07h00 - 17h00 từ Thứ 2 đến Chủ nhật
Tham vấn chuyên môn dự kiến: BSCKII Nguyễn Quốc Tiến – Nội khoa; BSCKII Lê Bá – Ngoại khoa; BSCKI Phan Đình Long – Cơ xương khớp.
Nếu đây là lần đầu khám gout, cảm giác lo lắng vì không biết bác sĩ sẽ hỏi gì, có phải xét nghiệm nhiều hay chọc hút dịch khớp hay không là điều dễ hiểu. Trên thực tế, quá trình khám thường bắt đầu bằng khai thác triệu chứng, khám khớp và xét nghiệm acid uric; chỉ những trường hợp chưa rõ chẩn đoán mới cần thêm chọc hút dịch khớp hoặc chẩn đoán hình ảnh. Việc hiểu trước từng bước giúp người bệnh chuẩn bị đầy đủ thông tin, tránh bỏ sót bệnh nền và chủ động hơn khi trao đổi với bác sĩ. Theo CDC, chẩn đoán gout thường dựa trên tiền sử sức khỏe, khám lâm sàng, xét nghiệm và có thể kết hợp hình ảnh học.
Gout thuộc nhóm bệnh lý cơ xương khớp và có thể ảnh hưởng đáng kể đến khả năng vận động. WHO ước tính dữ liệu GBD 2019 ghi nhận khoảng 54 triệu người trên thế giới sống chung với gout. Vì vậy, việc chẩn đoán đúng ngay từ đầu quan trọng hơn nhiều so với chỉ tìm cách giảm đau tạm thời. (Nguồn: WHO – Musculoskeletal health)
I. Lần đầu khám gout thường trải qua những bước nào?
Một buổi lần đầu khám gout không nhất thiết có quy trình giống hệt nhau ở mọi người. Bác sĩ sẽ lựa chọn xét nghiệm dựa trên triệu chứng, tuổi, bệnh nền, thuốc đang sử dụng và mức độ nghi ngờ gout.
| Bước | Nội dung thường thực hiện | Mục đích |
| 1 | Khai thác bệnh sử | Xác định đặc điểm cơn đau và yếu tố nguy cơ |
| 2 | Khám khớp và toàn thân | Tìm dấu hiệu viêm, hạt tophi, biến dạng |
| 3 | Xét nghiệm máu | Đánh giá acid uric và các vấn đề liên quan |
| 4 | Chọc hút dịch khớp nếu cần | Tìm tinh thể urat, hỗ trợ phân biệt bệnh khác |
| 5 | Siêu âm/X-quang/DECT khi cần | Đánh giá lắng đọng tinh thể và tổn thương khớp |
| 6 | Đánh giá bệnh nền, thuốc đang dùng | Cá thể hóa kế hoạch điều trị |
| 7 | Tư vấn và hẹn theo dõi | Kiểm soát cơn cấp và nguy cơ tái phát |
Bước 1: Bác sĩ hỏi kỹ về cơn đau khớp
Ở lần khám đầu tiên, bệnh sử là một phần đặc biệt quan trọng. NICE khuyến nghị người nghi gout cần được khai thác tiền sử chi tiết và khám thực thể. Một biểu hiện gợi ý điển hình là cơn đau dữ dội khởi phát nhanh, thường kèm đỏ và sưng, đặc biệt tại khớp bàn-ngón chân cái; gout cũng có thể xuất hiện ở cổ chân, gối, bàn tay, cổ tay hoặc khuỷu.
Bác sĩ có thể hỏi:
- Cơn đau bắt đầu từ lúc nào?
- Đau xuất hiện đột ngột hay tăng dần?
- Khớp có đỏ, nóng hoặc sưng không?
- Trước đây đã từng xuất hiện cơn tương tự chưa?
- Một năm có bao nhiêu đợt đau?
- Người bệnh đã từng xét nghiệm acid uric chưa?
- Có hạt cứng quanh ngón chân, ngón tay, khuỷu tay hay vành tai không?
- Có tiền sử sỏi thận, bệnh thận, tăng huyết áp hoặc bệnh tim mạch không?
- Đang sử dụng những thuốc gì, đặc biệt là thuốc lợi tiểu?
- Có uống rượu bia thường xuyên hoặc tăng cân gần đây không?
CDC ghi nhận béo phì, một số thuốc như thuốc lợi tiểu, rượu, đồ uống nhiều đường, thịt đỏ và một số loại hải sản có liên quan đến nguy cơ gout. Tuy nhiên, gout không đơn giản chỉ là bệnh do “ăn nhiều đạm”, vì còn liên quan đến chuyển hóa urat, chức năng thận, thuốc và nhiều yếu tố khác. (Nguồn: CDC – Gout)
Bước 2: Khám trực tiếp khớp đang đau
Theo BSCKI Phan Đình Long: Sau khi hỏi bệnh, bác sĩ sẽ quan sát và khám vùng khớp để đánh giá:
- Vị trí sưng đau.
- Mức độ nóng, đỏ.
- Phạm vi vận động.
- Có tràn dịch khớp hay không.
- Có hạt tophi hay không.
- Có biến dạng khớp hoặc hạn chế vận động kéo dài không.
Một điểm rất quan trọng trong lần đầu khám gout là không mặc định mọi khớp đỏ, nóng và đau đều là gout. NICE khuyến cáo bác sĩ đồng thời phải nghĩ đến viêm khớp nhiễm khuẩn, bệnh lắng đọng tinh thể calcium pyrophosphate và các bệnh viêm khớp khác. Nếu nghi viêm khớp nhiễm khuẩn, người bệnh cần được đánh giá khẩn cấp. (Nguồn: NICE – Gout: diagnosis and management)
Bước 3: Xét nghiệm acid uric máu – quan trọng nhưng không phải “kết luận duy nhất”
Một trong những câu hỏi thường gặp nhất khi khám gout lần đầu là: “Chỉ cần xét nghiệm acid uric có biết mình bị gout không?”
Câu trả lời là không nên kết luận gout chỉ dựa vào acid uric.
CDC lưu ý không phải tất cả người có acid uric máu cao đều phát triển gout. NICE cũng khuyến cáo đo urat huyết thanh để hỗ trợ chẩn đoán, nhưng kết quả cần được đặt trong bối cảnh triệu chứng và khám lâm sàng.
Đặc biệt, NICE nêu rằng nếu acid uric dưới 360 µmol/L (6 mg/dL) trong lúc đang có cơn cấp nhưng bác sĩ vẫn nghi gout, nên cân nhắc xét nghiệm lại ít nhất 2 tuần sau khi cơn cấp đã lắng xuống, bởi nồng độ urat có thể giảm trong cơn gout cấp. (Nguồn: NICE/NCBI Bookshelf – Gout: diagnosis and management)
Ngoài acid uric, tùy từng trường hợp bác sĩ có thể chỉ định thêm xét nghiệm nhằm đánh giá:
- Chức năng thận.
- Đường huyết.
- Mỡ máu.
- Các chỉ số viêm hoặc công thức máu nếu cần phân biệt nguyên nhân khác.
- Một số xét nghiệm liên quan bệnh nền trước khi lựa chọn thuốc.
Theo BSCKII Nguyễn Quốc Tiến: Không phải người bệnh nào cũng cần toàn bộ danh mục trên; xét nghiệm nên được cá thể hóa theo đánh giá của bác sĩ.
Bước 4: Có phải ai khám gout cũng phải chọc hút dịch khớp?
Câu trả lời là: Không.
Đây là vấn đề nhiều người lo ngại khi lần đầu khám gout. Theo NICE, chọc hút dịch khớp và soi dịch dưới kính hiển vi được cân nhắc khi chẩn đoán gout còn chưa chắc chắn. Việc phát hiện tinh thể monosodium urate trong dịch khớp có giá trị rất cao trong xác định bệnh.
Chọc hút dịch khớp có thể được xem xét khi:
- Triệu chứng không điển hình.
- Đây là cơn viêm khớp đầu tiên và chưa xác định nguyên nhân.
- Bác sĩ cần phân biệt gout với nhiễm khuẩn khớp.
- Kết quả xét nghiệm máu và biểu hiện lâm sàng chưa thống nhất.
- Khớp có lượng dịch đủ để lấy mẫu.
NICE xem phân tích dịch khớp là phương pháp chuẩn khi chẩn đoán vẫn còn không chắc chắn, nhưng cũng lưu ý việc chọc hút có thể khó ở các khớp nhỏ. (Nguồn: NICE/NCBI Bookshelf – Gout: diagnosis and management:)
Bước 5: Khi nào cần siêu âm, X-quang hoặc CT năng lượng kép?
Nếu không thể chọc hút dịch khớp hoặc chẩn đoán vẫn chưa rõ, NICE khuyến nghị có thể cân nhắc:
- X-quang: hỗ trợ đánh giá tổn thương cấu trúc, nhất là khi bệnh kéo dài.
- Siêu âm khớp: có thể phát hiện một số dấu hiệu gợi ý lắng đọng tinh thể urat.
- CT năng lượng kép – DECT: có khả năng nhận diện lắng đọng urat trong những trường hợp phù hợp.
Không có nghĩa lần đầu khám gout là bắt buộc phải chụp đầy đủ cả ba phương tiện. Bác sĩ sẽ chỉ định tùy mức độ nghi ngờ và mục tiêu chẩn đoán. (Nguồn: NICE – Gout: diagnosis and management)
Bước 6: Bác sĩ đánh giá cả thận, tim mạch và thuốc đang sử dụng
Gout không nên được nhìn nhận đơn thuần là vấn đề của một khớp đau.
NICE khuyến nghị sau cơn gout cần đánh giá lối sống, bệnh đồng mắc, bao gồm yếu tố nguy cơ tim mạch và bệnh thận mạn, đồng thời rà soát thuốc đang sử dụng. CDC cũng liệt kê tăng huyết áp, suy tim, đái tháo đường và chức năng thận kém trong nhóm vấn đề sức khỏe thường liên quan đến gout.
Vì vậy, bác sĩ Nội khoa có thể cần xem xét:
- Huyết áp.
- Chức năng thận.
- Bệnh tim mạch.
- Đái tháo đường hoặc rối loạn chuyển hóa.
- Thuốc lợi tiểu và các thuốc đang sử dụng.
- Tiền sử sỏi tiết niệu.
- Cân nặng và chế độ sinh hoạt.
Việc này đặc biệt quan trọng trước khi lựa chọn thuốc chống viêm hoặc thuốc hạ acid uric, vì bệnh nền và thuốc dùng kèm có thể ảnh hưởng đến lựa chọn điều trị. NICE nhấn mạnh lựa chọn thuốc trong cơn gout cần xét đến bệnh đồng mắc và thuốc đang dùng.
Bước 7: Sau khi có kết quả, bác sĩ xây dựng kế hoạch theo dõi
Kết thúc lần khám đầu tiên không chỉ là nhận một đơn thuốc giảm đau.
Bác sĩ cần xác định:
- Có đúng là gout hay không?
- Người bệnh đang trong cơn cấp hay giai đoạn ổn định?
- Acid uric hiện tại ở mức nào?
- Đã có hạt tophi hay tổn thương khớp chưa?
- Tần suất cơn gout như thế nào?
- Có bệnh thận hoặc nguy cơ tim mạch không?
- Có cần điều trị hạ urat lâu dài không?
- Khi nào cần xét nghiệm lại?
American College of Rheumatology hiện duy trì hướng dẫn quản lý gout với chiến lược điều trị hướng tới mục tiêu urat trong những trường hợp có chỉ định.(Nguồn: American College of Rheumatology – Gout Clinical Practice Guidelines)
NICE cũng khuyến nghị theo dõi urat và điều chỉnh điều trị theo mục tiêu thay vì chỉ xử lý từng cơn đau riêng lẻ. (Nguồn: NICE – Gout: diagnosis and management)
II. Vai trò của Ngoại khoa trong bệnh gout là gì?
Theo BSCKII Lê Bá: Phần lớn người lần đầu khám gout không cần can thiệp ngoại khoa. Điều trị gout chủ yếu thuộc lĩnh vực Nội khoa/Cơ xương khớp.
Trong gout lâu năm, một số người có thể xuất hiện hạt tophi lớn gây đau, hạn chế vận động hoặc ảnh hưởng chức năng. NICE cho biết phẫu thuật loại bỏ tophi là thủ thuật không thường xuyên; việc cân nhắc can thiệp được quyết định riêng từng trường hợp, đặc biệt khi gout ảnh hưởng nhiều tới chất lượng sống vì đau hoặc hạn chế vận động.
Do đó, bác sĩ Ngoại khoa không phải điểm bắt đầu bắt buộc của mọi trường hợp gout, nhưng có thể tham gia đánh giá khi có biến chứng cấu trúc hoặc vấn đề cần cân nhắc can thiệp.
>>Đọc thêm: Hạt Tophi: Khối u dưới da cảnh báo Gout đang bước sang giai đoạn nguy hiểm
III. Lần đầu khám gout cần chuẩn bị những gì?
Để buổi khám hiệu quả hơn, người bệnh nên chuẩn bị trước:
- Danh sách tất cả thuốc và thực phẩm bổ sung đang dùng.
- Kết quả xét nghiệm acid uric cũ nếu có.
- Hồ sơ bệnh thận, tim mạch, tăng huyết áp hoặc đái tháo đường.
- Kết quả siêu âm/X-quang cũ.
- Ghi lại thời điểm xuất hiện từng cơn đau.
- Ghi rõ khớp nào bị đau và cơn kéo dài bao lâu.
- Nếu khớp từng sưng nhưng đã hết trước ngày khám, có thể lưu lại ảnh chụp trong thời điểm sưng để bác sĩ tham khảo.
- Ghi lại các thuốc đã từng uống khi đau và đáp ứng ra sao.
Không nên tự ý ngừng thuốc đang được kê đơn chỉ để chuẩn bị đi khám. Nếu cơ sở y tế dự kiến làm thêm xét nghiệm đường huyết hoặc mỡ máu, hãy hỏi trước xem có cần nhịn ăn hay không thay vì tự mặc định tất cả xét nghiệm gout đều phải nhịn đói.
IV. Khi nào đau khớp không nên chờ lịch khám gout thông thường?
Một khớp đột ngột sưng, nóng, đỏ và đau có thể là gout nhưng cũng có thể liên quan đến bệnh khác, trong đó viêm khớp nhiễm khuẩn cần được loại trừ sớm.
Người bệnh nên đi khám khẩn nếu đau khớp kèm:
- Sốt hoặc rét run.
- Mệt nhiều, tình trạng toàn thân xấu.
- Khớp sưng nóng đỏ tiến triển nhanh.
- Đau dữ dội bất thường.
- Có vết thương hoặc nhiễm trùng gần khớp.
- Bác sĩ trước đó nghi ngờ nhiễm khuẩn khớp.
NICE khuyến nghị nếu nghi viêm khớp nhiễm khuẩn cần chuyển đánh giá ngay theo quy trình cấp cứu tại địa phương. (Nguồn: NICE/NCBI Bookshelf – Gout: diagnosis and management)
V. Có cần kiêng khem thật nghiêm ngặt ngay sau khi phát hiện gout?
Không nên biến việc điều trị gout thành một danh sách kiêng khem cực đoan.
NICE cho biết hiện chưa đủ bằng chứng để khẳng định một chế độ ăn cụ thể có thể tự mình ngăn các cơn gout hoặc hạ urat hiệu quả; người bệnh nên duy trì chế độ ăn cân bằng, đồng thời kiểm soát cân nặng và tránh uống rượu quá mức.
CDC khuyến nghị hạn chế các thực phẩm và đồ uống có thể làm tăng gánh purin hoặc acid uric như:
- Rượu bia.
- Đồ uống nhiều đường.
- Nội tạng.
- Một số loại thịt đỏ.
- Một số loại hải sản.
Điều quan trọng là chế độ ăn chỉ là một phần của quản lý gout, không thay thế cho đánh giá y khoa hoặc thuốc hạ urat khi có chỉ định. (Nguồn: CDC – Gout)
>> Đọc thêm: Bị gout vẫn có thể ăn hải sản và thịt đỏ? Hiểu đúng để không kiêng kham khổ
VI. Lần đầu khám gout: Điều quan trọng nhất là xác định đúng bệnh
Lần đầu khám gout không đơn giản là lấy máu kiểm tra acid uric rồi kê thuốc. Một quy trình hợp lý cần kết hợp bệnh sử, khám khớp, xét nghiệm, đánh giá bệnh nền và chỉ sử dụng chọc hút dịch khớp hoặc chẩn đoán hình ảnh khi có chỉ định.
Đặc biệt, acid uric cao không đồng nghĩa chắc chắn bị gout, và acid uric không cao trong cơn cấp cũng chưa đủ để loại trừ gout. Người bệnh vì vậy không nên tự chẩn đoán hay tự dùng thuốc chỉ dựa trên một phiếu xét nghiệm.
Việt Nam cũng đã có tài liệu chuyên môn về chẩn đoán và điều trị các bệnh cơ xương khớp do Bộ Y tế ban hành, cho thấy việc chẩn đoán và điều trị cần dựa trên đánh giá chuyên môn thay vì kinh nghiệm truyền miệng. (Nguồn: Cục Quản lý Khám, chữa bệnh – Bộ Y tế, Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị các bệnh cơ xương khớp)
Lưu ý: Nội dung nhằm cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế việc thăm khám, chẩn đoán hoặc kê đơn trực tiếp của bác sĩ. Người có khớp sưng, nóng, đỏ, đau kèm sốt hoặc tình trạng toàn thân xấu cần được đánh giá y tế sớm.
Nếu bạn có câu hỏi nào cần bác sĩ chuyên môn giải đáp vui lòng điền vào form dưới đây hoặc liên hệ hotline: 0333.177.268 để được tư vấn miễn phí!
Tại Phòng khám Đa khoa Quốc tế True Hope, người bệnh lần đầu đi khám gout sẽ được bác sĩ thăm khám theo quy trình phù hợp với tình trạng và triệu chứng thực tế. Bác sĩ sẽ khai thác thời điểm khởi phát cơn đau, vị trí và mức độ sưng nóng đỏ của khớp, tiền sử bệnh, chế độ ăn uống và các yếu tố nguy cơ, sau đó có thể chỉ định xét nghiệm axit uric máu cùng một số xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh hoặc kiểm tra dịch khớp khi cần thiết.
Kết quả được đánh giá kết hợp với triệu chứng lâm sàng thay vì chỉ dựa vào một chỉ số axit uric đơn lẻ. Sau khi xác định tình trạng bệnh, bác sĩ sẽ tư vấn phương pháp điều trị, chế độ dinh dưỡng, vận động và kế hoạch theo dõi phù hợp, giúp người bệnh chủ động kiểm soát gout và hạn chế các đợt tái phát.
Nếu bạn đang gặp các triệu chứng nghi ngờ gout như đau, sưng, nóng, đỏ tại khớp hoặc cơn đau tái phát, hãy đặt lịch thăm khám tại True Hope để được bác sĩ đánh giá tình trạng khớp, chỉ định các xét nghiệm cần thiết và hướng dẫn quy trình khám gout phù hợp.
Thông tin: Đặt lịch khám dưới đây hoặc liên hệ 0333.177.268 để được tư vấn
https://www.nice.org.uk/guidance/ng219/chapter/Recommendations
NCBI Bookshelf/NICE – Gout: diagnosis and management
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK583530/
CDC – Gout
https://www.cdc.gov/arthritis/gout/index.html
WHO – Musculoskeletal health
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/musculoskeletal-conditions
American College of Rheumatology – Gout Clinical Practice Guidelines
https://rheumatology.org/gout-guideline
Cục Quản lý Khám, chữa bệnh – Bộ Y tế – Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị các bệnh cơ xương khớp
https://kcb.vn/phac-do/huong-dan-chan-doan-va-dieu-tri-cac-benh-co-xuong-khop.html
Câu hỏi thường gặp
1. Lần đầu khám gout có cần nhịn ăn không?
Không phải mọi trường hợp đều bắt buộc nhịn ăn. Việc này phụ thuộc vào các xét nghiệm đi kèm như đường huyết hoặc mỡ máu. Người bệnh nên hỏi cơ sở y tế trước ngày khám để được hướng dẫn chính xác.
2. Xét nghiệm acid uric cao có chắc chắn là gout không?
Không. CDC nhấn mạnh không phải tất cả người có acid uric cao đều bị gout. Chẩn đoán cần kết hợp triệu chứng, khám lâm sàng và các xét nghiệm phù hợp.
(Nguồn: https://www.cdc.gov/arthritis/gout/index.html)
3. Acid uric bình thường có loại trừ được gout không?
Không hoàn toàn. Nếu acid uric dưới 360 µmol/L trong cơn cấp nhưng vẫn nghi gout, NICE khuyến nghị có thể đo lại ít nhất 2 tuần sau khi cơn cấp đã ổn định.
(Nguồn: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK583530)
4. Lần đầu khám gout có phải chọc hút dịch khớp không?
Không phải ai cũng cần. Chọc hút thường được cân nhắc khi chẩn đoán chưa chắc chắn hoặc cần phân biệt với nguyên nhân khác.
5. Khám gout có cần siêu âm không?
Có thể cần nhưng không bắt buộc cho tất cả bệnh nhân. NICE cho phép cân nhắc X-quang, siêu âm hoặc DECT khi không thể chọc dịch khớp hoặc chẩn đoán vẫn chưa rõ.
6. Nên đi khám khi đang đau gout hay chờ hết đau?
Có thể đi khám khi đang có cơn đau. CDC cho biết gout thường dễ nhận diện hơn trong giai đoạn cơn cấp. Tuy nhiên, một số xét nghiệm như acid uric có thể cần lặp lại sau khi cơn cấp lắng xuống.
7. Bị gout có cần kiểm tra chức năng thận không?
Bác sĩ thường cần quan tâm đến chức năng thận và bệnh đồng mắc vì gout có mối liên hệ chặt chẽ với bệnh thận, đồng thời chức năng thận có thể ảnh hưởng lựa chọn điều trị. NICE khuyến nghị đánh giá bệnh thận mạn và nguy cơ tim mạch trong quá trình theo dõi gout.
8. Có nên tự uống thuốc giảm đau trước khi khám?
Không nên tự sử dụng thuốc kéo dài hoặc tăng liều ngoài hướng dẫn, đặc biệt nếu có bệnh thận, bệnh tim mạch, bệnh dạ dày hoặc đang dùng nhiều thuốc khác. Việc lựa chọn thuốc điều trị cơn gout cần xem xét bệnh nền và thuốc dùng kèm.
9. Gout có cần phẫu thuật không?
Đa số không. NICE cho biết phẫu thuật loại bỏ hạt tophi là không thường xuyên và chỉ được cân nhắc cá thể hóa trong một số trường hợp ảnh hưởng đáng kể đến đau hoặc vận động.
10. Sau lần khám đầu tiên có cần tái khám không?
Có thể cần. Sau cơn gout, NICE khuyến nghị cân nhắc tái khám để đánh giá acid uric, bệnh đồng mắc, lối sống, thuốc đang dùng và thảo luận chiến lược kiểm soát urat lâu dài.
Bài viết liên quan
Lý do nên chọn Phòng khám Đa khoa Quốc tế True Hope
Trên 10 năm thành lập
Đội ngũ giáo sư, bác sĩ giỏi trực tiếp khám
Cơ sở vật chất hiện đại
Chi phí khám hợp lý
Bảo mật thông tin khách hàng
Chăm sóc khách hàng chu đáo
Lưu ý: Phòng khám hỗ trợ đặt phòng cho khách hàng ở tỉnh xa. LH Hotline đặt lịch khám: 0333 177 268
