Mệt mỏi kéo dài: Cảnh báo thiếu máu và tuyến giáp cần khám tổng quát

Tham vấn chuyên môn:

• BSCKII Nguyễn Quốc Tiến – Nội khoa
• BSCKII Lê Bá – Ngoại khoa
• BSCKI Phan Đình Long – Cơ xương khớp

Mệt mỏi kéo dài không phải lúc nào cũng xuất phát từ thiếu ngủ, làm việc quá sức hoặc căng thẳng. Trong một số trường hợp, đây có thể là biểu hiện ban đầu của thiếu máu, suy giáp, cường giáp, rối loạn đường huyết, bệnh tim mạch hoặc một bệnh mạn tính chưa được phát hiện. Khi tình trạng mệt mỏi diễn ra liên tục trong nhiều tuần, ảnh hưởng đến công việc và sinh hoạt, người bệnh nên khám sức khỏe tổng quát để xác định nguyên nhân thay vì chỉ nghỉ ngơi hoặc tự bổ sung thuốc.

Theo Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ, mệt mỏi là cảm giác kiệt sức, thiếu năng lượng và có thể cản trở các hoạt động hằng ngày. Người cảm thấy mệt trong nhiều tuần nên liên hệ với nhân viên y tế để tìm nguyên nhân. (Nguồn: Fatigue)

I. Mệt mỏi kéo dài là gì?

Mệt mỏi là một triệu chứng, không phải tên của một bệnh cụ thể. Cảm giác này có thể xuất hiện ở thể chất, tinh thần hoặc đồng thời cả hai.

Mệt mỏi thông thường thường:

• Xuất hiện sau một ngày làm việc hoặc vận động nhiều.
• Có nguyên nhân tương đối rõ ràng như thức khuya, thiếu ngủ.
• Cải thiện sau khi nghỉ ngơi và ngủ đủ.
• Không ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt.

Ngược lại, mệt mỏi kéo dài có thể được nhận biết khi:

• Cảm giác kiệt sức diễn ra liên tục trong nhiều tuần.
• Ngủ đủ nhưng cơ thể vẫn không phục hồi.
• Khó tập trung, giảm hiệu suất làm việc.
• Dễ hụt hơi hoặc tim đập nhanh khi vận động nhẹ.
• Mệt kèm chóng mặt, da xanh, thay đổi cân nặng hoặc rối loạn kinh nguyệt.
• Việc sinh hoạt, chăm sóc bản thân và giao tiếp xã hội bị ảnh hưởng.

Theo Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh, người bệnh nên đi khám nếu cảm thấy mệt trong vài tuần mà không rõ nguyên nhân, tình trạng ảnh hưởng đến cuộc sống hoặc đi kèm giảm cân, thay đổi tâm trạng và bất thường khi ngủ. (Nguồn: Tiredness and fatigue)

II. Vì sao mệt mỏi kéo dài nên được kiểm tra tổng quát?

Mệt mỏi có thể liên quan đến nhiều nhóm nguyên nhân. Chỉ dựa vào cảm giác của người bệnh thường không đủ để phân biệt thiếu máu, bệnh tuyến giáp, rối loạn giấc ngủ hay bệnh lý mạn tính.

Theo MedlinePlus, các nguyên nhân gây mệt mỏi có thể bao gồm thiếu máu, bệnh tuyến giáp, đái tháo đường, bệnh tim, gan, thận, nhiễm trùng, ngưng thở khi ngủ, lo âu, trầm cảm và tác dụng của một số loại thuốc. (Nguồn: Fatigue)

Theo BSCKII Nguyễn Quốc Tiến, khi đánh giá người bị mệt mỏi kéo dài, bác sĩ nội khoa cần khai thác đồng thời chế độ sinh hoạt, giấc ngủ, dinh dưỡng, thuốc đang sử dụng, tiền sử kinh nguyệt, dấu hiệu mất máu và bệnh mạn tính. Khám tổng quát không có nghĩa là thực hiện càng nhiều xét nghiệm càng tốt; danh mục kiểm tra cần được lựa chọn theo triệu chứng, tuổi, giới tính và yếu tố nguy cơ của từng người.

1. Mệt mỏi kéo dài có thể cảnh báo thiếu máu

Thiếu máu xảy ra khi cơ thể không có đủ số lượng hồng cầu khỏe mạnh hoặc đủ hemoglobin để vận chuyển oxy đến các mô. Khi lượng oxy được cung cấp không đáp ứng nhu cầu, người bệnh có thể cảm thấy yếu sức và nhanh mệt.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới, thiếu máu có thể gây mệt mỏi, giảm khả năng lao động thể lực, chóng mặt, đau đầu, lạnh tay chân và khó thở, đặc biệt khi gắng sức. (Nguồn: Anaemia)

2. Những dấu hiệu gợi ý mệt mỏi do thiếu máu

Người bệnh nên nghĩ đến nguy cơ thiếu máu nếu mệt mỏi đi kèm:

• Da hoặc niêm mạc nhợt.
• Hoa mắt, chóng mặt khi đứng lên.
• Đau đầu, khó tập trung.
• Tim đập nhanh hoặc đánh trống ngực.
• Khó thở khi leo cầu thang, đi bộ nhanh.
• Tay chân lạnh.
• Móng tay giòn, dễ gãy.
• Rụng tóc nhiều.
• Phụ nữ có kinh nguyệt kéo dài hoặc lượng máu kinh nhiều.
• Đi ngoài phân đen, đại tiện ra máu hoặc có dấu hiệu chảy máu bất thường.

Theo Viện Tim, Phổi và Máu Quốc gia Hoa Kỳ, thiếu máu có thể làm cơ thể không nhận đủ máu giàu oxy, gây mệt, yếu, khó thở, chóng mặt, đau đầu hoặc nhịp tim bất thường. Thiếu máu đôi khi còn là dấu hiệu của mất máu đường tiêu hóa, bệnh thận, viêm mạn tính, ung thư hoặc bệnh tự miễn. (Nguồn: Anemia – What Is Anemia?)

3. Nguyên nhân thiếu máu không chỉ là thiếu sắt

Thiếu sắt là nguyên nhân dinh dưỡng thường gặp, nhưng không phải trường hợp thiếu máu nào cũng có thể xử lý bằng cách uống sắt.

Một số nguyên nhân cần được xem xét gồm:

• Chế độ ăn thiếu sắt, vitamin B12 hoặc folate.
• Kinh nguyệt nhiều, rong kinh.
• Mất máu đường tiêu hóa do viêm loét, polyp hoặc bệnh lý đại trực tràng.
• Khả năng hấp thu sắt suy giảm.
• Bệnh thận mạn tính.
• Nhiễm trùng hoặc viêm kéo dài.
• Bệnh lý tủy xương.
• Rối loạn huyết sắc tố di truyền như thalassemia.

Theo Cục Phòng bệnh, sắt là thành phần của huyết sắc tố, tham gia vận chuyển oxy và giữ vai trò quan trọng trong hô hấp tế bào. (Nguồn: Vi chất dinh dưỡng – tưởng nhỏ mà không nhỏ)

III. Xét nghiệm nào giúp phát hiện thiếu máu?

Theo NHLBI, bác sĩ có thể sử dụng công thức máu, hemoglobin, sắt huyết thanh và ferritin để hỗ trợ chẩn đoán thiếu máu thiếu sắt. (Nguồn: Iron-Deficiency Anemia)

Người bệnh không nên tự uống sắt kéo dài chỉ vì cảm thấy mệt. Việc điều trị cần dựa trên loại thiếu máu và nguyên nhân gây thiếu máu; đồng thời phải tìm nguồn mất máu nếu có.

IV. Rối loạn tuyến giáp cũng có thể gây mệt mỏi

Tuyến giáp sản xuất các hormone tham gia điều hòa cách cơ thể sử dụng năng lượng. Vì vậy, cả tình trạng tuyến giáp hoạt động quá yếu và quá mức đều có thể khiến người bệnh mệt mỏi.

1. Phân biệt dấu hiệu suy giáp và cường giáp

Theo Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Bệnh thận Hoa Kỳ, suy giáp có thể gây mệt mỏi, tăng cân, sợ lạnh, đau cơ khớp, da khô, tóc thưa, kinh nguyệt bất thường, nhịp tim chậm và trầm cảm. Tuy nhiên, mệt mỏi và tăng cân là những triệu chứng không đặc hiệu, không đủ để tự kết luận mắc bệnh tuyến giáp. (Nguồn: Hypothyroidism)

Theo NIDDK, cường giáp có thể gây sụt cân, tim nhanh hoặc loạn nhịp, lo âu, khó ngủ, mệt mỏi, run tay, yếu cơ, ra nhiều mồ hôi và không chịu được nóng.
(Nguồn: Hyperthyroidism)

2. Xét nghiệm tuyến giáp cần thực hiện

Các xét nghiệm thường được cân nhắc gồm:

• TSH: Xét nghiệm thường được kiểm tra đầu tiên.
• FT4 hoặc T4: Hỗ trợ xác định tuyến giáp hoạt động quá yếu hay quá mức.
• T3: Có thể được chỉ định khi nghi ngờ cường giáp.
• Kháng thể tuyến giáp: Cân nhắc khi nghi bệnh Hashimoto hoặc Graves.
• Siêu âm tuyến giáp: Không phải xét nghiệm bắt buộc cho mọi trường hợp mệt mỏi; thường dùng khi có bướu cổ hoặc nhân tuyến giáp.

Theo NIDDK, bác sĩ thường bắt đầu bằng xét nghiệm máu và có thể kiểm tra TSH, T4, T3 hoặc kháng thể tuyến giáp. TSH cao thường gợi ý suy giáp, trong khi TSH thấp thường gợi ý cường giáp, nhưng kết quả cần được đánh giá cùng các xét nghiệm và bối cảnh lâm sàng khác. (Nguồn: Thyroid Tests)

V. Mệt mỏi kèm đau cơ xương khớp cần lưu ý gì?

Theo BSCKI Phan Đình Long, mệt mỏi kèm đau cơ, yếu cơ hoặc đau khớp không nhất thiết chỉ do làm việc quá sức. Suy giáp có thể gây đau cơ và đau khớp; ngược lại, một số bệnh viêm khớp hoặc bệnh tự miễn cũng có thể gây mệt mỏi toàn thân.

Người bệnh nên được đánh giá chuyên khoa nếu có:

• Khớp sưng, nóng hoặc hạn chế vận động.
• Cứng khớp buổi sáng kéo dài.
• Yếu cơ tăng dần.
• Đau cơ, đau khớp kèm sốt hoặc sút cân.
• Đau kéo dài, không cải thiện khi nghỉ ngơi.
• Mệt nhiều sau vận động rất nhẹ.

Việc chỉ xoa bóp, dùng thuốc giảm đau hoặc bổ sung vitamin có thể làm chậm quá trình phát hiện nguyên nhân toàn thân.

VI. Khi nào mệt mỏi kéo dài cần khám sức khỏe tổng quát?

Theo Mayo Clinic, người bị mệt mỏi cần được hỗ trợ y tế khẩn cấp nếu có đau ngực, khó thở, tim đập nhanh hoặc bất thường, cảm giác sắp ngất, đau bụng dữ dội, chảy máu bất thường hoặc đau đầu nghiêm trọng. (Nguồn: Fatigue: When to see a doctor)

Theo BSCKII Lê Bá, mệt mỏi đi kèm chảy máu bất thường cần được chú ý đặc biệt vì người bệnh có thể đang mất máu âm thầm. Đại tiện phân đen, đại tiện ra máu, nôn ra máu, rong kinh kéo dài, đau bụng tăng dần hoặc xuất hiện khối bất thường không nên chỉ được xử lý bằng thuốc bổ máu.

Trong trường hợp nghi ngờ nguyên nhân ngoại khoa hoặc tổn thương thực thể, bác sĩ có thể chỉ định siêu âm, nội soi hoặc phương pháp chẩn đoán hình ảnh phù hợp. Không phải tất cả người mệt mỏi đều cần nội soi hay chụp chiếu; chỉ định phải dựa trên triệu chứng và nguy cơ cụ thể.

VII. Khám sức khỏe tổng quát cho người mệt mỏi gồm những gì?

Quy trình đánh giá có thể bao gồm:

1. Khai thác bệnh sử

Bác sĩ sẽ hỏi về:

• Thời điểm bắt đầu và mức độ mệt.
• Số giờ ngủ, chất lượng giấc ngủ.
• Tình trạng ngáy hoặc ngưng thở khi ngủ.
• Chế độ ăn và thay đổi cân nặng.
• Kinh nguyệt, rong kinh hoặc dấu hiệu mất máu.
• Bệnh nền và tiền sử gia đình.
• Thuốc, thực phẩm bổ sung đang sử dụng.
• Tâm trạng, căng thẳng và khả năng tập trung.

2. Khám lâm sàng

Các nội dung có thể gồm:

• Đo huyết áp, nhịp tim, nhiệt độ và độ bão hòa oxy.
• Đánh giá cân nặng, chỉ số khối cơ thể.
• Kiểm tra da, niêm mạc, phù và dấu hiệu mất nước.
• Khám tim, phổi, bụng.
• Khám vùng cổ và tuyến giáp.
• Đánh giá cơ, khớp và sức cơ khi có đau nhức.

3. Xét nghiệm theo chỉ định

Danh mục ban đầu có thể bao gồm:

• Công thức máu.
• Ferritin và xét nghiệm chuyển hóa sắt.
• TSH, FT4.
• Đường huyết hoặc HbA1c.
• Chức năng gan, thận.
• Điện giải.
• Vitamin B12, folate khi có chỉ định.
• Xét nghiệm nước tiểu.
• Xét nghiệm viêm hoặc nhiễm trùng nếu có dấu hiệu gợi ý.

Điện tâm đồ, siêu âm, nội soi hoặc chẩn đoán hình ảnh chỉ nên được thực hiện khi triệu chứng và kết quả thăm khám cho thấy cần thiết.

VIII. Cần chuẩn bị gì trước khi đi khám?

Để bác sĩ đánh giá chính xác hơn, người bệnh nên:

• Ghi lại thời điểm xuất hiện và mức độ mệt trong một đến hai tuần.
• Ghi số giờ ngủ và tình trạng thức giấc ban đêm.
• Mang theo đơn thuốc và thực phẩm bổ sung đang dùng.
• Chuẩn bị kết quả xét nghiệm cũ.
• Ghi nhận thay đổi cân nặng, kinh nguyệt và thói quen đại tiện.
• Hỏi trước cơ sở y tế về yêu cầu nhịn ăn.
• Không tự ý dừng thuốc điều trị bệnh nền trước khi khám.

>> Đọc thêm: Phục hồi giấc ngủ tự nhiên: Giải thoát khỏi lệ thuộc thuốc an thần

IX. Những điều không nên làm khi mệt mỏi kéo dài

• Không tự uống sắt khi chưa xác định có thiếu sắt.
• Không tự sử dụng hormone tuyến giáp.
• Không lạm dụng nước tăng lực hoặc cà phê để chống mệt.
• Không cho rằng mệt mỏi chỉ là biểu hiện của tuổi tác.
• Không trì hoãn khám khi có khó thở, đau ngực hoặc chảy máu.
• Không chỉ dựa vào một chỉ số xét nghiệm để tự chẩn đoán.

Mệt mỏi kéo dài có thể bắt nguồn từ lối sống nhưng cũng có thể là dấu hiệu của thiếu máu, suy giáp, cường giáp hoặc một bệnh lý mạn tính khác. Nếu tình trạng đã kéo dài nhiều tuần, không cải thiện khi nghỉ ngơi hoặc đi kèm chóng mặt, da xanh, thay đổi cân nặng, hồi hộp, đau cơ khớp và chảy máu bất thường, người bệnh nên khám sức khỏe tổng quát.

Khám đúng thời điểm giúp bác sĩ lựa chọn các xét nghiệm phù hợp, xác định nguyên nhân và xây dựng hướng xử trí an toàn. Người bệnh không nên tự bổ sung sắt, vitamin hoặc dùng thuốc tuyến giáp khi chưa được chẩn đoán.

Lưu ý: Nội dung trong bài chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị trực tiếp. Người bệnh không tự ý dùng thuốc, viên sắt hoặc hormone tuyến giáp khi chưa có chỉ định chuyên môn.

Tại Phòng khám Đa khoa Quốc tế True Hope, người có tình trạng mệt mỏi kéo dài, giảm tập trung hoặc suy giảm thể lực không rõ nguyên nhân được bác sĩ thăm khám và tư vấn thực hiện khám sức khỏe tổng quát khi cần thiết. 

Thông qua khám lâm sàng kết hợp với các xét nghiệm như công thức máu, đánh giá chức năng tuyến giáp, đường huyết, chức năng gan, thận và các chỉ số liên quan, bác sĩ có thể xác định nguyên nhân gây mệt mỏi như thiếu máu, rối loạn tuyến giáp, rối loạn chuyển hóa hoặc các bệnh lý tiềm ẩn khác. 

Sau khi có kết quả, người bệnh được giải thích chi tiết, tư vấn hướng điều trị hoặc theo dõi phù hợp, đồng thời được hướng dẫn điều chỉnh chế độ dinh dưỡng, nghỉ ngơi và lối sống nhằm cải thiện sức khỏe toàn diện. 

> Tham khảo dịch vụ Khám sức khỏe tổng quát tại True Hope

Lưu ý: Nội dung trong bài chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị trực tiếp

Nếu bạn đang lo lắng về tình mệt mỏi kéo dài, hãy đặt lịch kiểm tra tại True Hope để được thăm khám và đưa ra hướng điều trị phù hợp.

Thông tin: Đặt lịch khám dưới đây hoặc liên hệ 0333.177.268 để được tư vấn

Bài viết liên quan

Khám tổng quát khi không có triệu chứng: Bệnh tiềm ẩn

Khám tổng quát sau tuổi 40: Phát hiện bệnh mạn tính sớm

Khám sức khỏe tổng quát cho nữ giới gồm những gì?

Lý do nên chọn Phòng khám Đa khoa Quốc tế True Hope

Trên 10 năm thành lập

Đội ngũ giáo sư, bác sĩ giỏi trực tiếp khám

Cơ sở vật chất hiện đại

Chi phí khám hợp lý

Bảo mật thông tin khách hàng

Chăm sóc khách hàng chu đáo

Lưu ý: Phòng khám hỗ trợ đặt phòng cho khách hàng ở tỉnh xa. LH Hotline đặt lịch khám: 0333 177 268