Những thói quen âm thầm gây thoát vị đĩa đệm mà bạn nên biết, tránh ảnh hưởng sức khỏe vận động lâu dài

Tham vấn chuyên môn theo nội dung:

•  BSCKI Phan Đình Long – Cơ xương khớp: các vấn đề vận động, đau cột sống và yếu tố nguy cơ cơ xương khớp.
•  BSCKII Nguyễn Quốc Tiến – Nội khoa: lối sống, cân nặng, hút thuốc và sức khỏe tổng thể.
• BSCKII Lê Bá– Ngoại khoa: dấu hiệu thần kinh nặng và các trường hợp cần đánh giá khả năng can thiệp ngoại khoa.

Thói quen âm thầm gây thoát vị đĩa đệm thường không khiến người bệnh nhận ra vấn đề ngay lập tức. Ngồi hàng giờ trước máy tính, thường xuyên cúi người bê đồ, xoay lưng khi nâng vật nặng, ít vận động, hút thuốc hay để cân nặng tăng kéo dài có thể làm tăng tải trọng và các yếu tố bất lợi lên cột sống. Theo American Academy of Orthopaedic Surgeons (AAOS), thoát vị đĩa đệm thường liên quan đến quá trình thoái hóa tự nhiên nhưng một số yếu tố như nâng vật sai kỹ thuật, thừa cân, hoạt động lặp lại, lái xe thường xuyên, lối sống ít vận động và hút thuốc có thể làm tăng nguy cơ. (Nguồn: AAOS – Herniated Disk in the Lower Back)

Theo  BSCKI Phan Đình Long: điều quan trọng là không nên hiểu rằng chỉ cần có một trong những thói quen trên thì chắc chắn sẽ bị thoát vị đĩa đệm. Tuổi tác, đặc điểm cơ địa, nghề nghiệp, chấn thương, yếu tố di truyền và mức độ thoái hóa cột sống đều có thể tham gia vào quá trình hình thành bệnh. Vì vậy, trong bài viết này, cụm từ “gây thoát vị” được sử dụng theo nghĩa làm tăng nguy cơ hoặc tạo điều kiện bất lợi cho đĩa đệm, thay vì quan hệ nhân quả tuyệt đối.

I. Thoát vị đĩa đệm là gì?

Giữa các đốt sống có những đĩa đệm đóng vai trò như “bộ giảm xóc”, giúp phân tán lực và hỗ trợ cột sống vận động. Đĩa đệm gồm vòng xơ bên ngoài và nhân nhầy mềm ở trung tâm.

Thoát vị đĩa đệm xảy ra khi một phần nhân đĩa đệm thoát ra qua vị trí suy yếu hoặc rách của vòng xơ. Khối thoát vị có thể kích thích hoặc chèn ép rễ thần kinh, từ đó gây đau, tê bì hoặc yếu cơ. Vùng thắt lưng là vị trí thường gặp, sau đó đến cột sống cổ. (Nguồn: MedlinePlus – Herniated disk)

AAOS lưu ý quá trình thoái hóa liên quan đến tuổi tác là một trong những nguyên nhân phổ biến. Khi lớn tuổi, lượng nước trong đĩa đệm giảm, cấu trúc kém linh hoạt hơn và dễ bị rách hoặc phồng khi chịu tải.

II. 7 thói quen âm thầm gây thoát vị đĩa đệm cần lưu ý

(Nguồn tham khảo chính: AAOS – Herniated Disk in the Lower Back và MedlinePlus – Herniated disk.)

1. Ngồi quá lâu và hiếm khi thay đổi tư thế

Đây là một trong những thói quen âm thầm gây thoát vị đĩa đệm theo nghĩa làm tăng yếu tố nguy cơ mà dân văn phòng, tài xế và người thường xuyên sử dụng máy tính cần lưu ý.

MedlinePlus liệt kê việc ngồi hoặc đứng ở cùng một tư thế trong nhiều giờ là một yếu tố nguy cơ liên quan đến thoát vị đĩa đệm. AAOS cũng đề cập người lái xe thường xuyên có thể chịu đồng thời tác động của thời gian ngồi kéo dài và rung động từ phương tiện.

Cambridge University Hospitals thuộc NHS cũng cho biết việc duy trì một tư thế quá lâu và tư thế không phù hợp có thể làm tăng căng thẳng lên các cấu trúc ở lưng. (Nguồn: Cambridge University Hospitals – Back pain)

Bạn nên:

• Chủ động thay đổi tư thế trong ngày.
• Xen kẽ ngồi, đứng và đi lại.
• Điều chỉnh bàn ghế, màn hình phù hợp với cơ thể.
• Hạn chế duy trì một tư thế liên tục trong thời gian quá dài.

2. Bê đồ bằng cách cúi gập lưng

Khi cần nhấc vật từ dưới đất, nhiều người có thói quen đứng gần như thẳng chân rồi cúi gập lưng để bê. Nếu vật nặng, tải cơ học tác động lên vùng thắt lưng có thể tăng đáng kể.

AAOS đặc biệt lưu ý việc sử dụng cơ lưng thay vì lực từ chân khi nâng vật nặng có thể làm cột sống dễ tổn thương hơn. Vừa nâng vật vừa xoay thân càng làm tăng nguy cơ.

Thay vào đó:

• Tiến sát vật cần nâng.
• Hạ thấp cơ thể bằng cách gập gối và hông.
• Giữ vật gần thân.
• Dùng sức chân để đứng lên.
• Không xoắn lưng trong lúc đang chịu tải.

Với đồ quá nặng hoặc cồng kềnh, nên nhờ người hỗ trợ hoặc sử dụng thiết bị nâng phù hợp.

3. Thường xuyên cúi, kéo và xoay người lặp đi lặp lại

Theo BSCKI Phan Đình Long: Không chỉ một lần bê vật nặng mới đáng lo. Những động tác có tải được lặp lại hàng trăm lần trong ngày cũng có thể tạo thành tình trạng quá tải tích lũy.

AAOS ghi nhận những nghề thường xuyên nâng, kéo, cúi hoặc xoay người có nguy cơ cao hơn. MedlinePlus cũng liệt kê việc cúi hoặc xoắn vùng lưng dưới hay cổ lặp lại trong nhóm yếu tố nguy cơ.

Những người cần chú ý gồm:

• Công nhân kho hàng.
• Nhân viên vận chuyển.
• Điều dưỡng hoặc người chăm sóc bệnh nhân.
• Thợ xây dựng.
• Người thường xuyên bê đồ gia đình.
• Người làm công việc có động tác cúi – xoay lặp lại.

4. Ít vận động trong thời gian dài

Lối sống ít vận động không chỉ ảnh hưởng tim mạch và chuyển hóa mà còn có thể khiến hệ cơ hỗ trợ cột sống mất dần khả năng thích nghi với hoạt động.

MedlinePlus đưa “inactive lifestyle” vào nhóm yếu tố nguy cơ của thoát vị đĩa đệm, trong khi AAOS nhấn mạnh vai trò của hoạt động thể chất thường xuyên trong phòng ngừa.

WHO hiện khuyến nghị người trưởng thành nên duy trì hoạt động thể chất thường xuyên; hướng dẫn chung bao gồm khoảng 150–300 phút vận động aerobic cường độ vừa mỗi tuần hoặc mức vận động tương đương, cùng các hoạt động tăng cường sức mạnh cơ. Đây là khuyến nghị sức khỏe cộng đồng chung, không phải phác đồ riêng cho người đang đau lưng hoặc đã thoát vị đĩa đệm. (Nguồn: WHO – Guidelines on physical activity and sedentary behaviour)

Người đang đau cấp, tê yếu tay chân hoặc có bệnh cột sống cần được đánh giá trước khi bắt đầu bài tập cường độ cao.

5. Để cân nặng tăng kéo dài

Thừa cân có thể làm tăng tải trọng lên hệ cơ xương khớp, đặc biệt là vùng cột sống thắt lưng. AAOS và MedlinePlus đều liệt kê tình trạng thừa cân trong nhóm yếu tố làm tăng nguy cơ liên quan đến thoát vị đĩa đệm.

Điều này không có nghĩa người thừa cân chắc chắn sẽ bị thoát vị. Cân nặng chỉ là một phần trong tổng thể nguy cơ.

Theo BSCKII Nguyễn Quốc Tiến: để kiểm soát yếu tố này, nên ưu tiên:

• Chế độ ăn cân bằng.
• Vận động đều đặn theo khả năng.
• Kiểm soát cân nặng lâu dài thay vì giảm cân cấp tốc.
• Đánh giá các bệnh chuyển hóa nếu có.

6. Hút thuốc lá kéo dài

Hút thuốc là một yếu tố dễ bị bỏ qua khi nói đến thói quen âm thầm gây thoát vị đĩa đệm.

Theo AAOS, hút thuốc được cho là làm giảm lượng oxy tới đĩa đệm và có liên quan đến quá trình thoái hóa đĩa đệm nhanh hơn. MedlinePlus cũng xếp hút thuốc vào nhóm yếu tố nguy cơ.

Vì vậy, cai thuốc không chỉ có ý nghĩa đối với phổi và tim mạch mà còn là một phần trong chiến lược chăm sóc sức khỏe cơ xương khớp lâu dài.

7. Tập nặng đột ngột hoặc cố thực hiện động tác khi cơ thể chưa thích nghi

Tập thể thao đem lại nhiều lợi ích, nhưng tăng tải quá nhanh hoặc thực hiện động tác nâng nặng khi kỹ thuật chưa đúng có thể khiến cột sống chịu lực vượt khả năng thích nghi.

AANS cho biết một tình trạng quá sức hoặc chấn thương đơn lẻ có thể dẫn đến thoát vị; đồng thời, khi đĩa đệm đã thoái hóa, ngay cả một tác động xoắn tương đối nhỏ cũng có thể làm đĩa bị tổn thương. (Nguồn: American Association of Neurological Surgeons – Herniated Disc)

Do đó nên:

• Tăng cường độ tập từ từ.
• Học đúng kỹ thuật trước khi nâng mức tạ lớn.
• Không cố vượt qua đau sắc, tê hoặc yếu bất thường.
• Khởi động phù hợp.
• Điều chỉnh chương trình tập theo tuổi, thể trạng và tiền sử bệnh.

III. Tư thế xấu có chắc chắn gây thoát vị đĩa đệm không?

Không nên đơn giản hóa rằng “ngồi sai tư thế = thoát vị đĩa đệm”.

Tư thế không phù hợp và duy trì một tư thế kéo dài có thể làm tăng căng thẳng cơ học, gây đau hoặc khó chịu ở lưng. Tuy nhiên, thoát vị đĩa đệm thường là kết quả của nhiều yếu tố, bao gồm thoái hóa theo tuổi, tải trọng lặp lại, chấn thương và các yếu tố cá nhân khác. NHS cũng lưu ý căng thẳng cơ học có thể xuất phát từ tư thế, giữ nguyên vị trí quá lâu, vận động đột ngột hoặc vận động lặp lại.

Đây là điểm cần làm rõ để tránh biến thông tin sức khỏe thành cảnh báo quá mức.

IV. Những dấu hiệu nào gợi ý thoát vị đĩa đệm?

Không phải mọi trường hợp thoát vị đều có biểu hiện rõ. Nếu khối thoát vị không chèn ép dây thần kinh, người bệnh thậm chí có thể không đau. Khi dây thần kinh bị ảnh hưởng, triệu chứng có thể bao gồm đau, tê, châm chích hoặc yếu cơ.

Một số biểu hiện nên chú ý:

• Đau thắt lưng kéo dài hoặc tái diễn.
• Đau từ mông lan dọc xuống một chân.
• Tê hoặc châm chích chân, bàn chân.
• Yếu chân hoặc cảm giác chân không vững.
• Đau cổ lan xuống vai, cánh tay hoặc bàn tay.
• Tê, châm chích hoặc yếu tay.
• Triệu chứng tăng khi ngồi, đứng hoặc thực hiện một số động tác.

Không nên tự kết luận chỉ dựa vào vị trí đau. Nhiều bệnh cơ xương khớp và thần kinh khác có thể tạo ra triệu chứng tương tự.

V. Khi nào đau lưng cần đi khám ngay?

Đặc biệt lưu ý các dấu hiệu thần kinh tiến triển nhanh.

Cambridge University Hospitals cảnh báo người có đau lưng hoặc đau thần kinh tọa kèm tê vùng sinh dục/hậu môn, thay đổi khả năng kiểm soát tiểu tiện – đại tiện hoặc yếu hai chân tiến triển cần được đánh giá cấp cứu do nguy cơ hội chứng chùm đuôi ngựa.

Theo BSCKII Lê Bá: Cần đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện:

• Bí tiểu hoặc mất kiểm soát tiểu tiện mới xuất hiện.
• Mất kiểm soát đại tiện.
• Tê vùng quanh hậu môn, mông hoặc bộ phận sinh dục.
• Yếu chân tăng nhanh.
• Đau lan xuống cả hai chân kèm triệu chứng thần kinh.
• Thay đổi chức năng tình dục mới xuất hiện kèm các triệu chứng thần kinh khác.

Ngoài ra, đau lưng kèm sốt, sụt cân không rõ nguyên nhân, tiền sử ung thư hoặc đau về đêm bất thường cũng cần được bác sĩ đánh giá.

VI. Đau lưng có phải chụp MRI ngay không?

Câu trả lời là: Không.

Khám lâm sàng và đánh giá thần kinh thường là bước đầu tiên. Bác sĩ sẽ kiểm tra sức cơ, phản xạ, cảm giác, khả năng vận động và đặc điểm cơn đau trước khi quyết định xét nghiệm hình ảnh.

AAOS cho biết MRI có thể được chỉ định để xác định vị trí thoát vị và dây thần kinh liên quan khi cần thiết. NHS cũng lưu ý không phải mọi trường hợp đau lưng hoặc đau thần kinh tọa đều cần MRI ngay từ đầu.

Vì vậy, không nên tự yêu cầu chụp MRI chỉ vì đau lưng vài ngày nhưng cũng không nên trì hoãn khám khi có yếu cơ, tê tiến triển hoặc rối loạn đại tiểu tiện.

VII. Làm gì để bảo vệ cột sống lâu dài?

Nhận diện thói quen âm thầm gây thoát vị đĩa đệm chỉ là bước đầu. Quan trọng hơn là thay đổi lối sống theo hướng bền vững.

Bạn có thể:

• Duy trì vận động thể chất phù hợp.
• Thay đổi tư thế thường xuyên khi làm việc.
• Tránh ngồi liên tục nhiều giờ.
• Học kỹ thuật nâng và di chuyển vật nặng.
• Hạn chế các động tác xoắn cột sống khi đang chịu tải.
• Duy trì cân nặng phù hợp.
• Không hút thuốc.
• Tăng dần cường độ tập luyện thay vì tập nặng đột ngột.
• Nghỉ xen kẽ nếu công việc đòi hỏi động tác lặp lại.
• Khám sớm nếu đau lan, tê hoặc yếu chi kéo dài.

NHS khuyến khích duy trì hoạt động trong khả năng, thay đổi tư thế thường xuyên và tránh tình trạng bất động kéo dài; hoạt động cần được điều chỉnh theo triệu chứng thực tế.

VIII. Đừng đợi đến khi khả năng vận động bị ảnh hưởng mới quan tâm đến cột sống

Nhiều thói quen âm thầm gây thoát vị đĩa đệm thực chất là những hành vi rất quen thuộc: ngồi lâu, nâng vật sai kỹ thuật, ít vận động, tăng cân kéo dài, hút thuốc hoặc lặp lại động tác quá tải.

Tuy nhiên, thoát vị đĩa đệm không phải kết quả của một thói quen duy nhất. Tuổi tác và quá trình thoái hóa tự nhiên vẫn đóng vai trò quan trọng. Chủ động điều chỉnh những yếu tố có thể thay đổi sẽ giúp giảm tải cho cột sống và góp phần duy trì khả năng vận động lâu dài.

Nếu đau lưng kéo dài, đau lan xuống chân hoặc tay, xuất hiện tê bì, yếu cơ hay hạn chế vận động, người bệnh nên được bác sĩ Cơ xương khớp đánh giá thay vì tự điều trị kéo dài.

Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Không phải mọi trường hợp đau lưng, đau cổ hay tê bì đều do thoát vị đĩa đệm. Người bệnh không nên tự chẩn đoán hoặc áp dụng các bài tập, phương pháp điều trị khi chưa xác định nguyên nhân. Nếu triệu chứng kéo dài, tái phát hoặc xuất hiện đau lan xuống tay/chân, yếu cơ, rối loạn cảm giác, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám và đánh giá phù hợp. 

Nếu bạn có câu hỏi nào cần bác sĩ chuyên môn giải đáp vui lòng điền vào form dưới đây hoặc liên hệ hotline: 0333.177.268  để được tư vấn miễn phí! 

Tại Phòng khám Đa khoa Quốc tế True Hope, người thường xuyên đau lưng, đau cổ, tê bì hoặc đau lan xuống tay, chân được bác sĩ Cơ xương khớp – Ngoại khoa thăm khám để tìm nguyên nhân và đánh giá nguy cơ các bệnh lý cột sống, trong đó có thoát vị đĩa đệm. Những thói quen như ngồi lâu sai tư thế, ít vận động, nâng vật nặng không đúng cách hoặc vận động quá sức có thể tạo áp lực lên cột sống và làm gia tăng nguy cơ tổn thương. Bác sĩ sẽ dựa trên triệu chứng, khám lâm sàng và chỉ định chẩn đoán hình ảnh khi cần để đánh giá tình trạng thực tế. Từ đó, người bệnh được tư vấn điều chỉnh tư thế, vận động, sinh hoạt và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp, giúp kiểm soát triệu chứng và bảo vệ sức khỏe cột sống lâu dài. 

Nếu bạn thường xuyên đau lưng, đau cổ, tê bì hoặc đau lan xuống tay, chân sau khi ngồi lâu, mang vác hoặc vận động sai tư thế, hãy đặt lịch thăm khám tại True Hope để được bác sĩ đánh giá tình trạng cột sống và tư vấn cách điều chỉnh vận động, sinh hoạt phù hợp. 

Lưu ý: Nội dung mang tính cung cấp thông tin sức khỏe, không thay thế chẩn đoán hoặc phác đồ điều trị cá nhân của bác sĩ.

Thông tin: Đặt lịch khám dưới đây hoặc liên hệ 0333.177.268 để được tư vấn

Bài viết liên quan

Các bệnh về đường tiết niệu thường gặp: Dấu hiệu, nguyên nhân và khi nào cần đi khám?

Khi vợ là người nhận ra chồng đi tiểu lâu hơn bình thường: Có phải dấu hiệu phì đại tuyến tiền liệt?

Thuốc trị viêm tuyến tiền liệt: Các nhóm thuốc và lưu ý an toàn

Lý do nên chọn Phòng khám Đa khoa Quốc tế True Hope

Trên 10 năm thành lập

Đội ngũ giáo sư, bác sĩ giỏi trực tiếp khám

Cơ sở vật chất hiện đại

Chi phí khám hợp lý

Bảo mật thông tin khách hàng

Chăm sóc khách hàng chu đáo

Lưu ý: Phòng khám hỗ trợ đặt phòng cho khách hàng ở tỉnh xa. LH Hotline đặt lịch khám: 0333 177 268