Tiểu đêm: Vì sao nam giới đi tiểu nhiều lần về đêm?

Tham vấn chuyên môn: BSCKII Nguyễn Quốc Tiến – Nội khoa, BSCKII Lê Bá – Ngoại khoa, BSCKI Phan Đình Long – Cơ xương khớp.

Tiểu đêm là tình trạng một người phải thức dậy trong thời gian đang ngủ để đi tiểu, sau đó quay lại giường ngủ. Đây là biểu hiện khá phổ biến ở nam giới trung niên và lớn tuổi. 

Tuy nhiên, việc thường xuyên thức dậy nhiều lần trong đêm không nên mặc định là hậu quả bình thường của tuổi tác, bởi triệu chứng này có thể liên quan đến tuyến tiền liệt, bàng quang, đường huyết, tim mạch, thuốc đang sử dụng hoặc rối loạn giấc ngủ.

Theo Guy’s and St Thomas’ NHS Foundation Trust, tiểu đêm có xu hướng phổ biến hơn khi tuổi tăng. Tuy nhiên, nếu một người phải đi vệ sinh nhiều lần trong đêm và giấc ngủ bị gián đoạn, đây có thể là vấn đề cần được đánh giá và điều trị. (Nguồn: Guy’s and St Thomas’ NHS Foundation Trust – Nocturia – getting up at night to pee)

I. Tiểu đêm được xác định như thế nào?

Về mặt y khoa, một lần đi tiểu chỉ được tính là tiểu đêm khi có một khoảng thời gian ngủ trước và sau lần đi tiểu đó. Vì vậy, lần đi tiểu đầu tiên sau khi thức dậy vào buổi sáng không được tính là một lần tiểu đêm.

Một lần thức dậy để đi tiểu thỉnh thoảng có thể xảy ra sau khi uống nhiều nước vào buổi tối. Mức độ ảnh hưởng cần được đánh giá dựa trên nhiều yếu tố, không chỉ dựa vào số lần đi tiểu:

• Mỗi đêm thức dậy bao nhiêu lần.
• Lượng nước tiểu trong mỗi lần nhiều hay ít.
• Có buồn tiểu đột ngột, khó nhịn hay không.
• Có khó tiểu, tia tiểu yếu hoặc cảm giác tiểu không hết không.
• Người bệnh thức giấc vì buồn tiểu hay thức vì đau, mất ngủ rồi mới đi tiểu.
• Triệu chứng có gây mệt mỏi, buồn ngủ hoặc giảm tập trung vào ban ngày không.

Oxford Health NHS Foundation Trust chia nguyên nhân tiểu đêm thành ba nhóm chính: cơ thể sản xuất nhiều nước tiểu vào ban đêm, khả năng chứa nước tiểu của bàng quang giảm và người bệnh thức giấc vì nguyên nhân khác rồi đi tiểu khi đang tỉnh. (Nguồn: Oxford Health NHS Foundation Trust – Understanding nocturia)

II. Vì sao nam giới đi tiểu nhiều lần về đêm?

1. Phì đại tuyến tiền liệt gây cản trở dòng tiểu

Tuyến tiền liệt nằm phía dưới bàng quang và bao quanh một phần niệu đạo. Khi tuyến tiền liệt tăng kích thước, mô tuyến có thể chèn ép niệu đạo, khiến dòng nước tiểu đi qua khó khăn hơn.

Bàng quang phải tăng co bóp để đẩy nước tiểu ra ngoài. Theo thời gian, nước tiểu có thể không được tống hết, làm người bệnh nhanh xuất hiện cảm giác buồn tiểu trở lại.

Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Bệnh thận Hoa Kỳ cho biết phì đại tuyến tiền liệt lành tính có thể gây tiểu đêm, tiểu gấp, tiểu nhiều lần, khó bắt đầu dòng tiểu và tia tiểu yếu. Tuy nhiên, mức độ triệu chứng không phải lúc nào cũng tương ứng với kích thước tuyến tiền liệt. (Nguồn: National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases – Enlarged Prostate (Benign Prostatic Hyperplasia))

Tham vấn BSCKII Lê Bá: Không nên kết luận mọi trường hợp nam giới lớn tuổi bị tiểu đêm đều do phì đại tuyến tiền liệt. Cần đánh giá đồng thời triệu chứng đường tiểu, dòng tiểu, lượng nước tiểu tồn dư và chức năng bàng quang trước khi lựa chọn hướng điều trị.

2. Cơ thể sản xuất nhiều nước tiểu vào ban đêm

Bình thường, hormone chống bài niệu giúp cơ thể hạn chế lượng nước tiểu được tạo ra trong thời gian ngủ. Khi tuổi tăng, sự điều hòa hormone có thể thay đổi, khiến thận sản xuất nhiều nước tiểu hơn vào ban đêm.

Đặc điểm thường gặp của tình trạng này là:

• Mỗi lần đi tiểu có lượng nước tiểu tương đối nhiều.
• Không nhất thiết tiểu liên tục vào ban ngày.
• Lượng lớn nước tiểu trong 24 giờ tập trung vào ban đêm.
• Có thể kèm phù mắt cá chân vào cuối ngày.

Theo Guy’s and St Thomas’ NHS Foundation Trust, nồng độ hormone chống bài niệu có thể giảm theo tuổi, dẫn đến việc cơ thể tạo ra nhiều nước tiểu hơn vào ban đêm. (Nguồn: Guy’s and St Thomas’ NHS Foundation Trust – Nocturia – getting up at night to pee)

3. Bàng quang tăng hoạt hoặc giảm khả năng chứa nước tiểu

Bàng quang tăng hoạt khiến cơ bàng quang co bóp khi lượng nước tiểu chưa nhiều. Người bệnh có thể xuất hiện cảm giác buồn tiểu đột ngột, khó nhịn hoặc phải vội vàng tìm nhà vệ sinh.

Các dấu hiệu gợi ý gồm:

• Buồn tiểu đột ngột.
• Mỗi lần đi tiểu chỉ có lượng ít.
• Đi tiểu nhiều lần cả ngày và đêm.
• Có thể rò rỉ nước tiểu trước khi kịp đến nhà vệ sinh.
• Không có biểu hiện tia tiểu yếu rõ rệt.

Oxford Health NHS Foundation Trust cho biết bàng quang tăng hoạt, sỏi, nhiễm khuẩn và khả năng làm rỗng bàng quang kém đều có thể khiến người bệnh phải đi tiểu nhiều lần vào ban đêm. (Nguồn: Oxford Health NHS Foundation Trust – Understanding nocturia)

4. Đái tháo đường hoặc đường huyết chưa được kiểm soát

Khi đường huyết tăng cao, cơ thể có thể đào thải glucose qua nước tiểu. Quá trình này kéo theo nước, làm lượng nước tiểu tăng lên và khiến người bệnh cảm thấy khát nhiều hơn.

Nam giới nên lưu ý nguy cơ đái tháo đường nếu đi tiểu nhiều lần về đêm kèm theo:

• Khát nước liên tục.
• Đi tiểu nhiều cả ngày lẫn đêm.
• Mệt mỏi kéo dài.
• Sụt cân không rõ nguyên nhân.
• Nhìn mờ.
• Vết thương chậm lành.
• Nhiễm khuẩn tái diễn.

Tổ chức Y tế Thế giới cho biết đường huyết tăng kéo dài là đặc điểm của bệnh đái tháo đường và có thể gây tổn thương nhiều cơ quan nếu không được kiểm soát. (Nguồn: World Health Organization – Diabetes)

 NHS cũng xác định khát nước thường xuyên và đi tiểu nhiều hơn bình thường là những triệu chứng phổ biến của đái tháo đường.( Nguồn: National Health Service – Diabetes)

Tham vấn BSCKII Nguyễn Quốc Tiến: Nếu người bệnh tiểu nhiều với lượng nước tiểu lớn, khát nước hoặc có yếu tố nguy cơ chuyển hóa, cần kiểm tra đường huyết, chức năng thận và các bệnh lý toàn thân. Không nên chỉ tập trung vào tuyến tiền liệt.

5. Viêm đường tiết niệu hoặc viêm tuyến tiền liệt

Nhiễm khuẩn hoặc viêm có thể kích thích niêm mạc đường tiết niệu, khiến người bệnh liên tục có cảm giác buồn tiểu dù lượng nước tiểu trong bàng quang không nhiều.

Các dấu hiệu thường gặp gồm:

• Tiểu buốt hoặc nóng rát.
• Tiểu gấp, khó nhịn.
• Nước tiểu đục hoặc có mùi bất thường.
• Đau vùng bụng dưới, bẹn hoặc tầng sinh môn.
• Đau vùng thắt lưng.
• Sốt, rét run hoặc mệt mỏi.
• Có máu trong nước tiểu.

NIDDK cho biết viêm tuyến tiền liệt có thể gây tiểu nhiều lần, tiểu gấp, tiểu buốt, đau vùng sinh dục, bẹn, bụng dưới hoặc lưng dưới và tiểu đêm. (Nguồn: National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases – Prostatitis: Inflammation of the Prostate)

NHS cũng liệt kê tiểu buốt, tiểu nhiều hơn bình thường, tiểu nhiều vào ban đêm, nước tiểu đục và đau bụng dưới là những biểu hiện có thể gặp trong nhiễm khuẩn tiết niệu. (Nguồn: National Health Service – Urinary tract infections)

6. Rối loạn giấc ngủ hoặc ngưng thở khi ngủ

Không phải lúc nào cảm giác buồn tiểu cũng là nguyên nhân đầu tiên đánh thức người bệnh. Một số người thức giấc do mất ngủ, lo âu, tiếng ồn, đau nhức hoặc rối loạn hô hấp khi ngủ, sau đó mới đi tiểu vì đang tỉnh.

Cần nghĩ đến ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ nếu tiểu đêm nhiều lần kèm:

• Ngáy to và không đều.
• Có khoảng ngừng thở khi ngủ.
• Thở hổn hển hoặc giật mình giữa đêm.
• Đau đầu vào buổi sáng.
• Ngủ đủ giờ nhưng vẫn mệt.
• Buồn ngủ hoặc giảm tập trung ban ngày.

American Academy of Sleep Medicine cho biết tiểu đêm có thể liên quan đến một số rối loạn giấc ngủ, trong đó có ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ. (Nguồn: American Academy of Sleep Medicine – Nocturia)

7. Đau xương khớp làm người bệnh thức giấc

Nam giới lớn tuổi có thể thức dậy do đau lưng, đau khớp gối, đau vai hoặc khó thay đổi tư thế. Khi đã tỉnh, người bệnh nhận thấy bàng quang có nước tiểu và đi vệ sinh dù bàng quang chưa thực sự đầy.

Đây được gọi là đi tiểu thứ phát sau khi thức giấc. Để phân biệt, người bệnh cần xác định:

• Cơn đau xuất hiện trước hay cảm giác buồn tiểu xuất hiện trước.
• Lượng nước tiểu mỗi lần nhiều hay ít.
• Nếu không đau, người bệnh có ngủ xuyên đêm được không.
• Việc đứng dậy và di chuyển có khó khăn hay không.

Oxford Health NHS Foundation Trust xác định đau, lo âu và mất ngủ là những nguyên nhân có thể đánh thức người bệnh trước khi họ đi tiểu. (Nguồn: Oxford Health NHS Foundation Trust – Understanding nocturia)

Tham vấn chuyên môn BSCKI Phan Đình Long: Với người thường xuyên thức giấc do đau lưng hoặc đau khớp, cần phân biệt cơn đau đánh thức người bệnh trước hay cảm giác buồn tiểu xuất hiện trước. Việc kiểm soát đau và cải thiện khả năng vận động có thể giúp hạn chế các lần thức giấc thứ phát.

8. Bệnh tim mạch, phù chân và thuốc lợi tiểu

Ở người có tuần hoàn kém, dịch có thể tích tụ tại chân và mắt cá vào ban ngày. Khi người bệnh nằm ngủ, lượng dịch này trở lại tuần hoàn, được thận lọc và làm tăng lượng nước tiểu vào ban đêm.

Khả năng này cần được lưu ý nếu người bệnh có:

• Phù mắt cá chân vào cuối ngày.
• Khó thở khi vận động hoặc khi nằm.
• Tăng cân nhanh do giữ nước.
• Có bệnh tim, tăng huyết áp hoặc bệnh thận.
• Đang sử dụng thuốc lợi tiểu.

Guy’s and St Thomas’ NHS Foundation Trust cho biết bệnh tim và tình trạng phù mắt cá có thể làm tăng lượng dịch được thận đào thải khi nằm. Một số thuốc lợi tiểu cũng có thể làm tăng số lần đi tiểu. Người bệnh không được tự ngừng hoặc thay đổi thời gian uống thuốc khi chưa trao đổi với bác sĩ. (Nguồn: Guy’s and St Thomas’ NHS Foundation Trust – Nocturia – getting up at night to pee)

III. Bảng phân biệt các nguyên nhân tiểu đêm thường gặp

Bảng trên chỉ có giá trị định hướng. Một người có thể đồng thời tồn tại nhiều nguyên nhân, chẳng hạn vừa phì đại tuyến tiền liệt, vừa mắc đái tháo đường và đang sử dụng thuốc lợi tiểu.

IV. Khi nào nam giới bị tiểu đêm cần đi khám?

Nam giới nên chủ động đi khám khi:

• Tiểu đêm lặp lại hầu hết các ngày trong tuần.
• Phải thức dậy nhiều lần và khó ngủ lại.
• Mệt mỏi, buồn ngủ hoặc giảm tập trung vào ban ngày.
• Có tia tiểu yếu, khó tiểu hoặc tiểu không hết.
• Có tiểu buốt, tiểu gấp hoặc nước tiểu đục.
• Khát nhiều và tiểu nhiều cả ngày.
• Có phù chân, khó thở hoặc bệnh tim, thận.
• Ngáy to hoặc nghi ngờ ngưng thở khi ngủ.
• Triệu chứng xuất hiện đột ngột hoặc tăng nhanh.

Người bệnh cần được hỗ trợ y tế ngay nếu xuất hiện:

• Không thể đi tiểu dù bàng quang căng tức.
• Đau dữ dội vùng bụng dưới.
• Tiểu ra máu.
• Tiểu buốt kèm sốt, rét run.
• Đau hông lưng dữ dội kèm sốt hoặc nôn.
• Lơ mơ, mệt lả hoặc khó thở.

NIDDK cảnh báo bí tiểu cấp có thể gây đau bụng dữ dội và không thể đi tiểu. Đây là tình trạng cần được xử trí y tế khẩn cấp. (Nguồn: National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases – Symptoms & Causes of Urinary Retention)

Lưu ý: Thông tin trong bài mang tính chất tham khảo, không thay thế chẩn đoán từ bác sĩ.

Nếu bạn có câu hỏi nào cần bác sĩ chuyên môn giải đáp vui lòng điền vào form dưới đây hoặc liên hệ hotline: 0333.177.268  để được tư vấn miễn phí! 

V. Bác sĩ kiểm tra tiểu đêm bằng cách nào?

Việc đánh giá thường bắt đầu bằng khai thác triệu chứng, lượng nước uống, thói quen sinh hoạt, bệnh nền và các thuốc đang sử dụng.

Người bệnh có thể được hướng dẫn ghi nhật ký đi tiểu trong khoảng ba ngày, bao gồm:

• Thời điểm uống nước.
• Loại đồ uống đã sử dụng.
• Thời điểm đi tiểu.
• Lượng nước tiểu mỗi lần.
• Số lần buồn tiểu gấp.
• Thời điểm đi ngủ và thức dậy.

Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định:

• Tổng phân tích nước tiểu.
• Cấy nước tiểu khi nghi ngờ nhiễm khuẩn.
• Xét nghiệm đường huyết và HbA1c.
• Kiểm tra chức năng thận.
• Khám tuyến tiền liệt khi phù hợp.
• Xét nghiệm PSA theo độ tuổi và nguy cơ.
• Siêu âm hệ tiết niệu và tuyến tiền liệt.
• Đo lượng nước tiểu tồn dư sau khi tiểu.
• Đo lưu lượng dòng tiểu.
• Đánh giá chức năng bàng quang.
• Khảo sát giấc ngủ nếu nghi ngờ ngưng thở khi ngủ.

NIDDK cho biết chẩn đoán phì đại tuyến tiền liệt có thể dựa trên bệnh sử, khám lâm sàng, xét nghiệm nước tiểu, xét nghiệm tuyến tiền liệt, đo niệu động học, nội soi hoặc siêu âm tùy theo chỉ định. (Nguồn: National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases – Enlarged Prostate (Benign Prostatic Hyperplasia))

VI. Cách hỗ trợ giảm tiểu đêm tại nhà

Một số thay đổi sinh hoạt có thể giúp giảm mức độ tiểu đêm:

• Uống đủ nước và phân bổ đều trong ngày.
• Tránh uống dồn nhiều nước vào buổi tối.
• Giảm lượng nước trong vài giờ trước khi ngủ theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Hạn chế bia, rượu, cà phê, trà đặc và nước tăng lực vào chiều tối.
• Đi tiểu trước khi lên giường.
• Không nhịn tiểu quá lâu vào ban ngày.
• Kiểm soát đường huyết và huyết áp.
• Điều trị táo bón.
• Kê cao chân vào cuối buổi chiều nếu có phù và đã được bác sĩ hướng dẫn.
• Không tự thay đổi thời gian uống thuốc lợi tiểu.
• Bố trí đèn ngủ, tay vịn và lối đi thông thoáng để phòng ngã.

Không nên cắt nước quá mức chỉ để tránh đi tiểu. NIDDK khuyến cáo việc điều chỉnh lượng nước cần phù hợp với sức khỏe, hoạt động và điều kiện thời tiết. Caffeine có thể kích thích bàng quang, trong khi đồ uống có cồn có thể làm cơ thể tạo ra nhiều nước tiểu hơn. (Nguồn: National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases – Treatments for Bladder Control Problems)

VII. Điều trị tiểu đêm cần dựa trên nguyên nhân

Tiểu đêm là một triệu chứng, không phải một bệnh riêng biệt. Vì vậy, không có một phương pháp điều trị phù hợp cho tất cả người bệnh.

Hướng điều trị có thể bao gồm:

• Theo dõi, thay đổi sinh hoạt hoặc dùng thuốc đối với phì đại tuyến tiền liệt.
• Tập bàng quang hoặc dùng thuốc nếu có bàng quang tăng hoạt.
• Sử dụng kháng sinh khi có nhiễm khuẩn và được bác sĩ chỉ định.
• Kiểm soát đường huyết nếu có đái tháo đường.
• Điều trị ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ.
• Kiểm soát bệnh tim, bệnh thận hoặc tình trạng phù.
• Điều chỉnh thuốc lợi tiểu dưới sự giám sát của bác sĩ.
• Điều trị đau và rối loạn giấc ngủ.
• Can thiệp ngoại khoa khi có tắc nghẽn đường tiểu rõ rệt hoặc biến chứng.

Người bệnh không nên tự mua thuốc tuyến tiền liệt, thuốc kháng sinh hoặc thuốc làm giảm lượng nước tiểu ban đêm. Dùng thuốc không đúng nguyên nhân có thể che lấp triệu chứng, gây tác dụng không mong muốn và làm chậm quá trình chẩn đoán.

Tiểu đêm ở nam giới có thể bắt nguồn từ phì đại tuyến tiền liệt, bàng quang tăng hoạt, nhiễm khuẩn, đái tháo đường, bệnh tim mạch, thuốc đang sử dụng hoặc rối loạn giấc ngủ. Một số người còn đi tiểu sau khi đã thức giấc vì đau hoặc mất ngủ.

Vì vậy, việc chỉ giảm uống nước hoặc tự sử dụng thuốc tuyến tiền liệt có thể không giải quyết đúng nguyên nhân. Khi triệu chứng kéo dài, gây mất ngủ hoặc đi kèm tia tiểu yếu, tiểu buốt, khát nhiều, phù chân và ngáy to, nam giới nên được đánh giá toàn diện để lựa chọn hướng xử trí phù hợp.

>> Đọc thêm: BSCKII – Bác sĩ Lê Bá điều trị thành công cho nữ bệnh nhân bị són tiểu dai dẳng 8 năm 

Lưu ý: Thông tin trong bài chỉ có mục đích tham khảo, không thay thế cho quá trình thăm khám, chẩn đoán và điều trị trực tiếp của bác sĩ.

Nếu bạn đang lo lắng về tình trạng tiểu đêm, hãy đặt lịch kiểm tra tại True Hope để được đánh giá chỉ số và tư vấn chế độ kiểm soát phù hợp. 

Thông tin: Đặt lịch khám dưới đây hoặc liên hệ 0333.177.268 để được tư vấn

Bài viết liên quan

Xét nghiệm PSA tầm soát ung thư tuyến tiền liệt: Khi nào cần làm?

Chi phí mổ phì đại tuyến tiền liệt 2026: Mức tham khảo

Khám tuyến tiền liệt ở đâu Hà Nội? 7 tiêu chí chọn nơi uy tín

Lý do nên chọn Phòng khám Đa khoa Quốc tế True Hope

Trên 10 năm thành lập

Đội ngũ giáo sư, bác sĩ giỏi trực tiếp khám

Cơ sở vật chất hiện đại

Chi phí khám hợp lý

Bảo mật thông tin khách hàng

Chăm sóc khách hàng chu đáo

Lưu ý: Phòng khám hỗ trợ đặt phòng cho khách hàng ở tỉnh xa. LH Hotline đặt lịch khám: 0333 177 268