07h00 - 17h00 từ Thứ 2 đến Chủ nhật
Bài viết được tham vấn chuyên môn bởi BSCKII Nguyễn Quốc Tiến – Nội khoa, tiết niệu; BSCKII Lê Bá – Ngoại khoa tiết niệu và BSCKI Phan Đình Long – Cơ xương khớp
U xơ tiền liệt tuyến (hay u xơ tuyến tiền liệt) là thuật ngữ thường được dùng để chỉ tình trạng tăng sản lành tính tuyến tiền liệt – bệnh lý phổ biến ở nam giới trung niên và cao tuổi. Tuy không phải ung thư, tình trạng này có thể gây tiểu đêm, tiểu khó, tiểu yếu, bí tiểu và ảnh hưởng rõ rệt đến giấc ngủ, sinh hoạt nếu không được thăm khám đúng cách.
I. U xơ tiền liệt tuyến là gì?
U xơ tiền liệt tuyến là cách gọi quen thuộc trong đời sống để mô tả tình trạng tuyến tiền liệt tăng kích thước lành tính, gây chèn ép đường tiểu và làm xuất hiện các rối loạn tiểu tiện. Trong y khoa, tình trạng này thường được gọi là tăng sản lành tính tuyến tiền liệt hoặc phì đại lành tính tuyến tiền liệt.
Theo Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, tăng sản lành tính tuyến tiền liệt còn được gọi là u xơ tuyến tiền liệt, phì đại tuyến tiền liệt lành tính; đây là bệnh lành tính, tiến triển chậm nhưng cần được điều trị sớm khi có triệu chứng. (Nguồn: Bệnh viện 108 – “Bệnh tăng sản lành tính tuyến tiền liệt”)
Theo NIDDK phì đại tuyến tiền liệt lành tính (benign prostatic hyperplasia – BPH) là tình trạng tuyến tiền liệt phì đại không phải ung thư, có thể chèn ép niệu đạo và gây vấn đề khi đi tiểu. (Nguồn: NIDDK – “Enlarged Prostate (Benign Prostatic Hyperplasia)”)
Tham vấn bởi BSCKII Nguyễn Quốc Tiến: Nam giới không nên tự kết luận “u xơ tiền liệt tuyến” chỉ dựa vào tiểu đêm hay tiểu yếu. Các triệu chứng đường tiểu dưới có thể liên quan đến tuyến tiền liệt, bàng quang, nhiễm khuẩn tiết niệu hoặc bệnh lý khác, vì vậy cần khám và làm xét nghiệm phù hợp.
II. U xơ tiền liệt tuyến có khác phì đại tuyến tiền liệt không?
Về thực hành lâm sàng, u xơ tiền liệt tuyến và phì đại tuyến tiền liệt thường được dùng để nói về cùng một nhóm bệnh: tuyến tiền liệt tăng kích thước lành tính ở nam giới, đặc biệt sau tuổi 50. Tuy nhiên, hai cách gọi này có sắc thái khác nhau.
| Tiêu chí | U xơ tiền liệt tuyến | Phì đại tuyến tiền liệt |
| Bản chất | Cách gọi phổ biến, dân gian, thường dùng cho bệnh lành tính | Cách gọi mô tả tuyến tiền liệt to lên |
| Thuật ngữ y khoa gần nhất | Tăng sản lành tính tuyến tiền liệt | Phì đại lành tính tuyến tiền liệt |
| Có phải ung thư không? | Không phải ung thư | Không phải ung thư nếu là phì đại lành tính |
| Cơ chế gây triệu chứng | Mô tuyến tăng sinh, chèn ép niệu đạo | Tuyến to lên, cản trở dòng tiểu |
| Cần khám không? | Cần khám nếu tiểu đêm, tiểu khó, tiểu yếu, bí tiểu | Cần khám để đánh giá mức độ chèn ép và loại trừ bệnh khác |
Mayo Clinic nhấn mạnh rằng tuyến tiền liệt phì đại có thể gây triệu chứng tiểu khó chịu và dẫn đến vấn đề ở bàng quang, đường tiết niệu hoặc thận; đồng thời, tuyến tiền liệt to không được xem là yếu tố làm tăng nguy cơ ung thư tuyến tiền liệt. (Nguồn: Mayo Clinic – “Benign prostatic hyperplasia (BPH) – Symptoms and causes”)
III. Nguyên nhân gây u xơ tiền liệt tuyến
Hiện nay, nguyên nhân chính xác khiến tuyến tiền liệt tăng sản lành tính chưa được xác định hoàn toàn. Tuy nhiên, nhiều tài liệu y khoa ghi nhận bệnh liên quan chặt chẽ đến tuổi tác và thay đổi nội tiết nam theo thời gian.
Các yếu tố thường gặp gồm:
- Tuổi tác: nguy cơ tăng rõ ở nam giới trung niên và cao tuổi.
- Thay đổi hormone nam: sự biến đổi testosterone và các chất chuyển hóa có thể ảnh hưởng đến mô tuyến tiền liệt.
- Tiền sử gia đình: nam giới có người thân mắc bệnh tuyến tiền liệt có thể cần chú ý hơn.
- Lối sống ít vận động: ngồi lâu, thừa cân, rối loạn chuyển hóa có thể làm triệu chứng đường tiểu nặng hơn.
- Bệnh nền đi kèm: đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, tăng huyết áp, bệnh tim mạch có thể ảnh hưởng đến sức khỏe tiết niệu tổng thể.
Cleveland Clinic cho biết benign prostatic hyperplasia là vấn đề tuyến tiền liệt thường gặp ở nam giới khi lớn tuổi, có thể gây khó tiểu, tiểu gấp và nhiều rối loạn tiểu tiện khác. (Nguồn: Cleveland Clinic – “Benign Prostatic Hyperplasia (BPH): Symptoms & Treatment”)
IV. Triệu chứng u xơ tiền liệt tuyến dễ bị bỏ qua
Triệu chứng của u xơ tiền liệt tuyến thường tiến triển từ từ. Nhiều người ban đầu chỉ nghĩ là “tuổi cao nên tiểu nhiều”, nhưng khi tuyến tiền liệt chèn ép nhiều hơn, chất lượng giấc ngủ và sinh hoạt có thể bị ảnh hưởng rõ.
1. Nhóm triệu chứng khi đi tiểu
- Tiểu khó, phải chờ lâu mới tiểu được.
- Dòng tiểu yếu, nhỏ, ngắt quãng.
- Phải rặn khi tiểu.
- Cảm giác tiểu không hết.
- Tiểu xong còn nhỏ giọt.
- Tiểu nhiều lần trong ngày.
- Tiểu gấp, khó nhịn tiểu.
- Tiểu đêm nhiều lần, đặc biệt từ 2 lần trở lên mỗi đêm.
NHS liệt kê các triệu chứng chính của tuyến tiền liệt phì đại gồm khó bắt đầu đi tiểu, phải rặn, dòng tiểu yếu, tiểu nhiều lần và thức dậy ban đêm để đi tiểu. (Nguồn: NHS – “Enlarged prostate”)
2. Nhóm triệu chứng cảnh báo cần đi khám sớm
Người bệnh nên đi khám tuyến tiền liệt nếu có một trong các dấu hiệu sau:
- Bí tiểu, không thể tiểu dù rất buồn tiểu.
- Tiểu buốt, tiểu rát, sốt hoặc rét run.
- Tiểu máu.
- Đau tức vùng hạ vị.
- Tiểu đêm kéo dài gây mất ngủ, mệt mỏi.
- Nhiễm khuẩn tiết niệu tái phát.
- Đau vùng thắt lưng, đau xương, sụt cân không rõ nguyên nhân.
NIDDK khuyến cáo người bệnh cần báo ngay cho nhân viên y tế nếu không thể tiểu, tiểu đau – tiểu gấp – tiểu nhiều kèm sốt hoặc rét run. (Nguồn: NIDDK – “Enlarged Prostate (Benign Prostatic Hyperplasia)”)
Tham vấn bởi BSCKI Phan Đình Long: Đau lưng, đau vùng chậu hoặc đau xương ở nam giới lớn tuổi không nên quy hết cho cơ xương khớp. Nếu đi kèm tiểu khó, tiểu máu, sụt cân, mệt nhiều hoặc đau tăng về đêm, người bệnh nên khám phối hợp tiết niệu – cơ xương khớp để tránh bỏ sót nguyên nhân quan trọng.
V. U xơ tiền liệt tuyến có nguy hiểm không?
U xơ tiền liệt tuyến là bệnh lành tính, nhưng không có nghĩa là có thể chủ quan. Khi tuyến tiền liệt tăng kích thước và chèn ép đường tiểu kéo dài, người bệnh có thể gặp các biến chứng như:
- Bí tiểu cấp.
- Nhiễm khuẩn tiết niệu tái phát.
- Sỏi bàng quang.
- Tiểu máu.
- Tồn dư nước tiểu nhiều sau tiểu.
- Suy giảm chức năng bàng quang.
- Ảnh hưởng thận nếu tắc nghẽn kéo dài.
Bệnh viện Bạch Mai cho biết bệnh nhân có tuyến tiền liệt quá lớn, bí tiểu, suy thận, sỏi bàng quang tái phát, nhiễm khuẩn tiết niệu tái phát hoặc đái máu dai dẳng có thể cần cân nhắc can thiệp phù hợp. (Nguồn: Bệnh viện Bạch Mai – “Phì đại lành tính tuyến tiền liệt: Có nên phẫu thuật không?”)
VI. Phân biệt u xơ tiền liệt tuyến với viêm tuyến tiền liệt và ung thư tuyến tiền liệt
Nhiều bệnh tuyến tiền liệt có biểu hiện trùng nhau như tiểu khó, tiểu nhiều, tiểu đêm. Vì vậy, người bệnh không nên tự mua thuốc hoặc tự chẩn đoán qua triệu chứng.
| Bệnh lý | Đặc điểm thường gặp | Điểm cần lưu ý |
| U xơ tiền liệt tuyến | Tiểu khó, tiểu yếu, tiểu đêm, cảm giác tiểu không hết | Thường gặp ở nam giới trung niên, cao tuổi |
| Viêm tuyến tiền liệt | Tiểu buốt, đau vùng chậu, đau tầng sinh môn, có thể sốt | Có thể liên quan nhiễm khuẩn hoặc viêm không do vi khuẩn |
| Ung thư tuyến tiền liệt | Giai đoạn sớm có thể ít triệu chứng; muộn có thể tiểu máu, đau xương, sụt cân | Cần PSA, thăm khám và xét nghiệm chuyên sâu khi nghi ngờ |
Mayo Clinic mô tả viêm tuyến tiền liệt có thể gây tiểu đau hoặc khó tiểu, đau vùng bẹn, vùng chậu hoặc cơ quan sinh dục; một số trường hợp liên quan nhiễm khuẩn. (Nguồn: Mayo Clinic – “Prostatitis – Symptoms and causes”)
NCI cho biết xét nghiệm PSA đo nồng độ PSA trong máu; PSA có thể tăng do ung thư tuyến tiền liệt nhưng cũng có thể tăng trong các tình trạng lành tính như BPH hoặc viêm tuyến tiền liệt. (Nguồn: NCI – “Prostate-Specific Antigen (PSA) Test”)
VII. Chẩn đoán u xơ tiền liệt tuyến cần làm gì?
Khi đến khám tuyến tiền liệt, bác sĩ có thể chỉ định một số bước đánh giá tùy triệu chứng và độ tuổi:
- Khai thác triệu chứng tiểu tiện, số lần tiểu đêm, mức độ ảnh hưởng giấc ngủ.
- Chấm điểm triệu chứng đường tiểu dưới, có thể dùng thang điểm IPSS.
- Khám lâm sàng và thăm khám trực tràng khi cần.
- Xét nghiệm nước tiểu để tìm nhiễm khuẩn hoặc máu trong nước tiểu.
- Xét nghiệm PSA khi phù hợp để hỗ trợ đánh giá nguy cơ bệnh lý tuyến tiền liệt.
- Siêu âm tuyến tiền liệt, bàng quang, đo lượng nước tiểu tồn dư sau tiểu.
- Đánh giá chức năng thận nếu nghi ngờ tắc nghẽn kéo dài.
NCI cho biết tùy triệu chứng, bác sĩ có thể khuyến nghị thăm khám trực tràng, xét nghiệm máu như PSA và xét nghiệm nước tiểu để kiểm tra các vấn đề tuyến tiền liệt. (Nguồn: NCI – “Understanding Prostate Changes”)
Tham vấn bởi BSCKII Lê Bá: Không phải trường hợp tuyến tiền liệt to đều phải can thiệp ngoại khoa. Quyết định điều trị cần dựa vào mức độ triệu chứng, thể tích tuyến, lượng nước tiểu tồn dư, biến chứng và mong muốn của người bệnh. Mục tiêu là xử lý đúng nguyên nhân, giảm tắc nghẽn đường tiểu và bảo vệ chức năng bàng quang – thận.
VIII. Điều trị u xơ tiền liệt tuyến như thế nào?
Điều trị u xơ tiền liệt tuyến không có một công thức chung cho tất cả. Người triệu chứng nhẹ có thể được theo dõi và điều chỉnh lối sống. Người triệu chứng trung bình – nặng có thể cần thuốc hoặc can thiệp theo chỉ định chuyên khoa.
1. Theo dõi và điều chỉnh thói quen
Phù hợp với trường hợp triệu chứng nhẹ, chưa ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt:
- Hạn chế uống nhiều nước sát giờ ngủ.
- Giảm rượu bia, caffeine, trà đặc vào buổi tối.
- Không nhịn tiểu quá lâu.
- Tập vận động đều đặn.
- Kiểm soát cân nặng, đường huyết, huyết áp.
- Ghi lại nhật ký đi tiểu để cung cấp cho bác sĩ.
NHS Inform cho biết với triệu chứng nhẹ đến trung bình, người bệnh có thể chưa cần điều trị ngay mà được theo dõi định kỳ và khuyến nghị thay đổi lối sống như hạn chế caffeine, rượu và tập thể dục thường xuyên. (Nguồn: NHS Inform – “Benign prostate enlargement”)
2. Điều trị bằng thuốc
Một số nhóm thuốc có thể được bác sĩ cân nhắc nhằm giảm triệu chứng tiểu khó, giảm co thắt cơ trơn vùng cổ bàng quang – tuyến tiền liệt hoặc làm chậm tiến triển phì đại ở nhóm phù hợp. Người bệnh không nên tự dùng thuốc vì thuốc có thể gây tụt huyết áp, chóng mặt, rối loạn xuất tinh hoặc tương tác với thuốc tim mạch.
3. Can thiệp ngoại khoa hoặc ít xâm lấn
Khi triệu chứng nặng, thuốc không hiệu quả, tuyến quá lớn hoặc đã có biến chứng như bí tiểu, sỏi bàng quang, nhiễm khuẩn tái phát, bác sĩ có thể cân nhắc các phương pháp can thiệp. Lựa chọn cụ thể phụ thuộc vào kích thước tuyến, bệnh nền, nguy cơ gây mê, chức năng sinh lý và mong muốn của người bệnh.
Nếu bạn có câu hỏi nào cần bác sĩ chuyên môn giải đáp vui lòng điền vào form dưới đây hoặc liên hệ hotline: 0333.177.268 để được tư vấn miễn phí!
IX. Khi nào cần đi khám ngay?
Nam giới cần đi khám sớm, không nên chờ triệu chứng tự hết, nếu xuất hiện:
- Bí tiểu đột ngột.
- Tiểu máu.
- Tiểu buốt kèm sốt.
- Đau hạ vị dữ dội.
- Đau lưng, đau xương kéo dài không rõ nguyên nhân.
- Sụt cân, mệt mỏi bất thường.
- Tiểu đêm nhiều làm mất ngủ kéo dài.
- Đang có bệnh thận, đái tháo đường, tăng huyết áp hoặc bệnh tim mạch.
X. Gói khám tuyến tiền liệt tại True Hope phù hợp với ai?
Gói khám tuyến tiền liệt tại khoa Tiết niệu True Hope phù hợp với nam giới có triệu chứng nghi ngờ u xơ tiền liệt tuyến, phì đại tuyến tiền liệt hoặc rối loạn tiểu tiện kéo dài.
Tại True Hope, người bệnh được định hướng thăm khám theo nguyên tắc riêng tư, trao đổi 1:1 với bác sĩ, đánh giá triệu chứng tiết niệu và tư vấn hướng xử trí phù hợp. Với các trường hợp cần phối hợp chuyên khoa, bác sĩ có thể tư vấn thêm về cơ xương khớp, nội khoa hoặc ngoại khoa tiết niệu để không bỏ sót nguyên nhân liên quan.
Lưu ý: Bài viết có giá trị tham khảo sức khỏe, không thay thế chẩn đoán và chỉ định điều trị trực tiếp. Người bệnh cần thăm khám với bác sĩ chuyên khoa tiết niệu để được đánh giá cá nhân hóa.
Nếu bạn đang lo lắng về tình trạng U xơ tiền liệt , hãy đặt lịch kiểm tra tại True Hope để được đánh giá chỉ số và tư vấn chế độ kiểm soát phù hợp.
Thông tin: Đặt lịch khám dưới đây hoặc liên hệ 0333.177.268 để được tư vấn
NHS – Enlarged prostate: https://www.nhs.uk/conditions/enlarged-prostate/
Mayo Clinic – Benign prostatic hyperplasia (BPH) – Symptoms and causes: https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/benign-prostatic-hyperplasia/symptoms-causes/syc-20370087
Cleveland Clinic – Benign Prostatic Hyperplasia (BPH): Symptoms & Treatment: https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/9100-benign-prostatic-hyperplasia
Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 – Bệnh tăng sản lành tính tuyến tiền liệt: https://www.benhvien108.vn/benh-tang-san-lanh-tinh-tuyen-tien-liet.htm
Bệnh viện Bạch Mai – Phì đại lành tính tuyến tiền liệt: Có nên phẫu thuật không?: https://bachmai.gov.vn/bai-viet/phi-dai-lanh-tinh-tuyen-tien-liet-co-nen-phau-thuat-khong?id=f28fd537-1489-4ba4-825b-9c8f4becb055
Mayo Clinic – Prostatitis – Symptoms and causes: https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/prostatitis/symptoms-causes/syc-20355766
NCI – Prostate-Specific Antigen (PSA) Test: https://www.cancer.gov/types/prostate/psa-fact-sheet
NCI – Understanding Prostate Changes: https://www.cancer.gov/types/prostate/understanding-prostate-changes
NHS Inform – Benign prostate enlargement: https://www.nhsinform.scot/illnesses-and-conditions/kidneys-bladder-and-prostate/benign-prostate-enlargement/
Câu hỏi thường gặp
1. U xơ tiền liệt tuyến có phải ung thư không?
Không. U xơ tiền liệt tuyến thường là cách gọi của tăng sản lành tính tuyến tiền liệt, không phải ung thư. Tuy nhiên, một số triệu chứng có thể giống bệnh lý ác tính nên vẫn cần khám để loại trừ.
2. U xơ tiền liệt tuyến và phì đại tuyến tiền liệt có giống nhau không?
Trong thực tế, hai thuật ngữ này thường được dùng gần như tương đương. Cách gọi y khoa chính xác hơn là tăng sản lành tính tuyến tiền liệt hoặc phì đại lành tính tuyến tiền liệt.
3. Nam giới bao nhiêu tuổi dễ bị u xơ tiền liệt tuyến?
Bệnh thường gặp hơn sau tuổi 50, nhưng nam giới trên 40 tuổi có tiểu đêm, tiểu khó, tiểu yếu kéo dài cũng nên kiểm tra sớm.
4. Tiểu đêm có chắc là do u xơ tiền liệt tuyến không?
Không chắc. Tiểu đêm có thể liên quan tuyến tiền liệt, bàng quang tăng hoạt, đái tháo đường, dùng thuốc lợi tiểu, uống nhiều nước buổi tối hoặc rối loạn giấc ngủ.
5. U xơ tiền liệt tuyến có tự khỏi không?
Tuyến tiền liệt tăng kích thước lành tính thường không tự nhỏ lại hoàn toàn. Một số người triệu chứng nhẹ có thể ổn định nhờ thay đổi lối sống và theo dõi, nhưng vẫn cần đánh giá định kỳ.
6. Có nên tự mua thuốc điều trị u xơ tiền liệt tuyến không?
Không nên. Thuốc tuyến tiền liệt cần dùng đúng nhóm, đúng liều và theo dõi tác dụng phụ. Tự dùng thuốc có thể che lấp triệu chứng hoặc gây biến chứng.
7. Xét nghiệm PSA có chẩn đoán được u xơ tiền liệt tuyến không?
PSA không dùng đơn độc để chẩn đoán u xơ. PSA có thể tăng trong phì đại lành tính, viêm tuyến tiền liệt hoặc ung thư tuyến tiền liệt, nên cần được bác sĩ diễn giải cùng triệu chứng và thăm khám.
8. U xơ tiền liệt tuyến có ảnh hưởng sinh lý không?
Bệnh có thể ảnh hưởng gián tiếp do tiểu đêm gây mất ngủ, mệt mỏi, căng thẳng. Một số thuốc điều trị cũng có thể ảnh hưởng xuất tinh hoặc chức năng tình dục ở một số người.
9. Khi nào u xơ tiền liệt tuyến cần can thiệp?
Khi triệu chứng nặng, thuốc không hiệu quả, bí tiểu, nhiễm khuẩn tiết niệu tái phát, sỏi bàng quang, tiểu máu dai dẳng hoặc ảnh hưởng thận, bác sĩ có thể cân nhắc can thiệp.
10. Khám tuyến tiền liệt có đau không?
Phần lớn các bước khám như hỏi bệnh, xét nghiệm nước tiểu, siêu âm, xét nghiệm máu không gây đau đáng kể. Thăm khám trực tràng nếu cần có thể hơi khó chịu nhưng thường diễn ra nhanh và giúp bác sĩ đánh giá tốt hơn.
Bài viết liên quan
Lý do nên chọn Phòng khám Đa khoa Quốc tế True Hope
Trên 10 năm thành lập
Đội ngũ giáo sư, bác sĩ giỏi trực tiếp khám
Cơ sở vật chất hiện đại
Chi phí khám hợp lý
Bảo mật thông tin khách hàng
Chăm sóc khách hàng chu đáo
Lưu ý: Phòng khám hỗ trợ đặt phòng cho khách hàng ở tỉnh xa. LH Hotline đặt lịch khám: 0333 177 268
