07h00 - 17h00 từ Thứ 2 đến Chủ nhật
Khó tiểu là tình trạng người bệnh phải chờ lâu mới bắt đầu đi tiểu, rặn mới tiểu được, tia nước tiểu yếu hoặc có cảm giác bàng quang chưa được làm rỗng hoàn toàn. Ở nam giới trung niên và cao tuổi, đây có thể là biểu hiện của phì đại tuyến tiền liệt lành tính. Tuy nhiên, triệu chứng này cũng có thể liên quan đến viêm đường tiết niệu, viêm tuyến tiền liệt, hẹp niệu đạo, sỏi, bệnh thần kinh hoặc một số vấn đề nghiêm trọng khác.
Vì vậy, không nên chỉ dựa vào một dấu hiệu để tự kết luận. Việc xác định nguyên nhân cần dựa trên độ tuổi, diễn biến triệu chứng, các biểu hiện đi kèm và kết quả thăm khám.
I. Khó tiểu là gì?
Khó tiểu không chỉ được hiểu là hoàn toàn không đi tiểu được. Thuật ngữ này còn bao gồm nhiều bất thường trong giai đoạn bắt đầu và duy trì dòng tiểu, chẳng hạn:
- Phải đứng chờ một lúc mới bắt đầu tiểu được.
- Phải rặn hoặc gồng bụng khi đi tiểu.
- Tia tiểu yếu, nhỏ hơn trước.
- Dòng nước tiểu ngắt quãng, lúc chảy lúc dừng.
- Thời gian đi tiểu kéo dài.
- Nước tiểu nhỏ giọt sau khi đã tiểu xong.
- Có cảm giác vẫn còn nước tiểu trong bàng quang.
- Muốn tiểu nhưng lượng nước tiểu thoát ra ít.
Theo NHS , các biểu hiện thường gặp của phì đại tuyến tiền liệt gồm khó bắt đầu dòng tiểu, phải rặn, tia tiểu yếu hoặc ngắt quãng, tiểu lâu, tiểu không hết và nhỏ giọt sau tiểu. (Nguồn: NHS, “Enlarged prostate”)
II. Vì sao phì đại tuyến tiền liệt gây khó tiểu?
Tuyến tiền liệt nằm ngay dưới bàng quang và bao quanh đoạn đầu của niệu đạo. Khi tuyến tiền liệt tăng kích thước, mô tuyến có thể gây áp lực lên niệu đạo, làm đường thoát nước tiểu bị thu hẹp.
Lúc này, cơ bàng quang phải co bóp mạnh hơn để đẩy nước tiểu qua đoạn niệu đạo bị chèn ép. Nếu tình trạng kéo dài, bàng quang có thể giảm khả năng co bóp, khiến lượng nước tiểu tồn dư tăng lên và người bệnh luôn có cảm giác tiểu không hết.
Theo NIDDK tuyến tiền liệt phát triển có thể chèn ép niệu đạo, khiến cơ bàng quang phải làm việc nhiều hơn. Theo thời gian, bàng quang có thể yếu đi và không tống hết nước tiểu ra ngoài. (Nguồn: National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases, “Enlarged Prostate (Benign Prostatic Hyperplasia)”)
Phì đại tuyến tiền liệt lành tính thường gặp hơn khi tuổi tăng. NIDDK ước tính tình trạng này ảnh hưởng tới khoảng 5–6% nam giới từ 40–64 tuổi và 29–33% nam giới từ 65 tuổi trở lên. Tuy nhiên, mức độ khó tiểu không phải lúc nào cũng tỷ lệ thuận với kích thước tuyến tiền liệt: có người tuyến lớn nhưng ít triệu chứng, trong khi người chỉ phì đại nhẹ lại bị cản trở dòng tiểu rõ rệt. (Nguồn: NIDDK, “Enlarged Prostate (Benign Prostatic Hyperplasia)”)
III. Khi nào khó tiểu gợi ý phì đại tuyến tiền liệt?
Khó tiểu có khả năng liên quan đến phì đại tuyến tiền liệt khi xuất hiện ở nam giới từ 40–50 tuổi trở lên, tiến triển từ từ và đi kèm một nhóm triệu chứng đường tiểu dưới.
| Dấu hiệu | Đặc điểm gợi ý phì đại tuyến tiền liệt |
| Khó bắt đầu đi tiểu | Phải chờ, tập trung hoặc rặn mới có dòng tiểu |
| Tia tiểu yếu | Dòng tiểu nhỏ, không còn mạnh như trước |
| Tiểu ngắt quãng | Dòng nước tiểu dừng rồi chảy lại nhiều lần |
| Tiểu kéo dài | Mất nhiều thời gian mới tiểu xong |
| Tiểu không hết | Vẫn còn cảm giác buồn tiểu sau khi vừa đi |
| Nhỏ giọt cuối bãi | Nước tiểu tiếp tục rỉ ra sau khi kết thúc |
| Tiểu nhiều lần | Khoảng cách giữa hai lần đi tiểu ngắn |
| Tiểu gấp | Buồn tiểu đột ngột, khó nhịn |
| Tiểu đêm | Thức dậy nhiều lần để đi tiểu |
| Diễn biến | Thường xuất hiện từ từ và tăng dần theo thời gian |
NHS cho biết triệu chứng của phì đại tuyến tiền liệt thường phát triển chậm và có thể nặng dần khi tuổi tăng. (Nguồn: NHS, “Enlarged prostate”)
Tham vấn bởi BSCKII Nguyễn Quốc Tiến: Khi tiếp nhận người bệnh khó tiểu, phần đánh giá nội khoa cần làm rõ thời điểm khởi phát, số lần tiểu ngày và đêm, mức độ ảnh hưởng đến giấc ngủ, bệnh nền và các loại thuốc đang sử dụng.
NIDDK cho rằng: một số thuốc cảm không kê đơn chứa thành phần chống sung huyết, thuốc kháng histamine, thuốc chống trầm cảm, thuốc an thần hoặc thuốc lợi tiểu có thể làm triệu chứng đường tiểu trở nên rõ hơn ở một số người bị phì đại tuyến tiền liệt. Người bệnh không nên tự dừng thuốc nhưng cần cung cấp đầy đủ danh sách thuốc cho bác sĩ. (Nguồn: NIDDK, “Enlarged Prostate (Benign Prostatic Hyperplasia)”)
IV. Khó tiểu không phải lúc nào cũng do phì đại tuyến tiền liệt
Các triệu chứng đường tiểu dưới có thể giống nhau giữa nhiều bệnh lý. Vì vậy, nam giới không nên tự mua thuốc điều trị phì đại tuyến tiền liệt khi chưa được thăm khám.
| Nguyên nhân | Dấu hiệu giúp phân biệt |
| Phì đại tuyến tiền liệt | Thường gặp ở nam giới lớn tuổi, tiến triển chậm, tia tiểu yếu, tiểu ngắt quãng, tiểu đêm, tiểu không hết |
| Viêm tuyến tiền liệt | Có thể kèm tiểu buốt, đau vùng chậu, tầng sinh môn, bẹn hoặc lưng dưới; đau khi xuất tinh; trường hợp cấp có thể sốt, rét run |
| Nhiễm trùng đường tiết niệu | Tiểu buốt, tiểu rắt, tiểu gấp, nước tiểu đục, có mùi bất thường hoặc có máu |
| Hẹp niệu đạo | Tia tiểu yếu hoặc tách dòng; có thể liên quan đến chấn thương, viêm nhiễm hoặc thủ thuật niệu đạo trước đây |
| Sỏi hoặc tắc nghẽn đường tiểu | Đau, tiểu máu, dòng tiểu thay đổi đột ngột hoặc gián đoạn |
| Ung thư tuyến tiền liệt | Giai đoạn đầu thường không có triệu chứng; khi bệnh tiến triển có thể xuất hiện khó tiểu, tiểu máu, đau lưng hoặc giảm cân không chủ ý |
| Bệnh thần kinh, cột sống | Khó tiểu đi kèm đau lưng, yếu chân, tê vùng mông–sinh dục hoặc thay đổi kiểm soát đại tiện |
Theo NIDDK, viêm tuyến tiền liệt có thể gây tia tiểu yếu, khó bắt đầu tiểu, tiểu buốt, đau vùng sinh dục, bẹn, bụng dưới hoặc lưng dưới. Viêm tuyến tiền liệt cấp còn có thể gây sốt, rét run và bí tiểu. (Nguồn: NIDDK, “Prostatitis: Inflammation of the Prostate”)
Theo NHS: Ung thư tuyến tiền liệt thường không gây triệu chứng ở giai đoạn đầu. Khi khối u phát triển hoặc lan rộng, người bệnh có thể gặp khó bắt đầu tiểu, tia tiểu yếu, tiểu ngắt quãng, tiểu nhiều lần hoặc cảm giác tiểu không hết. Những dấu hiệu này cũng có thể gặp trong phì đại lành tính nên cần được kiểm tra, không nên tự suy đoán. (Nguồn: NHS, “Symptoms of prostate cancer”)
Theo BSCKI Phan Đình Long: Đau lưng đơn thuần không phải dấu hiệu điển hình để khẳng định phì đại tuyến tiền liệt. Nếu khó tiểu xuất hiện cùng đau lưng dữ dội, tê quanh mông hoặc vùng sinh dục, yếu chân, đi lại mất thăng bằng hay thay đổi khả năng kiểm soát đại tiện, người bệnh cần được đánh giá cấp cứu để loại trừ chèn ép thần kinh nghiêm trọng.
NHS Inform cảnh báo những thay đổi mới xuất hiện hoặc tăng nặng về chức năng bàng quang, ruột, cảm giác quanh mông–sinh dục và sức mạnh chân có thể liên quan đến hội chứng chèn ép thần kinh cột sống, cần được thăm khám khẩn cấp. (Nguồn: NHS Inform, “Spinal stenosis”)
V. Những dấu hiệu khó tiểu cần đi khám ngay
Người bệnh cần đến cơ sở y tế sớm hoặc cấp cứu khi có một trong các biểu hiện sau:
- Hoàn toàn không thể đi tiểu dù bàng quang căng tức.
- Đau dữ dội hoặc căng tức vùng bụng dưới.
- Tiểu buốt, tiểu gấp kèm sốt và rét run.
- Có máu trong nước tiểu.
- Nôn, mệt nhiều hoặc tình trạng toàn thân xấu đi.
- Khó tiểu xuất hiện đột ngột sau chấn thương.
- Đau lưng kèm yếu chân, tê vùng sinh dục hoặc rối loạn đại tiện.
- Lượng nước tiểu giảm rõ rệt, phù hoặc có dấu hiệu suy giảm chức năng thận.
NIDDK khuyến cáo cần được chăm sóc y tế ngay khi người bệnh không thể tiểu, có nhu cầu tiểu đau và liên tục kèm sốt, rét run, có máu trong nước tiểu hoặc đau nhiều vùng bụng dưới và đường tiết niệu. (Nguồn: NIDDK, “Enlarged Prostate (Benign Prostatic Hyperplasia)”)
VI. Khó tiểu được chẩn đoán như thế nào?
Bác sĩ không chỉ dựa vào kích thước tuyến tiền liệt. Quá trình đánh giá thường kết hợp triệu chứng, khám lâm sàng và các xét nghiệm cần thiết.
1. Khai thác triệu chứng và tiền sử
Người bệnh có thể được hỏi về:
- Thời điểm bắt đầu khó tiểu.
- Số lần đi tiểu ban ngày và ban đêm.
- Mức độ tia tiểu yếu hoặc ngắt quãng.
- Cảm giác tiểu không hết.
- Tình trạng tiểu buốt, tiểu máu hoặc đau vùng chậu.
- Tiền sử viêm nhiễm, phẫu thuật hoặc chấn thương.
- Bệnh nền và các thuốc đang sử dụng.
- Lượng nước, rượu bia và đồ uống chứa caffeine hằng ngày.
Theo NHS Nhật ký đi tiểu trong ít nhất ba ngày có thể giúp bác sĩ đánh giá lượng nước uống, số lần đi tiểu và lượng nước tiểu mỗi lần. (Nguồn: NHS, “Enlarged prostate”)
2. Khám và xét nghiệm
Tùy trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định:
- Khám bụng và kiểm tra tình trạng căng bàng quang.
- Thăm trực tràng để đánh giá tuyến tiền liệt.
- Xét nghiệm nước tiểu nhằm tìm dấu hiệu viêm, nhiễm khuẩn hoặc tiểu máu.
- Xét nghiệm PSA sau khi cân nhắc tuổi, triệu chứng và nguy cơ cá nhân.
- Đo lưu lượng dòng tiểu.
- Siêu âm bàng quang và tuyến tiền liệt.
- Đánh giá lượng nước tiểu còn lại sau khi đi tiểu.
- Nội soi bàng quang hoặc xét nghiệm niệu động học trong trường hợp cần thiết.
Theo NIDDK, PSA là protein do tuyến tiền liệt tạo ra. Chỉ số PSA tăng không đồng nghĩa chắc chắn với ung thư vì cũng có thể gặp trong phì đại tuyến tiền liệt hoặc viêm tuyến tiền liệt. Kết quả cần được bác sĩ đánh giá cùng tuổi, triệu chứng, khám lâm sàng và các xét nghiệm khác. (Nguồn: NIDDK, “Prostate Tests”)
VII. Điều trị khó tiểu do phì đại tuyến tiền liệt
Phương pháp điều trị phụ thuộc vào mức độ triệu chứng, ảnh hưởng tới chất lượng sống, kích thước tuyến tiền liệt, lượng nước tiểu tồn dư, bệnh nền và nguy cơ biến chứng.
1. Theo dõi và điều chỉnh thói quen
Trường hợp triệu chứng nhẹ, bác sĩ có thể hướng dẫn:
- Hạn chế uống nhiều nước sát giờ ngủ nhưng vẫn uống đủ trong ngày.
- Giảm rượu bia và đồ uống chứa caffeine.
- Không nhịn tiểu quá lâu.
- Đi tiểu lại sau vài phút nếu còn cảm giác chưa hết.
- Duy trì vận động và kiểm soát cân nặng.
- Ăn đủ chất xơ để hạn chế táo bón.
- Rà soát các loại thuốc có thể làm triệu chứng nặng hơn.
Theo NHS Không nên tự cắt giảm nước quá mức vì có thể làm nước tiểu cô đặc và tăng nguy cơ gặp vấn đề đường tiết niệu. (Nguồn: NHS, “Enlarged prostate”)
2. Điều trị bằng thuốc
Bác sĩ có thể cân nhắc thuốc giúp thư giãn cơ vùng cổ bàng quang và tuyến tiền liệt, thuốc làm chậm sự phát triển hoặc hỗ trợ giảm kích thước tuyến tiền liệt và thuốc kiểm soát triệu chứng tiểu gấp, tiểu nhiều lần.
Theo NIDDK, Người bệnh không nên tự mua thuốc theo kinh nghiệm của người khác. Một số thuốc có thể gây hạ huyết áp, chóng mặt, thay đổi chức năng tình dục hoặc tương tác với thuốc điều trị bệnh nền. (Nguồn: NIDDK, “Enlarged Prostate (Benign Prostatic Hyperplasia)”)
Theo BSCKII Lê Bá: Các biện pháp can thiệp hoặc phẫu thuật thường được xem xét khi thuốc không giúp kiểm soát triệu chứng, tình trạng khó tiểu ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt hoặc đã xuất hiện biến chứng như bí tiểu tái diễn, sỏi bàng quang, nhiễm trùng tái phát hay ảnh hưởng chức năng thận.
Theo NIDDK Lựa chọn phương pháp cần dựa trên đặc điểm giải phẫu, mức độ tắc nghẽn, sức khỏe toàn thân, nguy cơ gây mê và mong muốn của từng người bệnh. Không phải trường hợp phì đại tuyến tiền liệt nào cũng cần phẫu thuật. (Nguồn: NIDDK, “Enlarged Prostate (Benign Prostatic Hyperplasia)”)
Nếu bạn có câu hỏi nào cần bác sĩ chuyên môn giải đáp vui lòng điền vào form dưới đây hoặc liên hệ hotline: 0333.177.268 để được tư vấn miễn phí!
VIII. Khó tiểu kéo dài không nên âm thầm chịu đựng
Khó tiểu ở nam giới lớn tuổi thường liên quan đến phì đại tuyến tiền liệt, đặc biệt khi đi kèm tia tiểu yếu, tiểu ngắt quãng, tiểu đêm và cảm giác tiểu không hết. Tuy nhiên, triệu chứng này không đủ để tự chẩn đoán vì còn có thể xuất hiện trong viêm tuyến tiền liệt, nhiễm trùng, hẹp niệu đạo, bệnh thần kinh hoặc ung thư tuyến tiền liệt.
Phòng Khám Đa khoa Quốc tế True Hope giúp người bệnh xác định đúng nguyên nhân, đánh giá mức độ tắc nghẽn và lựa chọn phương án phù hợp trước khi xuất hiện bí tiểu hoặc các biến chứng ở bàng quang, đường tiết niệu và thận.
Với đội ngũ y bác sĩ chuyên khoa đầu ngành Tiết niệu, hơn 40 năm điều trị các vấn đề liên quan đến Tiết niệu – nam khoa, chữa hàng ngàn bệnh nhân bị són tiểu, các bệnh lý về đường tiểu lâu năm được sinh hoạt bình thường.
Chị N là 1 trong số bệnh nhân đặc biệt trong hành trình lấy lại sự tự tin trong cuộc sống sinh hoạt. Suốt 8 năm tiểu không kiểm soát. Đến với True Hope mỗi bệnh nhân sẽ có phác đồ điều trị phù hợp, điều trị không gây đau đớn nhờ công nghệ BTL – 2000 sóng vi ba tần số thấp, không xâm lấn, không gây đau đớn.
>> Đọc thêm: True Hope đưa công nghệ máy BTL – 2000 vào điều trị tiểu són, viêm bàng quang
>> BSCKII – Bác sĩ Lê Bá điều trị thành công cho nữ bệnh nhân bị són tiểu dai dẳng 8 năm
Lưu ý: Thông tin trong bài chỉ phục vụ mục đích tham khảo, không thay thế việc thăm khám, chẩn đoán và điều trị trực tiếp bởi bác sĩ.
Nếu bạn đang lo lắng về tình trạng khó tiểu, hãy đặt lịch kiểm tra tại True Hope để được đánh giá chỉ số và tư vấn chế độ kiểm soát phù hợp.
Thông tin: Đặt lịch khám dưới đây hoặc liên hệ 0333.177.268 để được tư vấn
https://www.nhs.uk/conditions/enlarged-prostate/
National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases – NIDDK – Enlarged Prostate (Benign Prostatic Hyperplasia) https://www.niddk.nih.gov/health-information/urologic-diseases/prostate-problems/enlarged-prostate-benign-prostatic-hyperplasia
National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases – NIDDK – Prostatitis: Inflammation of the Prostate
https://www.niddk.nih.gov/health-information/urologic-diseases/prostate-problems/prostatitis-inflammation-prostate
National Health Service – NHS – Symptoms of prostate cancer
https://www.nhs.uk/conditions/prostate-cancer/symptoms/
NHS Inform – Spinal stenosis
https://www.nhsinform.scot/illnesses-and-conditions/muscle-bone-and-joints/neck-and-back-problems-and-conditions/spinal-stenosis/
National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases – NIDDK – Prostate Tests
https://www.niddk.nih.gov/health-information/diagnostic-tests/prostate
Câu hỏi thường gặp
1. Khó tiểu có chắc chắn là phì đại tuyến tiền liệt không?
Không. Phì đại tuyến tiền liệt là nguyên nhân thường gặp ở nam giới trung niên và cao tuổi, nhưng khó tiểu cũng có thể do viêm tuyến tiền liệt, nhiễm trùng, hẹp niệu đạo, sỏi hoặc bệnh thần kinh.
2. Nam giới bao nhiêu tuổi dễ bị phì đại tuyến tiền liệt?
BSCKII Lê Bá cho rằng: Nguy cơ tăng từ khoảng 40 tuổi và tình trạng này phổ biến hơn rõ rệt sau tuổi 50. Tuổi càng cao, khả năng xuất hiện phì đại tuyến tiền liệt và triệu chứng đường tiểu dưới càng tăng.
3. Tia tiểu yếu có phải dấu hiệu điển hình không?
Có. Tia tiểu yếu, tiểu ngắt quãng, phải rặn và tiểu lâu là nhóm triệu chứng thường gặp khi tuyến tiền liệt cản trở dòng nước tiểu.
4. Phì đại tuyến tiền liệt có phải ung thư không?
Không. Phì đại tuyến tiền liệt lành tính không phải ung thư. Tuy nhiên, hai tình trạng có thể gây một số triệu chứng tương tự nên người bệnh vẫn cần được kiểm tra để xác định nguyên nhân.
5. Khó tiểu kèm tiểu buốt thường do nguyên nhân gì?
Tiểu buốt gợi ý nhiều hơn đến viêm hoặc nhiễm khuẩn đường tiết niệu, viêm tuyến tiền liệt hay kích ứng niệu đạo. Người bệnh nên xét nghiệm nước tiểu thay vì tự dùng kháng sinh.
6. Khi nào khó tiểu trở thành tình trạng cấp cứu?
Khi người bệnh hoàn toàn không thể tiểu, bụng dưới căng đau, sốt rét run, tiểu máu hoặc xuất hiện đau lưng kèm yếu chân, tê vùng sinh dục và rối loạn đại tiện.
7. Uống ít nước có giúp giảm khó tiểu không?
Không nên cắt nước quá mức. Người bệnh có thể giảm lượng nước sát giờ ngủ nhưng vẫn cần uống đủ vào ban ngày. Thiếu nước có thể làm nước tiểu cô đặc và tăng nguy cơ gặp vấn đề đường tiết niệu.
8. Có thể tự mua thuốc phì đại tuyến tiền liệt không?
Không nên. Thuốc cần được lựa chọn dựa trên mức độ triệu chứng, huyết áp, bệnh nền, kích thước tuyến tiền liệt và nguy cơ tác dụng phụ.
9. PSA tăng có đồng nghĩa với ung thư tuyến tiền liệt không?
Không. BSCKII Nguyễn Quốc Tiến cho rằng: PSA có thể tăng trong ung thư, phì đại lành tính hoặc viêm tuyến tiền liệt. Bác sĩ cần kết hợp PSA với khám và các xét nghiệm khác.
10. Phì đại tuyến tiền liệt có bắt buộc phải phẫu thuật không?
Không. Trường hợp nhẹ có thể theo dõi và điều chỉnh lối sống; trường hợp vừa hoặc nặng có thể được điều trị bằng thuốc. Can thiệp thường được cân nhắc khi triệu chứng nghiêm trọng, thuốc không hiệu quả hoặc đã xuất hiện biến chứng.
Bài viết liên quan
Lý do nên chọn Phòng khám Đa khoa Quốc tế True Hope
Trên 10 năm thành lập
Đội ngũ giáo sư, bác sĩ giỏi trực tiếp khám
Cơ sở vật chất hiện đại
Chi phí khám hợp lý
Bảo mật thông tin khách hàng
Chăm sóc khách hàng chu đáo
Lưu ý: Phòng khám hỗ trợ đặt phòng cho khách hàng ở tỉnh xa. LH Hotline đặt lịch khám: 0333 177 268
