:
https://www.niddk.nih.gov/health-information/urologic-diseases/prostate-problems/prostatitis-inflammation-prostate
NHS – Rectal Examination:
https://www.nhs.uk/tests-and-treatments/rectal-examination/
Mayo Clinic – Benign Prostatic Hyperplasia: Diagnosis and Treatment:
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/benign-prostatic-hyperplasia/diagnosis-treatment/drc-20370093
National Cancer Institute – Prostate-Specific Antigen Test:
https://www.cancer.gov/types/prostate/psa-fact-sheet
NIDDK – Definition and Facts of Urinary Retention:
https://www.niddk.nih.gov/health-information/urologic-diseases/urinary-retention/definition-facts
NHS Borders – Chaperone Use for Intimate Examinations, Procedures and Care:
https://www.rightdecisions.scot.nhs.uk/nhs-borders-clinical-guidelines/patient-care/chaperone-use-for-intimate-examinations-procedures-and-care/
Câu hỏi thường gặp
1. Khám tuyến tiền liệt kín đáo có bắt buộc thăm trực tràng không?
Không. Bác sĩ quyết định dựa trên tuổi, triệu chứng, kết quả khám và mục tiêu đánh giá. Người bệnh cần được giải thích và đồng thuận trước khi thực hiện.
2. Thăm trực tràng tuyến tiền liệt có đau không?
Đa số người bệnh chỉ cảm thấy căng tức hoặc khó chịu nhẹ trong thời gian ngắn. Nếu đang viêm cấp, có bệnh hậu môn – trực tràng hoặc quá căng thẳng, cảm giác có thể rõ hơn. Người bệnh nên báo ngay khi đau.
3. Một lần thăm trực tràng kéo dài bao lâu?
Bản thân bước đưa ngón tay vào trực tràng thường diễn ra nhanh. Tuy nhiên, tổng thời gian còn bao gồm giải thích, chuẩn bị tư thế, thay trang phục và trao đổi kết quả.
4. Có cần nhịn ăn trước khi khám tuyến tiền liệt không?
Khám thông thường và xét nghiệm PSA thường không bắt buộc nhịn ăn. Tuy nhiên, nếu thực hiện thêm xét nghiệm khác, cơ sở y tế có thể có hướng dẫn riêng.
5. Có cần nhịn tiểu trước khi đi khám không?
Một số hình thức siêu âm yêu cầu bàng quang có nước tiểu, trong khi đo dòng tiểu cần người bệnh có cảm giác buồn tiểu tự nhiên. Người bệnh nên hỏi cơ sở y tế khi đặt lịch, tránh tự uống quá nhiều nước.
6. Khám tuyến tiền liệt có ảnh hưởng đến khả năng sinh lý không?
Khám lâm sàng và thăm trực tràng không làm giảm khả năng sinh lý. Tuy nhiên, bệnh tuyến tiền liệt, đau vùng chậu, mất ngủ và tâm lý lo lắng có thể ảnh hưởng đến chức năng tình dục.
7. PSA bình thường có loại trừ hoàn toàn ung thư tuyến tiền liệt không?
Không. PSA là một công cụ hỗ trợ và có thể có kết quả âm tính giả hoặc dương tính giả. Bác sĩ phải đánh giá PSA cùng tuổi, nguy cơ cá nhân, thăm khám và các xét nghiệm khác. Không phải mọi trường hợp đều cần sinh thiết ngay. Bác sĩ có thể xem xét tình trạng viêm, hoạt động gần thời điểm xét nghiệm, kết quả khám và diễn biến PSA trước khi chỉ định MRI hoặc sinh thiết.
8. Nam giới trẻ tuổi có cần khám tuyến tiền liệt không?
Có thể cần khi xuất hiện tiểu buốt, tiểu rắt, đau tầng sinh môn, đau khi xuất tinh, sốt hoặc triệu chứng nghi viêm tuyến tiền liệt. Viêm tuyến tiền liệt không chỉ gặp ở người cao tuổi.
9. Có thể đi làm bình thường sau buổi khám không?
Phần lớn người bệnh có thể sinh hoạt bình thường sau hỏi bệnh, khám thực thể, lấy máu, xét nghiệm nước tiểu hoặc siêu âm. Những thủ thuật chuyên sâu như sinh thiết sẽ có hướng dẫn theo dõi và nghỉ ngơi riêng.
Bài viết liên quan
Lý do nên chọn Phòng khám Đa khoa Quốc tế True Hope
Trên 10 năm thành lập
Đội ngũ giáo sư, bác sĩ giỏi trực tiếp khám
Cơ sở vật chất hiện đại
Chi phí khám hợp lý
Bảo mật thông tin khách hàng
Chăm sóc khách hàng chu đáo
Lưu ý: Phòng khám hỗ trợ đặt phòng cho khách hàng ở tỉnh xa. LH Hotline đặt lịch khám: 0333 177 268
