Cây thuốc nam chữa viêm tuyến tiền liệt: Có hiệu quả không?

Tham vấn chuyên môn dự kiến: BSCKII Nguyễn Quốc Tiến – Nội khoa; BSCKII Lê Bá – Ngoại khoa; BSCKI Phan Đình Long – Cơ xương khớp.

Cây thuốc nam chữa viêm tuyến tiền liệt là chủ đề được nhiều nam giới quan tâm, đặc biệt khi tình trạng tiểu buốt, tiểu rắt, tiểu đêm hoặc đau vùng chậu kéo dài.

Tuy nhiên, viêm tuyến tiền liệt không phải chỉ có một nguyên nhân. Có trường hợp liên quan đến nhiễm khuẩn cần dùng kháng sinh, trong khi nhiều trường hợp mạn tính lại thuộc hội chứng đau vùng chậu và cần tiếp cận điều trị đa mô thức. Vì vậy, các loại cây thuốc hoặc thảo dược không nên được xem là phương pháp thay thế chẩn đoán và điều trị y khoa.

Theo Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Bệnh thận Hoa Kỳ – NIDDK, viêm tuyến tiền liệt được chia thành bốn nhóm gồm viêm tuyến tiền liệt/đau vùng chậu mạn tính, viêm tuyến tiền liệt cấp do vi khuẩn, viêm tuyến tiền liệt mạn do vi khuẩn và viêm tuyến tiền liệt không triệu chứng. Mỗi nhóm có nguyên nhân và cách xử trí khác nhau.

(Nguồn: NIDDK – Prostatitis: Inflammation of the Prostate)

Mục lục

I. Cây thuốc nam chữa viêm tuyến tiền liệt có thực sự hiệu quả?

*Cây thuốc nam thường được dùng chữa viêm tuyến tiền liệt*

Câu trả lời cần được hiểu theo hai khía cạnh: một số hoạt chất hoặc chiết xuất thảo dược đã được nghiên cứu trong viêm tuyến tiền liệt mạn/hội chứng đau vùng chậu mạn tính (CP/CPPS), nhưng điều đó không đồng nghĩa mọi bài thuốc dân gian hoặc cây thuốc sắc uống đều có khả năng chữa khỏi bệnh.

Hướng dẫn của Hiệp hội Tiết niệu châu Âu (EAU) có đề cập phytotherapy – liệu pháp sử dụng các sản phẩm thực vật đã được nghiên cứu – trong kiểm soát hội chứng đau tuyến tiền liệt mạn tính. Một số nghiên cứu sử dụng chiết xuất phấn hoa, quercetin hoặc Serenoa repens cho thấy khả năng cải thiện triệu chứng ở một số nhóm bệnh nhân. Tuy nhiên, hiệu quả phụ thuộc vào loại sản phẩm, hàm lượng hoạt chất, dạng bệnh và đặc điểm từng người.

(Nguồn: European Association of Urology – EAU Guidelines on Chronic Pelvic Pain: Management)

Một số thảo dược thường được quan tâm và mức độ bằng chứng

Thảo dược/hoạt chất	Bằng chứng hiện có	Có thể coi là thuốc chữa viêm tuyến tiền liệt?
Trinh nữ hoàng cung – Crinum latifolium	Có nghiên cứu về hoạt tính sinh học và tuyến tiền liệt, trong đó một số nghiên cứu tập trung nhiều hơn vào phì đại tuyến tiền liệt hoặc mô hình thực nghiệm	Chưa đủ cơ sở kết luận điều trị viêm tuyến tiền liệt ở người
Kim tiền thảo – Desmodium styracifolium	Các nghiên cứu được công bố chủ yếu tập trung vào sỏi tiết niệu và tổn thương liên quan tinh thể	Không nên coi là thuốc đặc trị viêm tuyến tiền liệt
Serenoa repens – cọ lùn	Một số thử nghiệm cho kết quả tích cực ở CP/CPPS, nhưng tổng hợp bằng chứng vẫn chưa hoàn toàn thống nhất	Có thể được nghiên cứu như phytotherapy, không tự dùng thay phác đồ bác sĩ
Chiết xuất phấn hoa Cernilton	Có thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng ghi nhận cải thiện đau và chất lượng sống ở CP/CPPS viêm	Là chiết xuất chuẩn hóa được nghiên cứu, không tương đương việc tự sắc các loại cây
Quercetin	Một thử nghiệm nhỏ ghi nhận cải thiện thang điểm triệu chứng CP/CPPS	Bằng chứng còn hạn chế, không thể suy rộng thành “thuốc chữa khỏi”

Với trinh nữ hoàng cung, nghiên cứu được lập chỉ mục trên PubMed về Crinum latifolium chủ yếu hỗ trợ nghiên cứu hoạt tính liên quan phì đại tuyến tiền liệt, không phải bằng chứng lâm sàng cho thấy cây này chữa khỏi viêm tuyến tiền liệt.

(Nguồn: PubMed – Standardization of the ethanolic extract of Crinum latifolium leaves and its anti-BPH activity)

Tương tự, các nghiên cứu về kim tiền thảo (Desmodium styracifolium) được công bố nhiều hơn trong lĩnh vực sỏi tiết niệu, đặc biệt liên quan đến sỏi oxalat canxi. Không nên lấy những bằng chứng này để suy luận rằng kim tiền thảo có thể điều trị viêm tuyến tiền liệt.

II. Vì sao không nên tự dùng cây thuốc Nam khi chưa biết loại viêm tuyến tiền liệt?

Tham vấn bởi: BSCKII Nguyễn Quốc Tiến – Nội khoa và BSCKII Lê Bá – Ngoại khoa.

1. Viêm tuyến tiền liệt cấp do vi khuẩn có thể cần điều trị khẩn

*Viêm tuyến tiền liệt do vi khuẩn có thể cần điều trị khẩn*

Viêm tuyến tiền liệt cấp do vi khuẩn thường xuất hiện đột ngột, có thể kèm:

Sốt, rét run.
Tiểu buốt hoặc nóng rát.
Tiểu gấp, tiểu nhiều.
Đau vùng bụng dưới, bẹn hoặc thắt lưng.
Buồn nôn hoặc nôn.
Khó tiểu, bí tiểu.

NIDDK khuyến cáo người có triệu chứng viêm tuyến tiền liệt cấp cần được đánh giá y tế sớm. Điều trị chủ yếu là kháng sinh phù hợp; trường hợp nặng có thể cần nhập viện và dùng thuốc đường tĩnh mạch.

Vì vậy, cây thuốc nam chữa viêm tuyến tiền liệt tuyệt đối không nên được sử dụng để trì hoãn điều trị trong trường hợp nghi nhiễm khuẩn cấp.

2. Viêm tuyến tiền liệt mạn do vi khuẩn cũng cần xác định nguyên nhân

Ở viêm tuyến tiền liệt mạn do vi khuẩn, triệu chứng có thể nhẹ hơn nhưng kéo dài hoặc tái phát. NIDDK cho biết nhóm này vẫn cần điều trị kháng sinh theo chỉ định; quá trình điều trị có thể dài hơn viêm cấp.

Việc chỉ uống thảo dược để giảm tiểu buốt trong khi ổ nhiễm khuẩn vẫn tồn tại có nguy cơ khiến người bệnh tưởng bệnh đã ổn và trì hoãn đánh giá chuyên khoa.

III. Thảo dược có vai trò gì trong viêm tuyến tiền liệt mạn?

Đây là điểm cần phân biệt rõ giữa điều trị nhiễm khuẩn và kiểm soát hội chứng đau vùng chậu mạn tính.

Trong CP/CPPS, nguyên nhân thường phức tạp và không phải tất cả trường hợp đều có nhiễm khuẩn xác định. NIDDK cho biết cơ chế có thể liên quan đến nhiều yếu tố khác nhau, trong khi EAU nhấn mạnh điều trị thường cần tiếp cận đa mô thức thay vì chỉ sử dụng một phương pháp duy nhất.

1. Chiết xuất phấn hoa

Một thử nghiệm ngẫu nhiên, mù đôi, đối chứng giả dược ở 139 nam giới mắc CP/CPPS dạng viêm ghi nhận chiết xuất phấn hoa Cernilton giúp cải thiện tổng điểm triệu chứng, đau và chất lượng sống sau 12 tuần so với giả dược. Tuy nhiên đây là chiết xuất được chuẩn hóa và nghiên cứu trong thử nghiệm lâm sàng, không phải bằng chứng để áp dụng cho mọi bài thuốc thảo dược. (Nguồn: PubMed – A pollen extract (Cernilton) in patients with inflammatory chronic prostatitis-chronic pelvic pain syndrome)

2. Quercetin

EAU cũng dẫn một thử nghiệm nhỏ sử dụng quercetin ở nam giới bị viêm tuyến tiền liệt nhóm III, ghi nhận cải thiện thang điểm NIH-CPSI. Do quy mô nghiên cứu nhỏ, kết quả này cần được hiểu là bằng chứng hỗ trợ nghiên cứu, không phải cơ sở để tuyên bố quercetin chữa khỏi bệnh. (Nguồn: PubMed – Quercetin in men with category III chronic prostatitis)

3. Serenoa repens – bằng chứng chưa hoàn toàn thống nhất

*Thảo dược chiết xuất serenoa repens (Chưa có bằng chứng chứng minh)*

Một thử nghiệm đa trung tâm trên 221 bệnh nhân CP/CPPS ghi nhận chiết xuất Serenoa repens cải thiện điểm NIH-CPSI so với giả dược.

Tuy nhiên, Trung tâm Quốc gia về Sức khỏe Bổ sung và Tích hợp Hoa Kỳ (NCCIH) lưu ý một tổng quan năm 2022 về năm nghiên cứu chưa tìm thấy lợi ích có ý nghĩa rõ ràng của saw palmetto trong CP/CPPS. Điều này cho thấy bằng chứng về thảo dược có thể khác nhau tùy sản phẩm và thiết kế nghiên cứu, vì vậy không nên quảng bá theo hướng “chắc chắn chữa khỏi”. (Nguồn: NCCIH – Saw Palmetto: Usefulness and Safety)

IV. Đau vùng chậu kéo dài không phải lúc nào cũng chỉ do tuyến tiền liệt

*Mối quan hệ giữa đau vùng chậu và bệnh lý tuyến tiền liệt*

Theo BSCKI Phan Đình Long: Một số bệnh nhân được gọi chung là “viêm tuyến tiền liệt mạn” thực tế có thể có thành phần đau cơ – cân mạc và rối loạn cơ sàn chậu. EAU cho biết việc đánh giá tình trạng tăng hoạt cơ sàn chậu và các điểm đau cơ có thể có ý nghĩa ở người bị đau vùng chậu mạn tính; vật lý trị liệu phù hợp nên được thực hiện bởi người có chuyên môn.

Do đó, nếu chỉ tập trung tìm thuốc nam chữa viêm tuyến tiền liệt nhưng bỏ qua cơ sàn chậu, thần kinh, stress hoặc các yếu tố duy trì đau, việc kiểm soát triệu chứng có thể không đạt kết quả mong muốn.

V. Những rủi ro khi tự sắc cây thuốc Nam uống kéo dài

“Thảo dược” không đồng nghĩa với “luôn an toàn”.

NCCIH cảnh báo thực phẩm bổ sung và các sản phẩm thảo dược có thể:

Tương tác với thuốc đang sử dụng.
Gây rủi ro ở người có một số bệnh nền.
Có thành phần hoặc hàm lượng khác với sản phẩm đã được sử dụng trong nghiên cứu.
Gây tác dụng không mong muốn.
Ảnh hưởng đến quá trình điều trị hoặc phẫu thuật ở một số trường hợp.

(Nguồn: NCCIH – Using Dietary Supplements Wisely)

Theo BSCKII Nguyễn Quốc Tiến: Đặc biệt, nam giới đang sử dụng thuốc tim mạch, thuốc chống đông, thuốc điều trị bệnh gan – thận, thuốc tiết niệu hoặc nhiều loại thuốc cùng lúc nên thông báo đầy đủ cho bác sĩ trước khi dùng thêm sản phẩm thảo dược.

VI. Khi nào người bệnh cần đi khám thay vì tiếp tục dùng thuốc Nam?

*Các dấu hiệu cần đi khám thay vì tiếp tục dùng thuốc nam*

Theo BSCKII Lê Bá: Người bệnh nên sớm đến cơ sở y tế nếu xuất hiện:

Tiểu buốt, tiểu rắt kéo dài.
Tiểu đêm tăng rõ rệt.
Dòng tiểu yếu hoặc ngắt quãng.
Đau bụng dưới, tầng sinh môn, bẹn hoặc vùng thắt lưng.
Đau khi hoặc sau xuất tinh.
Triệu chứng kéo dài nhiều tuần hoặc liên tục tái phát.

Đặc biệt, NIDDK khuyến cáo cần được chăm sóc y tế ngay khi có bí tiểu hoàn toàn; tiểu đau, tiểu gấp kèm sốt và rét run; tiểu ra máu; hoặc đau nhiều vùng bụng dưới và đường tiết niệu.

VII. Điều trị viêm tuyến tiền liệt đúng hướng cần dựa vào nguyên nhân

Nhóm bệnh	Hướng xử trí chính
Viêm tuyến tiền liệt cấp do vi khuẩn	Khám sớm, xác định nhiễm khuẩn và dùng kháng sinh phù hợp
Viêm tuyến tiền liệt mạn do vi khuẩn	Điều trị nhiễm khuẩn theo phác đồ, thời gian thường dài hơn
CP/CPPS	Điều trị đa mô thức dựa vào đau, triệu chứng tiểu tiện, cơ sàn chậu và các yếu tố liên quan
Viêm không triệu chứng	Thường được phát hiện trong quá trình thăm khám hoặc xét nghiệm vì lý do khác

Phân loại trên phù hợp với hệ thống mà NIDDK sử dụng và cũng cho thấy vì sao một công thức cây thuốc nam chữa viêm tuyến tiền liệt không thể áp dụng giống nhau cho tất cả người bệnh.

VIII. Nếu muốn dùng thảo dược, cần lưu ý gì?

Người bệnh nên:

Chỉ cân nhắc thảo dược sau khi đã xác định tình trạng bệnh.
Cho bác sĩ biết tất cả thuốc và thực phẩm bổ sung đang dùng.
Không tự ngừng kháng sinh hoặc thuốc kê đơn để chuyển sang thuốc Nam.
Không sử dụng một sản phẩm chỉ vì quảng cáo “tiêu viêm”, “đào thải độc tố” hoặc “chữa dứt điểm”.
Ưu tiên sản phẩm có thành phần và hàm lượng rõ ràng nếu bác sĩ cho phép sử dụng.
Theo dõi phản ứng bất thường trong quá trình dùng.
Tái khám khi triệu chứng không giảm hoặc có dấu hiệu nặng hơn.

NIDDK cũng khuyến cáo người bệnh trao đổi với nhân viên y tế về tất cả phương pháp bổ sung và thực phẩm bổ sung đang sử dụng để bảo đảm việc chăm sóc được phối hợp an toàn.

IX. Một số biện pháp hỗ trợ triệu chứng tại nhà

Bên cạnh điều trị theo nguyên nhân, một số điều chỉnh sinh hoạt có thể hỗ trợ kiểm soát triệu chứng:

Uống nước phù hợp với thể trạng nếu không có bệnh lý cần hạn chế dịch.
Hạn chế rượu bia.
Giảm đồ uống chứa nhiều caffeine nếu chúng làm triệu chứng tiểu tiện nặng hơn.
Hạn chế đồ quá cay hoặc có tính kích thích nếu nhận thấy triệu chứng tăng sau sử dụng.
Không nhịn tiểu quá lâu.
Nghỉ ngơi và kiểm soát stress.
Với người có tăng trương lực hoặc đau cơ sàn chậu, nên được đánh giá trước khi tự tập các bài siết cơ.

NIDDK đề cập việc hạn chế rượu, caffeine, thực phẩm cay hoặc có tính acid ở một số bệnh nhân viêm tuyến tiền liệt do vi khuẩn; EAU đồng thời nhấn mạnh vai trò của thư giãn và phục hồi cơ sàn chậu ở nhóm đau vùng chậu phù hợp.

X. Kết luận: Có nên dùng cây thuốc nam chữa viêm tuyến tiền liệt?

Cây thuốc nam chữa viêm tuyến tiền liệt có thể là hướng được nhiều người quan tâm, nhưng hiện chưa có cơ sở để khẳng định các cây thuốc dân gian phổ biến có thể chữa khỏi mọi dạng viêm tuyến tiền liệt.

Một số chiết xuất thảo dược chuẩn hóa đã cho kết quả đáng chú ý trong nghiên cứu CP/CPPS, nhưng bằng chứng còn phụ thuộc từng sản phẩm và không thể thay thế việc xác định nguyên nhân. Đặc biệt, viêm tuyến tiền liệt do vi khuẩn cần được điều trị đúng phác đồ, còn đau vùng chậu mạn tính có thể phải phối hợp nhiều phương pháp.

Thay vì tự điều trị kéo dài bằng các bài thuốc truyền miệng, nam giới có triệu chứng tiết niệu hoặc đau vùng chậu nên được thăm khám để phân biệt viêm tuyến tiền liệt, phì đại tuyến tiền liệt, nhiễm trùng đường tiết niệu và những bệnh lý khác có biểu hiện tương tự. NIDDK cũng lưu ý triệu chứng đường tiểu có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, vì vậy việc chẩn đoán chính xác là bước quan trọng trước điều trị.

>> Đọc thêm: Khám tuyến tiền liệt ở đâu Hà Nội? Tiêu chí chọn địa chỉ uy tín và an toàn cho nam giới

Lưu ý: Nội dung nhằm cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, đơn thuốc hoặc hướng dẫn điều trị trực tiếp của bác sĩ.

Nếu bạn có câu hỏi nào cần bác sĩ chuyên môn giải đáp vui lòng điền vào form dưới đây hoặc liên hệ hotline: 0333.177.268 để được tư vấn miễn phí!

*Hỏi đáp bác sĩ về cây thuốc nam chữa viêm tuyến tiền liệt tại Phòng khám Đa khoa Quốc tế True Hope*

Tại Phòng khám Đa khoa Quốc tế True Hope, nam giới có triệu chứng nghi ngờ viêm tuyến tiền liệt được bác sĩ chuyên khoa Tiết niệu – Nam học thăm khám và đánh giá nguyên nhân trước khi lựa chọn phương pháp điều trị. Với những người quan tâm đến cây thuốc Nam chữa viêm tuyến tiền liệt, bác sĩ sẽ tư vấn về mức độ hiệu quả, bằng chứng hiện có và những nguy cơ tương tác với thuốc điều trị, giúp người bệnh tránh tự ý sử dụng thảo dược thay thế phác đồ được chỉ định. Tùy nguyên nhân và tình trạng bệnh, bác sĩ có thể hướng dẫn điều trị kết hợp cùng chế độ sinh hoạt phù hợp, đồng thời theo dõi đáp ứng qua các lần tái khám. Việc thăm khám đúng chuyên khoa giúp kiểm soát triệu chứng và hạn chế nguy cơ viêm kéo dài hoặc tái phát.

Nếu bạn đang tìm hiểu về cây thuốc Nam chữa viêm tuyến tiền liệt, hãy đặt lịch thăm khám tại True Hope để được bác sĩ chuyên khoa đánh giá nguyên nhân, tư vấn phương pháp điều trị phù hợp và hướng dẫn sử dụng thảo dược an toàn khi cần thiết.

Thông tin: Đặt lịch khám dưới đây hoặc liên hệ 0333.177.268 để được tư vấn

Phòng khám Đa khoa quốc tế True Hope