Thuốc cảm, thuốc dị ứng làm tiểu khó ở người phì đại tuyến tiền liệt?

Tham vấn chuyên môn: BSCKII Nguyễn Quốc Tiến – Nội khoa, BSCKII Lê Bá – Ngoại khoa, BSCKI Phan Đình Long – Cơ xương khớp.

Thuốc cảm, thuốc dị ứng có thể làm tiểu khó hơn ở một số nam giới, đặc biệt là người đã bị phì đại tuyến tiền liệt, có tia tiểu yếu, tiểu ngắt quãng hoặc thường xuyên cảm thấy tiểu không hết. Nguyên nhân chủ yếu liên quan đến một số hoạt chất thông mũi và thuốc kháng histamine có thể làm tăng cản trở ở đường tiểu hoặc khiến bàng quang co bóp kém hiệu quả.

Điều này không có nghĩa tất cả thuốc cảm và thuốc dị ứng đều gây bí tiểu. Tuy nhiên, người đang có triệu chứng đường tiểu dưới cần đọc kỹ thành phần, không dùng chồng nhiều sản phẩm và nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng.

Theo Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Bệnh thận Hoa Kỳ, một số thuốc cảm và thuốc ho không kê đơn, bao gồm thuốc thông mũi và thuốc kháng histamine, có thể làm các triệu chứng phì đại tuyến tiền liệt trở nên nghiêm trọng hơn. (Nguồn: NIDDK – Enlarged Prostate (Benign Prostatic Hyperplasia))

I. Vì sao phì đại tuyến tiền liệt gây khó tiểu?

Tuyến tiền liệt nằm bên dưới bàng quang và bao quanh đoạn đầu của niệu đạo. Khi tuyến tiền liệt tăng kích thước, mô tuyến có thể chèn ép niệu đạo, khiến đường thoát nước tiểu bị thu hẹp.

Để đẩy nước tiểu qua vị trí bị cản trở, cơ bàng quang phải co bóp mạnh hơn. Trong giai đoạn đầu, người bệnh có thể chỉ nhận thấy tia tiểu yếu hoặc phải chờ lâu mới bắt đầu tiểu. Khi tình trạng kéo dài, cơ bàng quang có thể suy yếu, làm nước tiểu không được tống hết ra ngoài.

Các triệu chứng thường gặp gồm:

• Khó bắt đầu dòng tiểu.
• Tia tiểu yếu, nhỏ hoặc ngắt quãng.
• Phải rặn khi đi tiểu.
• Nước tiểu nhỏ giọt ở cuối bãi.
• Cảm giác tiểu chưa hết.
• Tiểu nhiều lần trong ngày.
• Tiểu gấp hoặc khó nhịn tiểu.
• Thức dậy nhiều lần vào ban đêm để đi tiểu.

Khi đường tiểu vốn đã bị thu hẹp, tác động của một số thuốc cảm hoặc thuốc dị ứng có thể khiến tình trạng tắc nghẽn biểu hiện rõ hơn.

Theo BSCKII Nguyễn Quốc Tiến, khi đánh giá tiểu khó ở nam giới lớn tuổi, cần xem xét đồng thời bệnh tuyến tiền liệt, chức năng bàng quang, lượng nước tiểu tồn dư và toàn bộ thuốc người bệnh đang sử dụng. Không nên chỉ dựa vào kích thước tuyến tiền liệt để kết luận mức độ tắc nghẽn.

II. Thuốc cảm, thuốc dị ứng có thể làm tiểu khó bằng cách nào?

Có hai cơ chế chính cần được lưu ý.

1. Thuốc thông mũi có thể làm tăng trương lực đường tiểu

Theo MedlinePlus Pseudoephedrine và phenylephrine là những hoạt chất thường có trong thuốc giảm nghẹt mũi do cảm lạnh, viêm xoang hoặc dị ứng. Các thuốc này giúp co mạch ở niêm mạc mũi, nhờ đó giảm sưng nề và thông thoáng đường thở.

Tuy nhiên, tác dụng kích thích thụ thể adrenergic cũng có thể làm tăng trương lực cơ ở cổ bàng quang và khu vực tuyến tiền liệt. Khi cổ bàng quang khó mở, nước tiểu phải đi qua một đường thoát hẹp hơn, làm người bệnh khó bắt đầu tiểu hoặc giảm lực của dòng tiểu.

MedlinePlus cũng khuyến cáo người từng bị khó tiểu do phì đại tuyến tiền liệt cần thông báo với bác sĩ trước khi sử dụng pseudoephedrine hoặc phenylephrine. (Nguồn: MedlinePlus – Pseudoephedrine và  MedlinePlus – Phenylephrine)

2. Một số thuốc kháng histamine làm bàng quang co bóp kém

Các thuốc kháng histamine thế hệ cũ như diphenhydramine, chlorpheniramine, brompheniramine, promethazine và doxylamine có thể gây tác dụng kháng cholinergic ở các mức độ khác nhau.

Tác dụng này có thể làm giảm khả năng co bóp của cơ bàng quang. Khi bàng quang không tạo được lực đẩy đủ mạnh, người có đường tiểu bị cản trở do phì đại tuyến tiền liệt sẽ càng khó tống nước tiểu ra ngoài.

NHS khuyến cáo người có phì đại tuyến tiền liệt, khó đi tiểu hoặc khó làm rỗng bàng quang cần trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng chlorphenamine. (Nguồn: NHS – Who Can and Cannot Take Chlorphenamine)

MedlinePlus cũng yêu cầu người có tiền sử khó tiểu do tuyến tiền liệt phì đại thông báo với bác sĩ trước khi dùng diphenhydramine. (Nguồn: MedlinePlus – Diphenhydramine)

III. Những hoạt chất nào cần thận trọng?

NIDDK liệt kê thuốc chủ vận alpha-adrenergic, thuốc kháng cholinergic, thuốc kháng histamine và thuốc thông mũi trong số các nhóm thuốc có khả năng góp phần gây bí tiểu. (Nguồn: NIDDK – Symptoms & Causes of Urinary Retention)

IV. Tại sao thuốc cảm phối hợp dễ bị sử dụng nhầm?

Một viên thuốc cảm có thể chứa nhiều hoạt chất, chẳng hạn:

• Thuốc giảm đau, hạ sốt.
• Thuốc giảm ho.
• Thuốc long đờm.
• Thuốc thông mũi.
• Thuốc kháng histamine.
• Hoạt chất gây buồn ngủ dùng vào ban đêm.

Vì vậy, người bệnh có thể chỉ nhớ mình đã uống “thuốc cảm” nhưng không biết bên trong có pseudoephedrine, phenylephrine hay chlorpheniramine.

Một số người còn dùng đồng thời thuốc cảm ban ngày, thuốc cảm ban đêm và thuốc chống dị ứng. Các sản phẩm có tên thương mại khác nhau vẫn có thể chứa cùng một hoạt chất, dẫn đến dùng trùng thuốc hoặc tăng tác dụng không mong muốn.

Ví dụ, sản phẩm kết hợp fexofenadine và pseudoephedrine vừa có tác dụng chống dị ứng, vừa có tác dụng giảm nghẹt mũi. MedlinePlus khuyến cáo người có phì đại tuyến tiền liệt hoặc khó tiểu phải thông báo với bác sĩ trước khi sử dụng phối hợp này. (Nguồn: MedlinePlus – Fexofenadine and Pseudoephedrine)

V. Có phải tất cả thuốc dị ứng đều gây bí tiểu?

Không phải thuốc dị ứng nào cũng gây bí tiểu. Nguy cơ phụ thuộc vào:

• Hoạt chất cụ thể.
• Liều lượng sử dụng.
• Thời gian dùng thuốc.
• Tuổi của người bệnh.
• Mức độ tắc nghẽn đường tiểu.
• Khả năng co bóp của bàng quang.
• Lượng nước tiểu còn tồn dư sau khi tiểu.
• Tiền sử bí tiểu cấp.
• Các thuốc khác đang sử dụng đồng thời.

Các thuốc kháng histamine thế hệ mới thường ít gây tác dụng kháng cholinergic hơn nhóm thế hệ cũ. Tuy nhiên, không nên mặc định rằng mọi sản phẩm ghi “không gây buồn ngủ” đều an toàn với người phì đại tuyến tiền liệt, bởi thuốc có thể được phối hợp thêm hoạt chất thông mũi.

Người bệnh cần kiểm tra phần “thành phần hoạt chất” hoặc “active ingredients” trên bao bì, thay vì chỉ nhìn tên thương mại.

VI. Ai có nguy cơ tiểu khó cao hơn sau khi uống thuốc?

Nguy cơ có thể cao hơn ở nam giới:

• Đã được chẩn đoán phì đại tuyến tiền liệt.
• Có tia tiểu yếu hoặc ngắt quãng từ trước.
• Phải rặn mới đi tiểu được.
• Thường xuyên cảm thấy tiểu không hết.
• Có lượng nước tiểu tồn dư cao.
• Từng bị bí tiểu cấp hoặc từng đặt ống thông tiểu.
• Có hẹp niệu đạo hoặc sỏi bàng quang.
• Đang bị viêm tuyến tiền liệt hoặc nhiễm trùng tiết niệu.
• Có bệnh thần kinh ảnh hưởng đến bàng quang.
• Bị đái tháo đường lâu năm.
• Đang sử dụng đồng thời nhiều thuốc có nguy cơ gây bí tiểu.

NIDDK lưu ý mức độ tiểu khó không phải lúc nào cũng tỷ lệ thuận với kích thước tuyến tiền liệt. Có người tuyến tiền liệt khá lớn nhưng triệu chứng nhẹ, trong khi một số trường hợp tuyến chỉ tăng kích thước vừa phải vẫn có thể cản trở đáng kể dòng tiểu. (Nguồn: NIDDK – Enlarged Prostate (Benign Prostatic Hyperplasia))

VII. Dấu hiệu nhận biết thuốc có thể đang làm nặng tình trạng tiểu khó

Người bệnh nên chú ý nếu sau khi uống thuốc cảm hoặc thuốc dị ứng xuất hiện một hay nhiều biểu hiện sau:

• Phải đứng chờ lâu mới bắt đầu tiểu.
• Tia tiểu yếu hơn rõ rệt.
• Dòng tiểu liên tục bị ngắt quãng.
• Phải rặn hoặc dùng sức mới tiểu được.
• Đi tiểu nhiều lần nhưng mỗi lần chỉ có ít nước tiểu.
• Cảm giác bàng quang vẫn còn căng sau khi tiểu.
• Căng tức hoặc khó chịu ở vùng bụng dưới.
• Đột ngột không thể đi tiểu.

Mối liên quan về thời gian giữa việc uống thuốc và triệu chứng tiểu khó là thông tin quan trọng, nhưng chưa đủ để khẳng định thuốc là nguyên nhân duy nhất. Người bệnh vẫn cần được đánh giá các bệnh lý khác của tuyến tiền liệt, bàng quang và niệu đạo.

VIII. Khi nào phải đi khám ngay?

NIDDK khuyến cáo người bệnh cần được hỗ trợ y tế ngay khi không thể tiểu, tiểu đau hoặc tiểu gấp kèm sốt và rét run, có máu trong nước tiểu hoặc đau nhiều vùng bụng dưới. (Nguồn: NIDDK – Enlarged Prostate (Benign Prostatic Hyperplasia))

Theo BSCKII Lê Bá, bí tiểu cấp là tình trạng cần được xử trí kịp thời. Người bệnh không nên cố uống thật nhiều nước, xoa bóp bụng dưới hoặc chờ thuốc tự hết tác dụng khi đã hoàn toàn không thể tiểu. Bàng quang căng quá mức có thể cần được giải áp và đánh giá nguyên nhân tắc nghẽn.

IX. Nam giới phì đại tuyến tiền liệt nên làm gì trước khi mua thuốc cảm?

1. Đọc thành phần thay vì chỉ nhìn tên thuốc

Hãy kiểm tra xem sản phẩm có chứa các hoạt chất sau hay không:

• Pseudoephedrine.
• Phenylephrine.
• Diphenhydramine.
• Chlorpheniramine hoặc chlorphenamine.
• Brompheniramine.
• Promethazine.
• Doxylamine.

Việc có một trong các thành phần trên không đồng nghĩa người bệnh chắc chắn sẽ bị bí tiểu, nhưng là lý do để trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng.

2. Thông báo rõ tình trạng tuyến tiền liệt

Khi mua thuốc, người bệnh nên cho dược sĩ biết:

• Đã được chẩn đoán phì đại tuyến tiền liệt hay chưa.
• Hiện có khó tiểu hoặc tia tiểu yếu không.
• Có cảm giác tiểu không hết không.
• Từng bị bí tiểu cấp chưa.
• Đang dùng thuốc tuyến tiền liệt nào.
• Có bệnh tăng huyết áp, tim mạch, tăng nhãn áp hoặc đái tháo đường không.

3. Không tự ý dùng nhiều sản phẩm cùng lúc

Không nên phối hợp nhiều thuốc cảm hoặc thuốc dị ứng khi chưa kiểm tra thành phần. Hai sản phẩm khác tên vẫn có thể chứa cùng một loại thuốc thông mũi hoặc thuốc kháng histamine.

4. Không tự tăng liều thuốc tuyến tiền liệt

Theo MedlinePlus, người đang dùng tamsulosin, alfuzosin, doxazosin hoặc thuốc điều trị phì đại tuyến tiền liệt không nên tự tăng liều để “bù” lại ảnh hưởng của thuốc cảm.

Alfuzosin thuộc nhóm thuốc chẹn alpha, giúp thư giãn cơ ở tuyến tiền liệt và bàng quang để dòng tiểu lưu thông dễ hơn. Tuy nhiên, việc thay đổi liều có thể gây chóng mặt, tụt huyết áp hoặc các tác dụng không mong muốn khác. (Nguồn: MedlinePlus – Alfuzosin)

X. Đã uống thuốc cảm và thấy tiểu khó hơn nên làm gì?

Người bệnh nên:

• Kiểm tra lại tên và thành phần của thuốc vừa uống.
• Ghi lại liều lượng và thời điểm uống thuốc.
• Theo dõi khả năng đi tiểu và mức độ căng tức bụng dưới.
• Liên hệ bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi uống liều tiếp theo.
• Không tự đổi sang một thuốc cảm khác khi chưa đọc thành phần.
• Không tự tăng liều thuốc điều trị tuyến tiền liệt.
• Mang theo hộp thuốc, vỉ thuốc hoặc ảnh chụp nhãn thuốc khi đi khám.

Nếu hoàn toàn không thể đi tiểu, bụng dưới căng đau, sốt, rét run hoặc tiểu ra máu, người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay.

XI. Không chỉ thuốc cảm mới có thể ảnh hưởng đến đường tiểu

NIDDK cho biết bí tiểu còn có thể liên quan đến nhiều nhóm thuốc khác, bao gồm:

• Thuốc kháng cholinergic.
• Thuốc chống co thắt.
• Một số thuốc chống trầm cảm.
• Thuốc chống loạn thần.
• Thuốc an thần nhóm benzodiazepine.
• Một số thuốc chẹn kênh canxi.
• Thuốc giảm đau opioid.
• Một số thuốc chống viêm không steroid.

Điều này không có nghĩa bất kỳ ai sử dụng các thuốc trên cũng sẽ bị bí tiểu. Tuy nhiên, nam giới có phì đại tuyến tiền liệt cần cung cấp đầy đủ danh sách thuốc đang dùng khi đi khám. (Nguồn: NIDDK – Symptoms & Causes of Urinary Retention)

Theo BSCKI Phan Đình Long, nam giới trung niên và cao tuổi có thể đang sử dụng thuốc giảm đau hoặc chống viêm để điều trị các bệnh cơ xương khớp. Khi xuất hiện tiểu khó, cần cung cấp cho bác sĩ cả thuốc xương khớp, thuốc cảm, thuốc dị ứng và thuốc điều trị bệnh nền để đánh giá đầy đủ nguy cơ liên quan đến thuốc.

Lưu ý: Thông tin trong bài mang tính chất tham khảo, không thay thế hoạt động thăm khám, chẩn đoán và điều trị trực tiếp của bác sĩ.

Nếu bạn có câu hỏi nào cần bác sĩ chuyên môn giải đáp vui lòng điền vào form dưới đây hoặc liên hệ hotline: 0333.177.268  để được tư vấn miễn phí! 

XII. Tiểu khó sau khi uống thuốc có chắc chắn do thuốc không?

Không. Tiểu khó có thể xuất hiện sau khi dùng thuốc cảm nhưng vẫn liên quan đến một bệnh lý khác, chẳng hạn:

• Phì đại tuyến tiền liệt tiến triển.
• Viêm tuyến tiền liệt.
• Nhiễm trùng đường tiết niệu.
• Hẹp niệu đạo.
• Sỏi bàng quang.
• Rối loạn co bóp bàng quang.
• Bệnh lý thần kinh.
• Tổn thương hoặc khối bất thường tại đường tiết niệu.

Do đó, việc ngừng một loại thuốc không thay thế cho quá trình thăm khám, đặc biệt khi triệu chứng kéo dài, tái phát hoặc ngày càng nặng.

Thuốc cảm, thuốc dị ứng có thể làm tiểu khó hơn ở nam giới bị phì đại tuyến tiền liệt, nhất là khi sản phẩm chứa pseudoephedrine, phenylephrine hoặc thuốc kháng histamine thế hệ cũ có tác dụng kháng cholinergic.

Người bệnh không cần quá lo lắng hoặc tự ý ngừng mọi loại thuốc. Điều quan trọng là đọc kỹ thành phần, tránh sử dụng chồng nhiều sản phẩm và thông báo cho bác sĩ hoặc dược sĩ về tình trạng tiểu tiện hiện tại.

Nếu không thể đi tiểu, bụng dưới căng đau, tiểu ra máu hoặc tiểu khó kèm sốt, rét run, người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay để được đánh giá và xử trí kịp thời.

Lưu ý: Thông tin trong bài có mục đích giáo dục sức khỏe, không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị trực tiếp của bác sĩ.

Tại Phòng khám Đa khoa Quốc tế True Hope, nam giới mắc phì đại tuyến tiền liệt được bác sĩ chuyên khoa Tiết niệu – Nam học thăm khám kỹ lưỡng trước khi xây dựng phác đồ điều trị. Bên cạnh việc đánh giá triệu chứng và chức năng đường tiết niệu, bác sĩ cũng rà soát các loại thuốc người bệnh đang sử dụng, bao gồm thuốc cảm, thuốc dị ứng và các thuốc điều trị bệnh lý khác, bởi một số hoạt chất có thể làm tăng tình trạng tiểu khó hoặc bí tiểu ở người bị phì đại tuyến tiền liệt. 

Dựa trên kết quả thăm khám, bác sĩ sẽ tư vấn điều chỉnh thuốc khi cần thiết, hướng dẫn sử dụng an toàn và theo dõi đáp ứng điều trị, giúp kiểm soát triệu chứng hiệu quả đồng thời hạn chế nguy cơ xảy ra các biến chứng về đường tiết niệu. 

Nếu bạn đang lo lắng về tình trạng khó tiểu, hãy đặt lịch kiểm tra tại True Hope để được các bác sĩ thăm khám và đưa ra phác đồ điều trị phù hợp

Thông tin: Đặt lịch khám dưới đây hoặc liên hệ 0333.177.268 để được tư vấn

Bài viết liên quan

Xét nghiệm PSA tầm soát ung thư tuyến tiền liệt: Khi nào cần làm?

Chi phí mổ phì đại tuyến tiền liệt 2026: Mức tham khảo

Khám tuyến tiền liệt ở đâu Hà Nội? 7 tiêu chí chọn nơi uy tín

Lý do nên chọn Phòng khám Đa khoa Quốc tế True Hope

Trên 10 năm thành lập

Đội ngũ giáo sư, bác sĩ giỏi trực tiếp khám

Cơ sở vật chất hiện đại

Chi phí khám hợp lý

Bảo mật thông tin khách hàng

Chăm sóc khách hàng chu đáo

Lưu ý: Phòng khám hỗ trợ đặt phòng cho khách hàng ở tỉnh xa. LH Hotline đặt lịch khám: 0333 177 268