07h00 - 17h00 từ Thứ 2 đến Chủ nhật
Tham vấn chuyên môn: BSCKII Nguyễn Quốc Tiến – Nội khoa; BSCKII Lê Bá – Ngoại khoa; BSCKI Phan Đình Long – Cơ xương khớp
Khám tổng quát có phát hiện ung thư không là câu hỏi thường gặp của những người đang cân nhắc kiểm tra sức khỏe định kỳ. Câu trả lời là: khám tổng quát có thể phát hiện một số dấu hiệu nghi ngờ hoặc tình cờ ghi nhận tổn thương liên quan đến ung thư, nhưng không thể loại trừ mọi bệnh ung thư và không thay thế chương trình tầm soát chuyên biệt.
Muốn phát hiện ung thư sớm, người đi khám cần được đánh giá theo tuổi, giới tính, tiền sử gia đình, thói quen hút thuốc, bệnh nền và những yếu tố nguy cơ riêng. Việc chỉ thực hiện một gói xét nghiệm máu, siêu âm hoặc chụp X-quang thông thường chưa đủ để kết luận cơ thể hoàn toàn không có ung thư.
Theo WHO, ung thư là một nhóm lớn gồm nhiều bệnh khác nhau, có thể bắt đầu ở hầu hết cơ quan trong cơ thể. Vì vậy, không có một xét nghiệm tổng quát duy nhất có thể phát hiện chính xác tất cả các loại ung thư. (Nguồn: WHO – “Cancer”)
I. Khám tổng quát có phát hiện ung thư không?
Khám sức khỏe tổng quát có thể đóng vai trò là bước sàng lọc ban đầu. Qua hỏi bệnh, khám lâm sàng, xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh, bác sĩ có thể nhận thấy những bất thường như:
- Sụt cân không rõ nguyên nhân.
- Thiếu máu hoặc thay đổi bất thường của tế bào máu.
- Hạch ngoại vi to, cứng hoặc kéo dài.
- Khối bất thường ở tuyến giáp, tuyến vú, bụng hoặc phần mềm.
- Có máu trong phân hoặc nước tiểu.
- Tổn thương nghi ngờ trên siêu âm, X-quang hay nội soi.
- Chỉ số chức năng gan, thận hoặc chuyển hóa thay đổi bất thường.
- Đau xương kéo dài, đau tăng về đêm hoặc gãy xương không tương xứng với chấn thương.
Tuy nhiên, những phát hiện này chỉ mang tính chất gợi ý. Bác sĩ cần chỉ định thêm các phương pháp chuyên sâu như chụp CT, MRI, nội soi, xét nghiệm tế bào, mô bệnh học hoặc sinh thiết mới có thể xác định bản chất tổn thương.
Do đó, với câu hỏi khám tổng quát có phát hiện ung thư không, có thể hiểu rằng khám tổng quát giúp phát hiện “tín hiệu cảnh báo”, nhưng không phải là xét nghiệm chẩn đoán ung thư toàn diện.
Theo BSCKII Nguyễn Quốc Tiến: Khám Nội khoa có vai trò tổng hợp triệu chứng, tiền sử bệnh, thuốc đang sử dụng và kết quả xét nghiệm cơ bản. Bác sĩ Nội khoa giúp xác định bất thường nào cần theo dõi, bất thường nào cần xét nghiệm lại và trường hợp nào nên chuyển khám chuyên khoa ung bướu, ngoại khoa, tiêu hóa, hô hấp hoặc tiết niệu.
>> Đọc thêm: Khám tổng quát khi không có triệu chứng: Vì sao bệnh lý tiềm ẩn vẫn có thể tiến triển?
II. Phân biệt khám tổng quát, tầm soát và chẩn đoán ung thư
Ba khái niệm này có mục tiêu và đối tượng khác nhau.
| Hình thức | Đối tượng | Mục tiêu | Ví dụ |
| Khám sức khỏe tổng quát | Người có hoặc chưa có triệu chứng | Đánh giá sức khỏe chung, bệnh nền và nguy cơ | Khám lâm sàng, công thức máu, đường huyết, mỡ máu, chức năng gan thận, siêu âm |
| Tầm soát ung thư | Người chưa có triệu chứng nhưng thuộc độ tuổi hoặc nhóm nguy cơ | Tìm tổn thương tiền ung thư hoặc ung thư ở giai đoạn sớm | Chụp nhũ ảnh, Pap smear, HPV, nội soi đại tràng, CT phổi liều thấp |
| Chẩn đoán ung thư | Người có triệu chứng hoặc kết quả tầm soát bất thường | Xác định có ung thư hay không, loại ung thư và giai đoạn | CT, MRI, nội soi, sinh thiết, giải phẫu bệnh |
Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NIC) định nghĩa tầm soát là kiểm tra bệnh khi người được kiểm tra chưa có triệu chứng. Trong khi đó, chẩn đoán sớm tập trung vào việc nhận biết và đánh giá kịp thời những người đã xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ. (Nguồn: NIC – Cancer Screening Overview (PDQ®)–Patient Version)
WHO, nhấn mạnh rằng người có triệu chứng cần được tiếp cận chẩn đoán và điều trị sớm, thay vì tiếp tục chờ đến lịch tầm soát định kỳ. (Nguồn: WHO – Promoting cancer early diagnosis)
III. Vì sao khám tổng quát không thể loại trừ hoàn toàn ung thư?
1. Danh mục khám thông thường không bao phủ tất cả cơ quan
Gói khám cơ bản thường tập trung vào bệnh tim mạch, chuyển hóa, gan, thận, huyết học và một số cơ quan trong ổ bụng. Nhiều loại ung thư chỉ được phát hiện bằng phương pháp chuyên biệt, chẳng hạn:
- Ung thư cổ tử cung cần xét nghiệm HPV hoặc tế bào học.
- Ung thư vú cần chụp nhũ ảnh theo độ tuổi và nguy cơ.
- Ung thư đại trực tràng cần xét nghiệm phân hoặc nội soi.
- Ung thư phổi ở người nguy cơ cao cần CT ngực liều thấp.
- Ung thư da cần khám và đánh giá tổn thương da trực tiếp.
- Ung thư tuyến tiền liệt cần cân nhắc PSA dựa trên tuổi, nguy cơ và lựa chọn của người bệnh.
2. Ung thư giai đoạn sớm có thể chưa làm thay đổi xét nghiệm máu
Một người có thể có công thức máu, men gan, chức năng thận và đường huyết trong giới hạn tham chiếu nhưng vẫn tồn tại tổn thương khu trú. Kết quả xét nghiệm máu bình thường vì thế không đồng nghĩa với việc đã loại trừ toàn bộ ung thư.
3. Siêu âm không quan sát được tất cả tổn thương
Siêu âm bụng có thể phát hiện nang, khối hoặc sự thay đổi cấu trúc ở một số cơ quan, nhưng độ chính xác còn phụ thuộc vào vị trí, kích thước tổn thương, thể trạng người bệnh, chất lượng thiết bị và kinh nghiệm người thực hiện. Siêu âm cũng không thay thế được nội soi, CT, MRI hay sinh thiết khi có chỉ định.
IV. Tầm soát ung thư theo nguy cơ là gì?
Tầm soát ung thư theo nguy cơ là việc lựa chọn đúng loại xét nghiệm, đúng thời điểm và đúng tần suất cho từng người. Bác sĩ thường xem xét các yếu tố:
- Tuổi và giới tính.
- Tiền sử ung thư hoặc tổn thương tiền ung thư.
- Cha mẹ, anh chị em ruột hoặc con mắc ung thư.
- Người thân mắc ung thư khi còn trẻ.
- Hút thuốc lá hiện tại hoặc trước đây.
- Uống rượu bia kéo dài.
- Viêm gan B, viêm gan C hoặc xơ gan.
- Nhiễm HPV nguy cơ cao.
- Béo phì, ít vận động hoặc chế độ ăn thiếu cân đối.
- Tiếp xúc nghề nghiệp với hóa chất, bụi hoặc bức xạ.
- Kết quả tầm soát trước đó.
- Các hội chứng ung thư di truyền đã được xác định.
Cách tiếp cận này giúp hạn chế hai tình trạng: bỏ sót người nguy cơ cao và chỉ định quá nhiều xét nghiệm không cần thiết cho người nguy cơ thấp.
V. Danh mục tầm soát ung thư thường được cân nhắc
Các mốc dưới đây mang tính chất tham khảo từ hướng dẫn quốc tế. Lịch tầm soát tại Việt Nam cần được bác sĩ điều chỉnh theo tiền sử, kết quả cũ và điều kiện thực tế.
| Loại ung thư | Đối tượng tham khảo | Phương pháp thường dùng | Lưu ý |
| Ung thư vú | Phụ nữ từ 40 đến 74 tuổi nguy cơ trung bình | Chụp nhũ ảnh | USPSTF khuyến nghị chụp 2 năm/lần; Bệnh viện K khuyến nghị phụ nữ từ 40 tuổi nên khám sàng lọc hằng năm |
| Ung thư cổ tử cung | Phụ nữ từ 21 đến 65 tuổi | Pap smear, xét nghiệm HPV hoặc phối hợp | Lịch phụ thuộc độ tuổi, phương pháp và kết quả trước đó |
| Ung thư đại trực tràng | Người từ 45 đến 75 tuổi nguy cơ trung bình | FIT, xét nghiệm máu ẩn trong phân, nội soi đại tràng hoặc phương pháp phù hợp khác | Người có tiền sử gia đình có thể cần bắt đầu sớm hơn |
| Ung thư phổi | Người 50–80 tuổi, có tiền sử hút thuốc từ 20 bao-năm và đang hút hoặc bỏ chưa quá 15 năm | CT ngực liều thấp hằng năm | Không dùng X-quang ngực thông thường để thay thế CT liều thấp |
| Ung thư tuyến tiền liệt | Nam giới 55–69 tuổi | Trao đổi lợi ích, nguy cơ trước khi làm PSA | Không nên xem PSA là xét nghiệm bắt buộc cho mọi nam giới |
| Ung thư gan | Người viêm gan B mạn, xơ gan hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao | Siêu âm gan, có thể kết hợp AFP theo chỉ định | Không phải danh mục bắt buộc cho mọi người khỏe mạnh |
| Ung thư buồng trứng | Phụ nữ có hội chứng di truyền hoặc nguy cơ đặc biệt | Đánh giá chuyên khoa và tư vấn di truyền | Không khuyến nghị siêu âm đầu dò và CA-125 thường quy ở phụ nữ nguy cơ trung bình, không triệu chứng |
Nguồn tham khảo:
- USPSTF – Breast Cancer: Screening khuyến nghị phụ nữ 40–74 tuổi chụp nhũ ảnh hai năm một lần.
- Bệnh viện K – Thời điểm vàng tầm soát ung thư vú đưa ra khuyến nghị sàng lọc hằng năm từ 40 tuổi. Sự khác nhau giữa các hướng dẫn cho thấy lịch khám cần được cá nhân hóa.
- USPSTF – Colorectal Cancer: Screening khuyến nghị tầm soát người nguy cơ trung bình từ 45 đến 75 tuổi.
- USPSTF – Cervical Cancer: Screening hướng dẫn lựa chọn tế bào học, HPV hoặc phối hợp theo nhóm tuổi.
- USPSTF – Lung Cancer: Screening khuyến nghị CT liều thấp hằng năm cho nhóm nguy cơ cao do hút thuốc.
- USPSTF – Prostate Cancer: Screening nhấn mạnh quyết định làm PSA ở nam giới 55–69 tuổi cần dựa trên trao đổi lợi ích và nguy cơ; không khuyến nghị tầm soát thường quy ở người từ 70 tuổi.
- USPSTF – Ovarian Cancer: Screening không khuyến nghị tầm soát thường quy ở phụ nữ không triệu chứng và không có hội chứng ung thư di truyền nguy cơ cao.
VI. Có nên xét nghiệm tất cả dấu ấn ung thư khi khám tổng quát?
Nhiều người cho rằng chỉ cần xét nghiệm CEA, CA 19-9, CA 125, AFP, PSA hoặc các dấu ấn khác là có thể biết cơ thể có ung thư hay không. Đây là cách hiểu chưa chính xác.
Theo Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCIIC), phần lớn dấu ấn khối u lưu hành trong máu không hoạt động tốt khi sử dụng để tầm soát đại trà. Một số người mắc ung thư có thể không tăng chỉ số, trong khi người không mắc ung thư vẫn có thể có kết quả tăng do viêm, bệnh lành tính hoặc những nguyên nhân khác. (Nguồn: Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ(NCIIC) – “Tumor Markers”)
Dấu ấn ung thư thường có giá trị hơn khi:
- Hỗ trợ đánh giá một trường hợp đã có triệu chứng hoặc tổn thương nghi ngờ.
- Kết hợp với hình ảnh học và khám lâm sàng.
- Theo dõi đáp ứng điều trị.
- Theo dõi nguy cơ tái phát ở người đã được chẩn đoán.
- Sử dụng cho nhóm nguy cơ cụ thể theo chỉ định chuyên khoa.
Vì vậy, không nên tự lựa chọn một “bộ xét nghiệm ung thư” thật rộng chỉ để tìm cảm giác an tâm.
VII. Bác sĩ đánh giá nguy cơ ung thư trong buổi khám tổng quát như thế nào?
Bước 1: Khai thác tiền sử cá nhân và gia đình
Người đi khám cần cung cấp thông tin về:
- Bệnh ung thư từng mắc.
- Polyp đại tràng, tổn thương cổ tử cung hoặc khối u lành tính từng phát hiện.
- Người thân mắc loại ung thư nào và ở độ tuổi bao nhiêu.
- Tiền sử hút thuốc, uống rượu bia.
- Viêm gan virus, xơ gan hoặc nhiễm HPV.
- Kết quả nội soi, chụp chiếu và xét nghiệm trước đây.
Bước 2: Khám lâm sàng có định hướng
Bác sĩ có thể kiểm tra da, niêm mạc, hạch, tuyến giáp, bụng và các cơ quan liên quan đến triệu chứng. Việc khám không thể xác định toàn bộ ung thư nhưng giúp lựa chọn xét nghiệm tiếp theo hợp lý.
Theo BSCKII Lê Bá: khối bất thường, hạch kéo dài, chảy máu không rõ nguyên nhân hoặc tổn thương phát hiện qua siêu âm cần được đánh giá theo quy trình. Bác sĩ Ngoại khoa có thể xem xét vị trí, kích thước, tính chất tổn thương và phối hợp chỉ định chẩn đoán hình ảnh, nội soi hoặc sinh thiết khi cần thiết.
Bước 3: Đọc kết quả trong mối liên hệ tổng thể
Một chỉ số bất thường không đồng nghĩa với ung thư. Ngược lại, kết quả nằm trong giới hạn tham chiếu cũng không đủ để loại trừ ung thư khi người bệnh vẫn có triệu chứng cảnh báo.
Bước 4: Chọn xét nghiệm tầm soát chuyên biệt
Danh mục được lựa chọn dựa trên tuổi, giới, nguy cơ và khoảng thời gian kể từ lần tầm soát trước.
Bước 5: Lập kế hoạch theo dõi
Kết quả cần được phân thành:
- Bình thường và tiếp tục theo lịch định kỳ.
- Cần xét nghiệm lại sau một khoảng thời gian.
- Cần thực hiện chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu.
- Cần chuyển khám chuyên khoa.
- Cần sinh thiết hoặc xét nghiệm mô bệnh học.
VIII. Đau xương khớp có phải dấu hiệu ung thư không?
Phần lớn trường hợp đau xương khớp liên quan đến thoái hóa, chấn thương, viêm gân, bệnh khớp hoặc tình trạng cơ học. Tuy nhiên, người bệnh nên đi khám sớm khi đau kéo dài, tăng về đêm, không liên quan vận động, kèm sụt cân, sốt, khối bất thường hoặc gãy xương sau va chạm nhẹ.
Theo BSCKI Phan Đình Long: khám cơ xương khớp không phải phương pháp tầm soát ung thư xương thường quy. Mục tiêu là phân biệt đau cơ học thông thường với các dấu hiệu cần chụp X-quang, MRI, CT hoặc chuyển chuyên khoa để loại trừ tổn thương nghiêm trọng.
IX. Dấu hiệu nào cần đi khám ngay, không chờ lịch tầm soát?
Tầm soát dành cho người chưa có triệu chứng. Khi xuất hiện bất thường, người bệnh cần đi khám chẩn đoán sớm, đặc biệt nếu có:
- Khối u hoặc hạch tăng kích thước.
- Chảy máu âm đạo bất thường.
- Có máu trong phân, nước tiểu hoặc đờm.
- Ho, khàn tiếng hoặc khó nuốt kéo dài.
- Thay đổi thói quen đại tiện kéo dài.
- Sụt cân hoặc mệt mỏi không rõ nguyên nhân.
- Sốt dai dẳng, đổ mồ hôi đêm.
- Vết loét da hoặc niêm mạc lâu lành.
- Nốt ruồi thay đổi hình dạng, màu sắc hoặc kích thước.
- Đau đầu, đau bụng, đau xương hoặc đau ngực kéo dài.
- Mệt mỏi kéo dài
WHO nhấn mạnh việc chẩn đoán sớm người đã có triệu chứng giúp tăng cơ hội tiếp cận điều trị ở giai đoạn sớm hơn. Vì vậy, không nên chờ đến lần khám sức khỏe định kỳ tiếp theo nếu bất thường đang tiến triển. (Nguồn: WHO- “Guide to cancer early diagnosis”)
>>Đọc thêm: Mệt mỏi kéo dài có nên khám sức khỏe tổng quát? Cảnh báo thiếu máu và rối loạn tuyến giáp
X. Cần chuẩn bị gì trước khi khám tổng quát và đánh giá nguy cơ ung thư?
Người đi khám nên chuẩn bị:
- Kết quả khám, xét nghiệm, nội soi và chẩn đoán hình ảnh cũ.
- Danh sách thuốc, hormone và thực phẩm bổ sung đang dùng.
- Thông tin bệnh ung thư của cha mẹ, anh chị em ruột và con.
- Thời điểm người thân được chẩn đoán ung thư.
- Số năm hút thuốc và số điếu thuốc trung bình mỗi ngày.
- Tiền sử viêm gan B, viêm gan C, HPV hoặc bệnh lý mạn tính.
- Ngày thực hiện lần tầm soát gần nhất.
- Danh sách triệu chứng muốn trao đổi với bác sĩ.
Thông tin đầy đủ giúp bác sĩ trả lời chính xác hơn câu hỏi khám tổng quát có phát hiện ung thư không và xây dựng danh mục phù hợp, thay vì áp dụng cùng một gói tầm soát cho tất cả mọi người.
Khám tổng quát có phát hiện ung thư không? Khám tổng quát có thể phát hiện dấu hiệu cảnh báo, kết quả xét nghiệm bất thường hoặc tổn thương tình cờ liên quan đến ung thư. Tuy nhiên, một lần khám tổng quát bình thường không thể bảo đảm đã loại trừ mọi bệnh ung thư.
Giải pháp phù hợp hơn là kết hợp khám sức khỏe định kỳ với tầm soát ung thư theo nguy cơ. Danh mục cần được xây dựng dựa trên tuổi, giới, tiền sử gia đình, thói quen hút thuốc, bệnh nền, triệu chứng và kết quả kiểm tra trước đó. Cách tiếp cận cá nhân hóa giúp tăng khả năng phát hiện sớm, đồng thời hạn chế xét nghiệm không cần thiết, kết quả dương tính giả và can thiệp quá mức.
Lưu ý: Nội dung chỉ có giá trị tham khảo, không thay thế việc thăm khám, chẩn đoán hoặc chỉ định của bác sĩ. Khuyến cáo tầm soát có thể khác nhau giữa các quốc gia, tổ chức chuyên môn và từng nhóm nguy cơ.
Tại Phòng khám Đa khoa Quốc tế True Hope, khách hàng được tư vấn khám sức khỏe tổng quát kết hợp tầm soát ung thư theo từng yếu tố nguy cơ, thay vì áp dụng một danh mục chung cho tất cả mọi người. Bác sĩ sẽ khai thác tiền sử cá nhân, tiền sử gia đình, độ tuổi, giới tính và các yếu tố nguy cơ để chỉ định các xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh hoặc thăm dò chuyên sâu khi cần thiết.
Mặc dù khám sức khỏe tổng quát không thể chẩn đoán tất cả các trường hợp ung thư, nhưng có thể phát hiện những dấu hiệu bất thường hoặc yếu tố nghi ngờ, từ đó định hướng thực hiện các kỹ thuật chuyên sâu để chẩn đoán sớm. Sau khi có kết quả, bác sĩ sẽ giải thích chi tiết, tư vấn kế hoạch theo dõi hoặc tầm soát định kỳ phù hợp, giúp nâng cao cơ hội phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm và chủ động bảo vệ sức khỏe.
Nếu bạn đang quan tâm đến tầm soát nguy cơ ung thư qua khám tổng quát, hãy đặt lịch kiểm tra tại True Hope để được tư vấn chi tiết về quy trình, chi phí cũng như phác đồ điều trị phù hợp.
Thông tin: Đặt lịch khám dưới đây hoặc liên hệ 0333.177.268 để được tư vấn
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/cancer
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) – Promoting cancer early diagnosis.
https://www.who.int/activities/promoting-cancer-early-diagnosis
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) – Guide to Cancer Early Diagnosis.
https://www.who.int/publications-detail-redirect/guide-to-cancer-early-diagnosis
National Cancer Institute (NCI) – Cancer Screening Overview.
https://www.cancer.gov/about-cancer/screening/patient-screening-overview-pdq
National Cancer Institute (NCI) – What Cancer Screening Tests Check for Cancer?.
https://www.cancer.gov/about-cancer/screening/screening-tests
National Cancer Institute (NCI) – Tumor Markers.
https://www.cancer.gov/about-cancer/diagnosis-staging/diagnosis/tumor-markers-fact-sheet
U.S. Preventive Services Task Force (USPSTF) – Breast Cancer: Screening.
https://www.uspreventiveservic
Bài viết liên quan
Lý do nên chọn Phòng khám Đa khoa Quốc tế True Hope
Trên 10 năm thành lập
Đội ngũ giáo sư, bác sĩ giỏi trực tiếp khám
Cơ sở vật chất hiện đại
Chi phí khám hợp lý
Bảo mật thông tin khách hàng
Chăm sóc khách hàng chu đáo
Lưu ý: Phòng khám hỗ trợ đặt phòng cho khách hàng ở tỉnh xa. LH Hotline đặt lịch khám: 0333 177 268
