07h00 - 17h00 từ Thứ 2 đến Chủ nhật
Đọc thêm:
Thói quen nhỏ, Hậu quả lớn: Ngồi lâu, vắt chéo chân và Suy giãn tĩnh mạch
Điều trị giãn mao mạch và tĩnh mạch nhện: Không đau đớn, ra về trong ngày
Tham vấn chuyên môn:
- BSCKII Lê Bá – Ngoại khoa: tham vấn phần chỉ định, theo dõi sau thủ thuật và thời điểm cần khám.
- BSCKII Nguyễn Quốc Tiến – Nội khoa: tham vấn phần bệnh nền, nguy cơ khi dùng tất áp lực sai chỉ định.
- BSCKI Phan Đình Long – Cơ xương khớp: tham vấn phần phân biệt đau mỏi chân do tĩnh mạch và đau do cơ xương khớp.
Tất y khoa áp lực không phải là tất thông thường mặc cho “ấm chân” hay “ôm chân cho đẹp”. Đây là một dụng cụ y khoa hỗ trợ tuần hoàn tĩnh mạch, thường được dùng cho người có nguy cơ hoặc đang mắc suy giãn tĩnh mạch chi dưới, người đứng lâu, ngồi lâu, đi máy bay đường dài, phụ nữ mang thai hoặc người sau thủ thuật tĩnh mạch theo chỉ định bác sĩ.
Tuy nhiên, chọn sai loại tất, sai mức áp lực hoặc mặc sai kỹ thuật có thể khiến tất không còn tác dụng, thậm chí gây đau, tê, hằn da hoặc nguy hiểm với người có bệnh động mạch chi dưới.
Theo NHS Inform tất/vớ áp lực được chia thành nhiều nhóm, gồm Class 1, Class 2 và Class 3, tương ứng với mức nén nhẹ, trung bình và cao; người dùng cần được tư vấn loại phù hợp với tình trạng sức khỏe.
I. Tất y khoa áp lực hoạt động như thế nào?
Ở người khỏe mạnh, máu từ chân trở về tim nhờ hệ thống van tĩnh mạch và hoạt động co bóp của cơ bắp chân. Khi van tĩnh mạch suy yếu, máu dễ ứ lại ở chân, gây nặng chân, phù chân, đau mỏi, chuột rút hoặc nổi tĩnh mạch xanh tím.
Theo Bệnh viện Bạch Mai suy tĩnh mạch chi dưới thường gây cảm giác nặng chân, phù cổ chân, nổi tĩnh mạch ngoằn ngoèo, thay đổi sắc tố da và triệu chứng thường nặng hơn khi đứng hoặc ngồi lâu.
Tất y khoa áp lực tạo lực ép giảm dần từ cổ chân lên trên. Áp lực thường mạnh nhất ở cổ chân, sau đó giảm dần về phía bắp chân hoặc đùi. Cơ chế này giúp:
- Hỗ trợ máu tĩnh mạch trở về tim tốt hơn.
- Giảm ứ trệ máu ở chân.
- Hỗ trợ giảm phù, nặng chân, đau mỏi.
- Giảm cảm giác căng tức sau khi đứng hoặc ngồi lâu.
- Hỗ trợ chăm sóc sau thủ thuật tĩnh mạch theo hướng dẫn của bác sĩ.
Theo Kingston and Richmond NHS Foundation Trust, tất áp lực giúp máu từ cẳng chân trở về tim, hỗ trợ chân và làm giảm kích thước tĩnh mạch để van tĩnh mạch có thể hoạt động hiệu quả hơn.
II. Tất y khoa áp lực khác gì tất thông thường?
Nhiều người nhầm rằng chỉ cần mua tất bó chân, tất thể thao hoặc tất “ôm sát” là có thể thay thế tất y khoa. Đây là hiểu lầm khá phổ biến.
| Tiêu chí | Tất thông thường | Tất y khoa áp lực |
| Mục đích | Giữ ấm, thẩm mỹ, thấm hút mồ hôi | Hỗ trợ tuần hoàn tĩnh mạch, giảm phù, hỗ trợ suy giãn tĩnh mạch |
| Áp lực | Không được chuẩn hóa | Có mức áp lực đo bằng mmHg |
| Cách chọn | Theo size giày hoặc cảm giác vừa chân | Cần đo vòng cổ chân, bắp chân, chiều dài chân |
| Đối tượng | Người dùng phổ thông | Người có nguy cơ hoặc bệnh lý tĩnh mạch, người sau thủ thuật |
| Rủi ro khi dùng sai | Thường thấp | Có thể đau, tê, hằn da, giảm lưu thông nếu dùng sai |
Theo Cleveland Clinic, áp lực của tất được đo bằng đơn vị mmHg; mức áp lực cần dùng phụ thuộc vào tình trạng của từng người, không nên chọn tùy tiện. Cleveland Clinic cũng phân nhóm áp lực thường gặp gồm thấp dưới 20 mmHg, trung bình 20–30 mmHg và cao trên 30 mmHg.
III. Phân loại tất y khoa áp lực: Class 1, Class 2, Class 3–4
Một trong những lỗi nguy hiểm nhất là nghĩ rằng tất càng chặt càng tốt. Thực tế, mỗi nhóm áp lực phù hợp với một tình trạng khác nhau.
Theo NHS Inform tất áp lực được chia thành Class 1, Class 2 và Class 3 tương ứng với nén nhẹ, vừa và cao.
| Phân loại | Mức áp lực tham khảo | Đối tượng thường gặp | Lưu ý |
| Class 1 | Khoảng 15–21 mmHg hoặc 18–21 mmHg tùy tiêu chuẩn | Người đứng lâu, ngồi lâu, đi máy bay, phòng ngừa phù chân, triệu chứng nhẹ | Có thể dùng hỗ trợ nhưng vẫn nên hỏi bác sĩ nếu có bệnh nền |
| Class 2 | Khoảng 23–32 mmHg | Suy giãn tĩnh mạch mức độ C1–C3, phù chân, đau mỏi rõ, sau thủ thuật | Nên đo chân và được tư vấn trước khi dùng |
| Class 3 | Khoảng 34–46 mmHg | Suy tĩnh mạch nặng, phù nhiều, loét tĩnh mạch, phù bạch huyết một số trường hợp | Cần chỉ định bác sĩ |
| Class 4 | Trên 49 mmHg ở một số hệ phân loại | Phù bạch huyết nặng, bệnh lý phức tạp | Không tự mua, không tự dùng |
Riêng về con số mmHg, Cleveland Clinic nhấn mạnh không có một thang chuẩn duy nhất cho tất cả sản phẩm, vì vậy người bệnh nên đọc kỹ thông số áp lực và dùng theo hướng dẫn chuyên môn.
IV. Ai nên cân nhắc dùng tất y khoa áp lực?
Tất y khoa áp lực có thể được cân nhắc trong các trường hợp:
- Người làm nghề phải đứng lâu: giáo viên, nhân viên bán hàng, điều dưỡng, công nhân.
- Người ngồi lâu: dân văn phòng, tài xế, người thường xuyên đi đường dài.
- Người hay nặng chân, mỏi chân, phù nhẹ về chiều.
- Người có tĩnh mạch mạng nhện, mao mạch xanh tím, tĩnh mạch nổi nhẹ.
- Người sau thủ thuật điều trị suy giãn tĩnh mạch, nếu được bác sĩ chỉ định.
- Người đi máy bay hoặc di chuyển đường dài, đặc biệt khi có nguy cơ huyết khối.
Theo CDC, người có thêm yếu tố nguy cơ hình thành cục máu đông khi di chuyển đường dài nên trao đổi với bác sĩ về việc mang tất áp lực hoặc dùng thuốc trước chuyến đi. CDC cũng lưu ý không nên tự dùng aspirin để phòng cục máu đông khi đi lại nếu không có chỉ định.
V. Những ai không nên tự ý dùng tất áp lực cao?
Không phải ai cũng phù hợp với tất y khoa áp lực, đặc biệt là loại Class 2, Class 3 hoặc Class 4.
BSCKII Nguyễn Quốc Tiến khuyến cáo: người có bệnh nền như:
- Đái tháo đường lâu năm
- Bệnh động mạch ngoại biên
- Tê bì thần kinh ngoại biên
- Suy tim
- Bệnh thận
- Tăng huyết áp lâu năm
- Vết thương ở chân cần được thăm khám trước khi dùng tất áp lực cao.
Lý do là nếu chân đang thiếu máu động mạch, việc ép quá mạnh có thể làm giảm tưới máu thêm.
Theo Compression Therapy for Venous Insufficiency Guideline – CLWK, British Columbia, người bệnh cần được đánh giá chỉ số cổ chân – cánh tay, gọi là ABPI, để kiểm tra tuần hoàn động mạch trước khi áp dụng liệu pháp áp lực; tài liệu này cũng cảnh báo chống chỉ định trong trường hợp bệnh động mạch nặng.
VI. Chọn tất y khoa áp lực thế nào cho đúng?
1. Chọn theo tình trạng bệnh, không chọn theo cảm giác “càng chặt càng tốt”
Nếu bạn chỉ nặng chân nhẹ sau khi đứng lâu, chưa có phù rõ, chưa có tĩnh mạch nổi lớn, không nên tự chọn tất áp lực cao. Ngược lại, nếu đã có phù cổ chân, nổi gân xanh ngoằn ngoèo, chuột rút ban đêm hoặc đau mỏi kéo dài, nên đi khám để đánh giá mức độ suy tĩnh mạch.
BSCKII Lê Bá khuyến nghị: tất y khoa là một phần trong kế hoạch chăm sóc suy giãn tĩnh mạch, không thay thế cho chẩn đoán. Người bệnh cần biết mình đang ở giai đoạn nào, có dòng trào ngược tĩnh mạch hay không, có cần can thiệp hay chỉ cần theo dõi bảo tồn.
2. Đo size vào buổi sáng
Thời điểm đo chân phù hợp thường là buổi sáng, khi chân chưa phù nhiều. Cần đo:
- Vòng cổ chân tại vị trí nhỏ nhất.
- Vòng bắp chân tại vị trí lớn nhất.
- Chiều dài từ gót đến dưới gối nếu dùng tất gối.
- Vòng đùi và chiều dài chân nếu dùng tất đùi hoặc quần tất.
Tất quá rộng sẽ không đủ áp lực. Tất quá chật có thể gây đau, tê, hằn da, khó chịu và khiến người bệnh bỏ cuộc sau vài ngày.
3. Chọn chiều dài tất theo vị trí tổn thương
Không phải ai bị suy giãn tĩnh mạch cũng cần dùng tất đùi. Với nhiều người, tất dưới gối đã phù hợp và dễ duy trì hơn. Nếu tĩnh mạch giãn lan lên trên gối, phù lan lên đùi hoặc sau thủ thuật đặc biệt, bác sĩ có thể chỉ định tất đùi hoặc quần tất.
Theo tài liệu Guideline for the use of compression hosiery in Primary Care khi dùng tất cho giãn tĩnh mạch, tất nên che phủ tới vị trí cao nhất của vùng tĩnh mạch giãn và vượt lên trên khoảng 5 cm; tất đùi có thể được cân nhắc nếu tĩnh mạch giãn nặng trên gối hoặc phù lan lên trên gối.
VII. Mặc tất y khoa áp lực đúng cách
Mặc sai kỹ thuật là lý do rất nhiều người dùng tất y khoa nhưng không thấy hiệu quả. Một số người kéo giãn tất quá mạnh, gập mép tất, để tất nhăn hoặc mặc khi chân đã phù to vào cuối ngày.
Theo Kingston and Richmond NHS Foundation Trust nên mang tất vào buổi sáng, trước khi chân bắt đầu sưng; khi mặc cần vuốt phẳng nếp nhăn và không kéo giật mạnh vì có thể làm hỏng sợi vải.
Cách mặc đúng:
- Mang tất vào buổi sáng, trước khi đứng hoặc đi lại nhiều.
- Đảm bảo da chân khô, không trơn do kem dưỡng.
- Lộn phần thân tất, đưa bàn chân vào trước.
- Chỉnh gót tất đúng vị trí.
- Kéo từ từ lên trên bằng lòng bàn tay, không túm cổ tất kéo mạnh.
- Vuốt phẳng toàn bộ nếp nhăn.
- Không gập mép tất.
- Tháo tất khi ngủ, trừ khi bác sĩ có chỉ định khác.
Theo NHS Inform người bệnh thường không nên mang tất áp lực khi đi ngủ, trừ khi được chuyên gia y tế hướng dẫn.
VIII. Những sai lầm phổ biến khi dùng tất y khoa áp lực
Sai lầm 1: Nghĩ rằng tất càng chặt càng tốt
Áp lực cao hơn không đồng nghĩa với tốt hơn. Nếu dùng tất quá chặt, người bệnh có thể bị đau, tê, lạnh đầu ngón chân, tím chân hoặc khó chịu kéo dài.
Sai lầm 2: Tự mua Class 2, Class 3 vì nghe người khác mách
Class 2, Class 3 phù hợp với một số tình trạng nhất định nhưng không nên tự ý dùng, nhất là ở người có bệnh nền. Người bệnh cần được đo size, đánh giá triệu chứng và loại trừ nguy cơ bệnh động mạch.
Sai lầm 3: Mặc khi chân đã phù nặng nhưng không khám nguyên nhân
Phù chân không chỉ do suy giãn tĩnh mạch. Phù có thể liên quan đến bệnh tim, thận, gan, huyết khối tĩnh mạch sâu, phù bạch huyết hoặc nhiễm trùng mô mềm. Nếu chỉ mang tất mà không tìm nguyên nhân, người bệnh có thể bỏ lỡ thời điểm điều trị quan trọng.
Sai lầm 4: Dùng tất cũ quá lâu
Tất y khoa có sợi đàn hồi, sau một thời gian sử dụng sẽ giảm áp lực. Theo Kingston and Richmond NHS Foundation Trust, tất áp lực thường cần được thay sau khoảng 3–6 tháng tùy loại sản phẩm và mức độ sử dụng.
IX. Khi nào người đang dùng tất y khoa cần đi khám?
Bạn nên đi khám suy giãn tĩnh mạch nếu có một trong các dấu hiệu sau:
- Đã dùng tất nhưng chân vẫn nặng, đau, phù tăng dần.
- Nổi gân xanh tím, tĩnh mạch ngoằn ngoèo rõ.
- Chuột rút ban đêm thường xuyên.
- Tê bì, nóng rát, ngứa vùng cẳng chân.
- Phù cổ chân về chiều, ấn lõm.
- Da cổ chân sạm màu, khô, bong vảy hoặc chàm hóa.
- Có vết loét lâu lành ở cẳng chân.
- Một bên chân sưng đau đột ngột, đỏ nóng.
- Đau chân kèm khó thở, đau ngực, choáng váng.
- Đang có đái tháo đường, bệnh thận, bệnh tim mạch hoặc nghi ngờ bệnh động mạch chi dưới.
Theo Bệnh viện Bạch Mai, các dấu hiệu như phù nề, sưng mắt cá chân, nổi tĩnh mạch xanh tím ngoằn ngoèo, chuột rút, ngứa hoặc nóng rát ở chân là những biểu hiện người bệnh không nên chủ quan.
X. Tại True Hope: chọn tất đúng bắt đầu từ đánh giá đúng nguyên nhân
Tại Phòng khám Đa khoa Quốc tế True Hope, người bệnh có dấu hiệu suy giãn tĩnh mạch không chỉ được tư vấn “mua tất gì”, mà cần được đánh giá nguyên nhân gây nặng chân, phù chân, nổi gân xanh hoặc đau mỏi kéo dài.
Quy trình thăm khám suy giãn tĩnh mạch có thể bao gồm:
- Khai thác triệu chứng: nặng chân, phù chân, chuột rút, tê bì, đau cuối ngày.
- Đánh giá yếu tố nguy cơ: nghề nghiệp đứng/ngồi lâu, tiền sử mang thai, cân nặng, bệnh nền.
- Khám lâm sàng vùng chân: tĩnh mạch nổi, phù, thay đổi màu da, vết loét.
- Siêu âm Doppler tĩnh mạch khi cần để đánh giá dòng trào ngược và mức độ suy tĩnh mạch.
- Tư vấn loại tất y khoa áp lực phù hợp: Class, size, chiều dài, thời gian mang.
- Xây dựng hướng chăm sóc hoặc điều trị phù hợp với từng trường hợp.
BSCKI Phan Đình Long lưu ý: không phải cứ đau mỏi chân là suy giãn tĩnh mạch. Một số trường hợp đau do thoái hóa khớp gối, đau thần kinh tọa, viêm gân, đau cơ hoặc bệnh lý bàn chân cũng có thể gây nhầm lẫn. Vì vậy, nếu đau kéo dài, người bệnh nên thăm khám để phân biệt đúng nguyên nhân.
True Hope đã hỗ trợ hàng ngàn bệnh nhân giảm suy giãn tĩnh mạch. Trong đó có case của chị T. – 1 giáo viên đứng lớp 20 năm. Chân bị suy giãn tĩnh mạch làm chị vô cùng tự ti. Sau quá trình điều trị tại True Hope, người bệnh ghi nhận triệu chứng cải thiện và tự tin hơn trong sinh hoạt hằng ngày.
>> Đọc thêm: Hết tự ti vì gân xanh chằng chịt, cô T. tự tin diện váy trở lại
Tất y khoa áp lực là công cụ hỗ trợ quan trọng trong chăm sóc suy giãn tĩnh mạch, nhưng không phải tất nào cũng như nhau. Class 1 thường phù hợp hơn với phòng ngừa hoặc triệu chứng nhẹ; Class 2 thường dùng trong các trường hợp suy giãn tĩnh mạch rõ hơn hoặc sau thủ thuật theo chỉ định; Class 3–4 là nhóm áp lực cao, cần bác sĩ chỉ định.
Nếu bạn đang dùng tất y khoa nhưng vẫn nặng chân, phù chân, chuột rút, nổi gân xanh hoặc chưa biết nên chọn loại nào, hãy đặt lịch thăm khám suy giãn tĩnh mạch tại True Hope để được đánh giá đúng tình trạng và hướng dẫn sử dụng phù hợp.
Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ nhằm cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán, tư vấn hoặc điều trị trực tiếp từ bác sĩ. Người bệnh có bệnh nền, phù chân đột ngột, đau một bên chân, tê bì, vết loét hoặc nghi ngờ bệnh động mạch chi dưới cần thăm khám trước khi sử dụng tất áp lực cao.
Kingston and Richmond NHS Foundation Trust, - Compression socks and stockings
Cleveland Clinic - Compression Therapy
CDC - Travelers' Health
Compression Therapy for Venous Insufficiency Guideline – CLWK, British Columbia (Nguồn: https://www.clwk.ca/get-resource/compression-therapy-for-venous-insufficiency-guideline/)
Câu hỏi thường gặp
Tất y khoa áp lực có chữa khỏi suy giãn tĩnh mạch không?
Không. Tất y khoa áp lực giúp hỗ trợ tuần hoàn, giảm nặng chân, phù chân, đau mỏi và hỗ trợ sau điều trị. Tất không làm biến mất hoàn toàn tĩnh mạch đã suy hoặc búi giãn lớn.
Tất y khoa Class 1 dùng cho ai?
Class 1 thường phù hợp với người đứng lâu, ngồi lâu, đi máy bay, phòng ngừa phù chân hoặc triệu chứng nhẹ. Nếu có bệnh nền, vẫn nên hỏi ý kiến bác sĩ.
Tất y khoa Class 2 dùng khi nào?
Class 2 thường được dùng cho người có suy giãn tĩnh mạch rõ hơn, phù chân, đau mỏi kéo dài hoặc sau thủ thuật. Người bệnh nên được đo chân và tư vấn trước khi dùng.
Tất y khoa Class 3–4 có tự mua được không?
Không nên. Đây là nhóm áp lực cao, thường dùng trong bệnh lý nặng như phù bạch huyết, loét tĩnh mạch hoặc suy tĩnh mạch tiến triển. Cần bác sĩ chỉ định.
Có nên mang tất y khoa khi ngủ không?
Thông thường không nên mang khi ngủ, trừ khi bác sĩ hoặc chuyên gia y tế hướng dẫn. NHS Inform cũng khuyến cáo không mang tất áp lực lúc ngủ nếu không có chỉ định cụ thể
Vì sao mang tất y khoa bị đau hoặc tê chân?
Có thể do tất quá chật, sai size, áp lực quá cao, mặc sai kỹ thuật hoặc người bệnh có vấn đề tuần hoàn động mạch. Nếu đau, tê, tím đầu ngón hoặc lạnh chân, nên tháo tất và đi khám.
Nên thay tất y khoa sau bao lâu?
Thông thường nên thay sau khoảng 3–6 tháng tùy loại và tần suất sử dụng, vì sợi đàn hồi sẽ giảm dần theo thời gian.
Người đi máy bay có nên mang tất áp lực không?
Người đi máy bay đường dài, đặc biệt có nguy cơ huyết khối, có thể trao đổi với bác sĩ về việc sử dụng tất áp lực. CDC khuyến nghị người có yếu tố nguy cơ nên hỏi bác sĩ trước chuyến đi.
Mua tất y khoa có cần đo chân không?
Có. Nên đo vòng cổ chân, vòng bắp chân và chiều dài chân, tốt nhất vào buổi sáng khi chân chưa phù nhiều.
Khi nào cần khám suy giãn tĩnh mạch thay vì chỉ mang tất?
Khi có phù chân kéo dài, nổi gân xanh tím, chuột rút đêm, đau mỏi tăng dần, da cổ chân sạm màu, vết loét lâu lành hoặc sưng đau một bên chân đột ngột, người bệnh nên đi khám sớm.
Bài viết liên quan
Lý do nên chọn Phòng khám Đa khoa Quốc tế True Hope
Trên 10 năm thành lập
Đội ngũ giáo sư, bác sĩ giỏi trực tiếp khám
Cơ sở vật chất hiện đại
Chi phí khám hợp lý
Bảo mật thông tin khách hàng
Chăm sóc khách hàng chu đáo
Lưu ý: Phòng khám hỗ trợ đặt phòng cho khách hàng ở tỉnh xa. LH Hotline đặt lịch khám: 0333 177 268
