Thoái hóa khớp gối ở phụ nữ trung niên: Vì sao phổ biến hơn nam giới?

Tham vấn chuyên môn dự kiến: BSCKII Nguyễn Quốc Tiến – Nội khoa; BSCKII Lê Bá – Ngoại khoa; BSCKI Phan Đình Long – Cơ xương khớp.

Ở tuổi 45–55, không ít phụ nữ bắt đầu nhận thấy đầu gối đau khi đi cầu thang, đứng lên sau khi ngồi lâu hoặc xuất hiện cảm giác cứng khớp vào buổi sáng. Thoái hóa khớp gối ở phụ nữ trung niên không phải hiện tượng hiếm gặp và các dữ liệu dịch tễ học cho thấy nữ giới chịu gánh nặng thoái hóa khớp cao hơn nam giới, đặc biệt từ sau tuổi 50.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khoảng 528 triệu người trên thế giới sống chung với thoái hóa khớp vào năm 2019; khoảng 60% là nữ và khớp gối là vị trí thường bị ảnh hưởng nhất. WHO đồng thời nhấn mạnh thoái hóa khớp không phải là hậu quả “đương nhiên” của tuổi già. (Nguồn: WHO – Osteoarthritis)

Vậy tại sao phụ nữ bước vào tuổi trung niên lại dễ gặp vấn đề ở khớp gối hơn? Câu trả lời không chỉ nằm ở tuổi tác mà còn liên quan đến nội tiết, cân nặng, cơ bắp, cấu trúc khớp và tổng tải trọng mà đầu gối phải chịu trong nhiều năm.

I. Thoái hóa khớp gối không đơn thuần là “mòn sụn vì tuổi tác”

Thoái hóa khớp là bệnh lý ảnh hưởng đến toàn bộ cấu trúc của khớp, không chỉ riêng sụn. Quá trình này có thể liên quan đến sụn khớp, xương dưới sụn, màng hoạt dịch, dây chằng, gân và sụn chêm.

Viện Quốc gia về Viêm khớp, Bệnh cơ xương và Da Hoa Kỳ (NIAMS) lưu ý rằng thoái hóa khớp không nên được hiểu đơn giản là tình trạng “hao mòn” do sử dụng khớp. Những thay đổi sinh học trong mô khớp mới là một phần quan trọng của quá trình bệnh lý. (Nguồn: NIAMS – Osteoarthritis)

Ở khớp gối, những thay đổi này có thể dẫn đến:

• Đau khi đi bộ hoặc vận động.
• Cứng khớp sau khi nghỉ lâu.
• Khó lên xuống cầu thang.
• Hạn chế gập hoặc duỗi gối.
• Cảm giác lạo xạo khi vận động.
• Sưng quanh khớp sau hoạt động nhiều.
• Cảm giác đầu gối yếu hoặc không vững.

NIAMS cho biết cứng khớp do thoái hóa thường diễn ra trong thời gian tương đối ngắn sau khi ngủ dậy hoặc bất động.

II. Vì sao thoái hóa khớp gối ở phụ nữ trung niên phổ biến hơn nam giới?

CDC Hoa Kỳ xếp giới tính nữ là một trong những yếu tố nguy cơ của thoái hóa khớp và cho biết phụ nữ dễ mắc bệnh hơn nam giới, đặc biệt sau tuổi 50. Tuy nhiên, sự khác biệt giữa hai giới không thể giải thích bằng một nguyên nhân duy nhất. (Nguồn: CDC – Osteoarthritis)

*Nguồn tổng hợp: WHO, CDC, NIAMS và các nghiên cứu về khác biệt giới trong thoái hóa khớp.

1. Tuổi trung niên và thời kỳ mãn kinh xuất hiện gần nhau

Một trong những điểm đáng chú ý nhất là sự khác biệt về nguy cơ thoái hóa khớp giữa nam và nữ trở nên rõ hơn từ khoảng 50 tuổi.

NIAMS ghi nhận phụ nữ có nguy cơ thoái hóa khớp cao hơn nam giới, đặc biệt sau 50 tuổi và ở nhiều phụ nữ bệnh xuất hiện sau mãn kinh. (Nguồn: NIAMS – Osteoarthritis)

Các nghiên cứu khoa học hiện nay đang tập trung nhiều vào estrogen. Estrogen có thụ thể tại sụn, xương và nhiều mô liên quan đến khớp. Sự suy giảm estrogen trong thời kỳ mãn kinh được cho là có thể tác động đến chuyển hóa sụn, xương dưới sụn và các phản ứng viêm.

Một tổng quan khoa học năm 2025 đăng trên Nature Reviews Bioengineering cũng đề cập mối liên hệ giữa lão hóa, suy giảm estrogen và nguy cơ thoái hóa khớp ở phụ nữ. Tuy nhiên, đây vẫn là lĩnh vực đang được nghiên cứu và không thể kết luận rằng thiếu estrogen là nguyên nhân duy nhất gây thoái hóa khớp. (Nguồn: Nature – The intersection of aging and estrogen in osteoarthritis)

Điều cần lưu ý: không nên tự dùng liệu pháp hormone chỉ với mục đích điều trị hoặc phòng thoái hóa khớp gối ở phụ nữ trung niên. Việc điều trị hormone mãn kinh có chỉ định, chống chỉ định và nguy cơ riêng, cần được bác sĩ đánh giá.

Tham vấn chuyên môn cho nội dung nội tiết – chuyển hóa: BSCKII Nguyễn Quốc Tiến – Nội khoa.

2. Thừa cân khiến đầu gối phải chịu tải lớn hơn

Cân nặng là một yếu tố đặc biệt quan trọng đối với khớp chịu lực như khớp gối.

WHO xác định béo phì là yếu tố nguy cơ của thoái hóa khớp háng và gối. Ảnh hưởng không chỉ đến từ tải trọng cơ học mà béo phì còn liên quan đến bất thường chuyển hóa và tình trạng viêm toàn thân. (Nguồn: WHO – Osteoarthritis)

Ở tuổi trung niên, một số phụ nữ có xu hướng:

• Tăng mỡ cơ thể.
• Tăng vòng bụng.
• Giảm khối lượng cơ.
• Ít vận động hơn.
• Xuất hiện đồng thời tăng huyết áp, rối loạn đường huyết hoặc rối loạn lipid máu.

Những yếu tố này không đồng nghĩa chắc chắn sẽ gây thoái hóa, nhưng khi kết hợp với tuổi và tiền sử quá tải khớp, nguy cơ có thể tăng lên.

Tại Việt Nam, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 cũng khuyến nghị người thoái hóa khớp gối duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý và kiểm soát cân nặng. (Nguồn: Bệnh viện 108 – Dinh dưỡng cho người thoái hóa khớp gối)

Tham vấn chuyên môn cho phần kiểm soát bệnh nền và yếu tố chuyển hóa: BSCKII Nguyễn Quốc Tiến – Nội khoa.

3. Cơ quanh gối suy yếu có thể tạo thành một “vòng xoắn” đau – ít vận động

Đầu gối không hoạt động độc lập. Cơ đùi trước, cơ đùi sau và hệ cơ vùng hông đóng vai trò hỗ trợ ổn định chi dưới.

Khi đầu gối đau, người bệnh thường giảm vận động. NIAMS cho biết giảm hoạt động có thể dẫn tới yếu cơ và cơ yếu lại khiến tải tác động lên khớp tăng thêm.

Vì vậy có thể hình thành vòng xoắn:

Đau gối → ngại vận động → giảm sức mạnh cơ → kiểm soát khớp kém hơn → vận động khó hơn.

Đây cũng là lý do các hướng dẫn điều trị hiện đại không khuyến khích người thoái hóa khớp “nằm nghỉ hoàn toàn”.

4. Cấu trúc và cơ sinh học khớp của nữ giới cũng được nghiên cứu

Các nghiên cứu về khác biệt giới cho thấy cấu trúc sụn, hình thái khớp, trục chi và một số yếu tố cơ sinh học có thể khác nhau giữa nam và nữ.

Một tổng quan năm 2024 về nguy cơ thoái hóa khớp gối theo giới ghi nhận nữ giới có một số khác biệt về thể tích sụn và đặc điểm cơ sinh học từ trước tuổi mãn kinh. Tuy nhiên, các tác giả cũng nhấn mạnh thoái hóa khớp là bệnh đa yếu tố; không có một đặc điểm giải phẫu đơn lẻ nào giải thích được toàn bộ sự khác biệt.(Nguồn: PMC – Unraveling sex-specific risks of knee osteoarthritis)

5. Tổn thương tích lũy qua nhiều năm

Các yếu tố như:

• Chấn thương đầu gối trước đây.
• Rách sụn chêm.
• Tổn thương dây chằng.
• Lao động thường xuyên phải quỳ hoặc ngồi xổm.
• Mang vác nặng.
• Vận động thể thao không phù hợp.
• Lặp đi lặp lại động tác gập gối chịu tải.

đều có thể góp phần làm tăng nguy cơ thoái hóa.

WHO và NIAMS đều liệt kê tiền sử chấn thương, quá tải và hoạt động lặp đi lặp lại tại khớp trong nhóm yếu tố nguy cơ.

III. Dấu hiệu nào gợi ý thoái hóa khớp gối ở phụ nữ trung niên?

Những biểu hiện thường gặp gồm:

• Đau gối tăng khi đi bộ hoặc đứng lâu.
• Đau khi lên xuống cầu thang.
• Khó đứng dậy sau khi ngồi lâu.
• Cứng gối sau khi ngủ dậy hoặc nghỉ.
• Lạo xạo khi gập duỗi gối.
• Hạn chế vận động.
• Sưng nhẹ sau hoạt động nhiều.
• Đầu gối yếu hoặc có cảm giác không chắc.
• Ở giai đoạn nặng, đau có thể xuất hiện cả khi nghỉ.

WHO và NIAMS đều mô tả đau, cứng khớp, sưng và giảm khả năng vận động là những biểu hiện điển hình của thoái hóa khớp.

Tham vấn chuyên môn cho phần nhận diện và đánh giá bệnh lý khớp: BSCKI Phan Đình Long – Cơ xương khớp.

IV. Đau đầu gối ở tuổi trung niên có phải lúc nào cũng là thoái hóa?

Không.

Đau khớp gối còn có thể liên quan đến:

• Chấn thương sụn chêm hoặc dây chằng.
• Viêm khớp dạng thấp.
• Gout hoặc bệnh khớp do tinh thể.
• Viêm bao hoạt dịch.
• Viêm gân.
• Nhiễm khuẩn khớp.
• Một số bệnh lý xương hoặc mô mềm quanh gối.

NICE khuyến cáo cần nghĩ đến chẩn đoán khác nếu người bệnh có các biểu hiện không điển hình như chấn thương gần đây, cứng khớp buổi sáng kéo dài, triệu chứng tiến triển nhanh, biến dạng nhanh hoặc khớp nóng và sưng rõ. (Nguồn: NICE – Osteoarthritis: Recommendations)

Đây là lý do phụ nữ trung niên không nên tự kết luận “đau gối vì tuổi” và dùng thuốc kéo dài mà không đánh giá nguyên nhân.

V. Thoái hóa khớp gối được chẩn đoán thế nào?

NICE cho biết ở người từ 45 tuổi trở lên, bác sĩ có thể chẩn đoán thoái hóa khớp trên lâm sàng trong nhiều trường hợp nếu có đau khớp liên quan vận động và cứng khớp buổi sáng không kéo dài quá 30 phút. Không phải mọi trường hợp đều cần chụp MRI hoặc thậm chí X-quang ngay từ đầu. (Nguồn: NICE – Quality statement 1: Diagnosis)

Tùy tình trạng, bác sĩ có thể:

• Hỏi đặc điểm và thời gian đau.
• Kiểm tra dáng đi.
• Đánh giá trục chân.
• Khám biên độ gập – duỗi.
• Kiểm tra sưng, điểm đau và độ vững khớp.
• Chỉ định X-quang khi cần.
• Chỉ định siêu âm, MRI hoặc xét nghiệm nếu nghi ngờ nguyên nhân khác.

Việc chỉ định cận lâm sàng cần dựa trên từng người, thay vì mặc định “đau gối phải chụp MRI”.

VI. Phụ nữ trung niên nên làm gì để bảo vệ khớp gối?

6.1  Duy trì vận động phù hợp

WHO khuyến cáo duy trì hoạt động thể lực vì tập luyện giúp tăng sức mạnh cơ và cải thiện khả năng vận động. NICE cũng khuyến nghị bài tập trị liệu phù hợp với từng người, bao gồm tăng sức mạnh cơ tại chỗ và cải thiện thể lực chung. (Nguồn: NICE – Osteoarthritis: Recommendations)

Có thể cân nhắc:

• Đi bộ với cường độ phù hợp.
• Đạp xe nhẹ.
• Bơi hoặc tập dưới nước.
• Bài tập tăng sức mạnh cơ đùi.
• Bài tập kiểm soát thăng bằng.
• Các bài phục hồi chức năng được hướng dẫn.

Nếu vận động làm đau tăng rõ hoặc khớp sưng nhiều, nên được chuyên gia đánh giá trước khi tiếp tục.

6.2 Kiểm soát cân nặng

Với người thừa cân hoặc béo phì, giảm cân hợp lý có thể giúp giảm tải lên đầu gối và cải thiện triệu chứng. NICE coi quản lý cân nặng và tập luyện là những thành phần quan trọng trong điều trị không phẫu thuật.

6.3 Tránh để khớp chịu tải quá mức kéo dài

Nên hạn chế:

• Ngồi xổm lâu.
• Quỳ gối thường xuyên.
• Mang vật nặng không đúng tư thế.
• Tăng cường độ thể thao đột ngột.
• Cố tập khi khớp đang sưng hoặc đau rõ.

Bệnh viện Bạch Mai cũng khuyến nghị duy trì cân nặng phù hợp, tập luyện thường xuyên nhưng không quá sức và hạn chế các hoạt động gây tổn thương khớp gối. (Nguồn: Bệnh viện Bạch Mai – Đau khớp gối ở người trung niên và cao tuổi)

VII. Có phải thoái hóa khớp gối rồi sẽ phải phẫu thuật?

Không phải mọi trường hợp thoái hóa khớp gối ở phụ nữ trung niên đều cần phẫu thuật.

Điều trị thường được cá nhân hóa theo mức độ đau, chức năng vận động, tổn thương cấu trúc, bệnh đi kèm và đáp ứng với những biện pháp bảo tồn.

WHO cho biết điều trị có thể bao gồm giáo dục sức khỏe, tập luyện, quản lý cân nặng, phục hồi chức năng, dụng cụ hỗ trợ và thuốc giảm đau phù hợp; thay khớp thường dành cho những trường hợp tổn thương nặng.

Không nên tự dùng kéo dài thuốc giảm đau hoặc thuốc chống viêm, bởi nhóm thuốc này có chống chỉ định và nguy cơ trên tiêu hóa, thận, tim mạch hoặc tương tác với các thuốc khác.

Tham vấn về đánh giá chỉ định can thiệp/phẫu thuật: BSCKII Lê Bá – Ngoại khoa. Quyết định phẫu thuật cần dựa trên mức độ tổn thương, triệu chứng, chức năng vận động và đáp ứng với điều trị bảo tồn; không nên chỉ dựa vào tuổi hoặc một phim X-quang.

VIII. Khi nào phụ nữ trung niên đau gối nên đi khám?

Nên chủ động kiểm tra khi:

• Đau kéo dài nhiều tuần hoặc tái diễn thường xuyên.
• Đau ảnh hưởng đi bộ hoặc leo cầu thang.
• Gối sưng thường xuyên.
• Khớp ngày càng cứng hoặc hạn chế vận động.
• Đầu gối mất vững hoặc thường xuyên khuỵu.
• Có biến dạng khớp.
• Triệu chứng tiến triển nhanh.
• Đau không cải thiện dù đã giảm tải và nghỉ ngơi hợp lý.

Đặc biệt, khớp nóng đỏ, sưng rõ, diễn biến nhanh hoặc xuất hiện sau chấn thương đáng kể cần được đánh giá sớm, bởi đây có thể không phải thoái hóa khớp đơn thuần.

IX. Thoái hóa khớp gối ở phụ nữ trung niên có thể kiểm soát nếu phát hiện đúng

Thoái hóa khớp gối ở phụ nữ trung niên phổ biến hơn nam giới là kết quả của nhiều yếu tố cùng tác động: tuổi, thay đổi hormone quanh mãn kinh, cân nặng, chuyển hóa, sức mạnh cơ, tiền sử chấn thương và đặc điểm cơ sinh học.

Điều quan trọng là không mặc định đau đầu gối sau tuổi 45 là “bình thường vì già”. WHO nhấn mạnh thoái hóa khớp không phải hậu quả không thể tránh khỏi của lão hóa. Giữ cân nặng phù hợp, duy trì cơ quanh gối khỏe, vận động đúng mức và khám khi triệu chứng kéo dài là những bước có ý nghĩa trong việc duy trì chức năng vận động lâu dài.

>> Đọc thêm: Sau mãn kinh đau lưng, giảm chiều cao: có nên kiểm tra loãng xương?

Lưu ý: Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Thoái hóa khớp gối ở phụ nữ trung niên có thể có nhiều nguyên nhân và mức độ khác nhau; người bệnh không nên tự chẩn đoán hoặc tự sử dụng thuốc khi chưa được thăm khám. Nếu tình trạng đau, sưng, cứng khớp hoặc hạn chế vận động kéo dài, nên đến cơ sở y tế để được bác sĩ chuyên khoa đánh giá và tư vấn phương pháp điều trị phù hợp. 

Tại Phòng khám Đa khoa Quốc tế True Hope, phụ nữ trung niên gặp tình trạng đau, cứng khớp hoặc hạn chế vận động khớp gối được bác sĩ thăm khám và đánh giá nguyên nhân một cách toàn diện. Thoái hóa khớp gối có thể liên quan đến tuổi tác, thay đổi nội tiết, thừa cân, tiền sử chấn thương và mức độ vận động, vì vậy bác sĩ sẽ dựa trên triệu chứng, khám lâm sàng và các phương tiện chẩn đoán hình ảnh khi cần để đánh giá mức độ tổn thương. 

Từ kết quả kiểm tra, người bệnh được tư vấn phương pháp điều trị và phục hồi phù hợp, kết hợp điều chỉnh vận động, cân nặng và thói quen sinh hoạt nhằm giảm đau, duy trì chức năng khớp và hạn chế tình trạng tiến triển. 

Nếu bạn có câu hỏi nào cần bác sĩ chuyên môn giải đáp vui lòng điền vào form dưới đây hoặc liên hệ hotline: 0333.177.268  để được tư vấn miễn phí! 

Bài viết liên quan

Các bệnh về đường tiết niệu thường gặp: Dấu hiệu, nguyên nhân và khi nào cần đi khám?

Khi vợ là người nhận ra chồng đi tiểu lâu hơn bình thường: Có phải dấu hiệu phì đại tuyến tiền liệt?

Thuốc trị viêm tuyến tiền liệt: Các nhóm thuốc và lưu ý an toàn

Lý do nên chọn Phòng khám Đa khoa Quốc tế True Hope

Trên 10 năm thành lập

Đội ngũ giáo sư, bác sĩ giỏi trực tiếp khám

Cơ sở vật chất hiện đại

Chi phí khám hợp lý

Bảo mật thông tin khách hàng

Chăm sóc khách hàng chu đáo

Lưu ý: Phòng khám hỗ trợ đặt phòng cho khách hàng ở tỉnh xa. LH Hotline đặt lịch khám: 0333 177 268