Thuốc trị phì đại tuyến tiền liệt: Các loại phổ biến và các lưu ý

Tham vấn nội dung nội khoa và an toàn sử dụng thuốc: BSCKII Nguyễn Quốc Tiến – Nội khoa

Tham vấn nội dung ngoại khoa và chỉ định can thiệp: BSCKII Lê Bá – Ngoại khoa

Tham vấn nội dung liên quan đến thuốc cơ xương khớp và nguy cơ tương tác: BSCKI Phan Đình Long – Cơ xương khớp

Thuốc trị phì đại tuyến tiền liệt có thể giúp cải thiện tình trạng tiểu khó, tia tiểu yếu, tiểu nhiều lần, tiểu gấp hoặc phải thức dậy đi tiểu vào ban đêm. Tuy nhiên, mỗi nhóm thuốc có cơ chế, thời gian phát huy tác dụng và nguy cơ tác dụng phụ khác nhau. Người bệnh không nên tự mua thuốc theo triệu chứng mà cần được đánh giá nguyên nhân, kích thước tuyến tiền liệt, lượng nước tiểu tồn dư và các bệnh đang điều trị.

Theo Viện Quốc gia về Bệnh Tiểu đường, Tiêu hóa và Thận Hoa Kỳ, phì đại tuyến tiền liệt lành tính có thể gây khó khởi đầu dòng tiểu, tia tiểu yếu hoặc ngắt quãng, tiểu đêm, tiểu gấp và cảm giác bàng quang chưa được làm rỗng hoàn toàn. Tuy nhiên, mức độ triệu chứng không phải lúc nào cũng tương ứng với kích thước tuyến tiền liệt. Các biểu hiện tương tự còn có thể xuất hiện trong viêm đường tiết niệu, viêm tuyến tiền liệt, bệnh lý bàng quang hoặc ung thư tuyến tiền liệt. (Nguồn: NIDDK – “Enlarged Prostate (Benign Prostatic Hyperplasia)”)

I. Thuốc trị phì đại tuyến tiền liệt được sử dụng khi nào?

Không phải trường hợp phì đại tuyến tiền liệt nào cũng cần uống thuốc ngay. Với triệu chứng nhẹ, chưa ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt và chưa xuất hiện biến chứng, bác sĩ có thể hướng dẫn theo dõi, điều chỉnh lượng nước uống, hạn chế rượu bia và caffeine vào buổi tối, đồng thời kiểm tra định kỳ.

Thuốc thường được cân nhắc khi:

• Triệu chứng đường tiểu dưới gây khó chịu hoặc ảnh hưởng đến giấc ngủ.
• Người bệnh thường xuyên tiểu đêm, tiểu gấp hoặc tiểu nhiều lần.
• Tia tiểu yếu, phải rặn hoặc chờ lâu mới tiểu được.
• Có cảm giác tiểu không hết.
• Điều chỉnh lối sống không mang lại hiệu quả phù hợp.
• Tuyến tiền liệt lớn hoặc người bệnh có nguy cơ bệnh tiến triển.
• Người bệnh chưa cần, chưa muốn hoặc chưa phù hợp với phương pháp can thiệp.

Hướng dẫn của NICE khuyến nghị chỉ cân nhắc điều trị bằng thuốc khi triệu chứng gây phiền toái và biện pháp bảo tồn không hiệu quả hoặc không phù hợp. Việc lựa chọn thuốc cần tính đến bệnh đồng mắc và toàn bộ thuốc người bệnh đang sử dụng. (Nguồn: NICE – “Lower urinary tract symptoms in men: management – Recommendations”)

II. Các loại thuốc trị phì đại tuyến tiền liệt phổ biến

Tham vấn nội dung: BSCKII Nguyễn Quốc Tiến 

1. Thuốc chẹn alpha

Theo NHS, thuốc chẹn alpha là một trong những nhóm thuốc trị phì đại tuyến tiền liệt thường được sử dụng khi người bệnh có triệu chứng tiểu khó từ trung bình đến nặng. Những hoạt chất phổ biến gồm tamsulosin, alfuzosin, doxazosin và terazosin.

Nhóm thuốc này không trực tiếp làm tuyến tiền liệt nhỏ lại. Thuốc tác động bằng cách làm giãn cơ trơn tại tuyến tiền liệt và cổ bàng quang, từ đó giảm sức cản đối với dòng nước tiểu. Người bệnh có thể nhận thấy tia tiểu dễ hơn và giảm cảm giác phải rặn. (Nguồn: NHS – “Common questions about tamsulosin”)

Các tác dụng không mong muốn cần lưu ý gồm:

• Chóng mặt hoặc choáng váng, nhất là khi đứng dậy đột ngột.
• Hạ huyết áp.
• Mệt mỏi hoặc đau đầu.
• Giảm lượng tinh dịch hoặc không thấy tinh dịch khi xuất tinh.
• Nguy cơ té ngã ở người cao tuổi nếu huyết áp giảm.
• Ảnh hưởng đến quá trình phẫu thuật đục thủy tinh thể hoặc tăng nhãn áp.

NHS lưu ý tamsulosin có thể gây chóng mặt và thay đổi xuất tinh. Người chuẩn bị phẫu thuật đục thủy tinh thể hoặc tăng nhãn áp cần thông báo với bác sĩ mắt rằng mình đang hoặc từng sử dụng tamsulosin. (Nguồn: NHS – “About tamsulosin”)

2. Thuốc ức chế 5-alpha reductase

Finasteride và dutasteride thuộc nhóm ức chế 5-alpha reductase. Thuốc làm giảm quá trình chuyển testosterone thành dihydrotestosterone, còn gọi là DHT – hormone có liên quan đến sự phát triển của tuyến tiền liệt.

Khác với thuốc chẹn alpha, nhóm thuốc này có thể góp phần làm giảm thể tích tuyến tiền liệt và nguy cơ bệnh tiến triển ở một số người. Tuy nhiên, thuốc không mang lại hiệu quả tức thì. Theo NHS, finasteride có thể cần đến khoảng sáu tháng mới phát huy đầy đủ tác dụng đối với phì đại tuyến tiền liệt. (Nguồn: NHS – “About finasteride” và NHS – “Common questions about finasteride”)

Các tác dụng phụ có thể gặp gồm:

• Giảm ham muốn tình dục.
• Khó đạt hoặc duy trì sự cương cứng.
• Giảm lượng tinh dịch.
• Rối loạn xuất tinh.
• Đau hoặc thay đổi bất thường ở vùng ngực.
• Thay đổi tâm trạng ở một số trường hợp.

Cơ quan Dược phẩm châu Âu xác nhận ý nghĩ tự sát là một tác dụng phụ cần được cảnh báo đối với viên finasteride đường uống, mặc dù chưa xác định được tần suất. EMA đồng thời kết luận lợi ích của finasteride và dutasteride vẫn lớn hơn nguy cơ khi thuốc được sử dụng đúng chỉ định. Người xuất hiện tâm trạng chán nản, trầm cảm, thay đổi hành vi hoặc suy nghĩ tự làm hại bản thân cần liên hệ cơ sở y tế ngay. (Nguồn: European Medicines Agency – “Finasteride- and dutasteride-containing medicinal products”)

Một lưu ý quan trọng khác là finasteride và dutasteride có thể làm thay đổi kết quả xét nghiệm PSA. Do đó, người bệnh phải thông báo với bác sĩ đang sử dụng thuốc trước khi lấy máu xét nghiệm hoặc theo dõi PSA. Bác sĩ sẽ đánh giá kết quả dựa trên thời gian sử dụng thuốc và các yếu tố lâm sàng liên quan.

3. Tadalafil

Tadalafil thuộc nhóm thuốc ức chế phosphodiesterase type 5. Thuốc được biết đến nhiều trong điều trị rối loạn cương, nhưng cũng có thể được bác sĩ cân nhắc ở một số nam giới có triệu chứng đường tiểu dưới liên quan đến phì đại tuyến tiền liệt.

Những tác dụng phụ thường gặp của tadalafil gồm:

• Đau đầu.
• Đỏ bừng mặt.
• Khó tiêu.
• Nghẹt mũi.
• Đau lưng.
• Đau cơ hoặc đau tay chân.

Tadalafil không phù hợp với tất cả người bệnh, đặc biệt là người mới bị nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ, huyết áp thấp, bệnh tim mạch chưa ổn định, suy gan hoặc suy thận cần điều chỉnh điều trị. Thuốc tuyệt đối không được tự ý phối hợp với nitrate dùng trong điều trị đau thắt ngực vì có thể làm huyết áp giảm nguy hiểm. (Nguồn: NHS – “Tadalafil” và NHS – “Common questions about glyceryl trinitrate”)

4. Phối hợp thuốc chẹn alpha và thuốc ức chế 5-alpha reductase

Bác sĩ có thể cân nhắc phối hợp hai nhóm thuốc khi người bệnh có triệu chứng đường tiểu dưới mức độ trung bình đến nặng, đồng thời tuyến tiền liệt lớn hoặc có nguy cơ bệnh tiến triển.

Phác đồ phối hợp hướng đến hai mục tiêu:

• Thuốc chẹn alpha giúp giảm sức cản đường tiểu và cải thiện triệu chứng.
• Thuốc ức chế 5-alpha reductase tác động lâu dài đến sự phát triển của tuyến tiền liệt.

Theo NICE, phối hợp chẹn alpha với thuốc ức chế 5-alpha reductase có thể được cân nhắc ở nam giới có triệu chứng gây khó chịu từ trung bình đến nặng và tuyến tiền liệt được ước tính lớn hơn 30 g hoặc PSA trên 1,4 ng/ml. Đây là tiêu chí tham khảo trong hướng dẫn của Anh, không phải căn cứ để người bệnh tự xác định phác đồ tại nhà.(Nguồn: NICE – “Lower urinary tract symptoms in men: management – Recommendations”)

5. Thuốc kiểm soát triệu chứng bàng quang

Một số người đã dùng thuốc cải thiện dòng tiểu nhưng vẫn còn tiểu gấp, tiểu nhiều lần hoặc khó nhịn tiểu. Khi đó, bác sĩ có thể đánh giá thêm tình trạng bàng quang tăng hoạt và cân nhắc thuốc kháng cholinergic hoặc thuốc chủ vận beta-3.

Nhóm thuốc này không phải thuốc làm nhỏ tuyến tiền liệt. Trước khi kê đơn, bác sĩ cần xem xét khả năng làm rỗng bàng quang và lượng nước tiểu còn lại sau khi tiểu. Việc sử dụng không phù hợp có thể làm tình trạng bí tiểu nặng hơn ở người đang có tắc nghẽn đáng kể.

NICE khuyến nghị có thể bổ sung thuốc kháng cholinergic ở nam giới vẫn còn triệu chứng chứa đựng sau điều trị bằng thuốc chẹn alpha. Thuốc chủ vận beta-3 có thể là lựa chọn trong điều trị bàng quang tăng hoạt khi thuốc kháng cholinergic không phù hợp, không đủ hiệu quả hoặc gây tác dụng phụ khó chấp nhận. (Nguồn: NICE – “Lower urinary tract symptoms in men: management – Recommendations”)

III. Bác sĩ lựa chọn thuốc dựa trên những yếu tố nào?

Không có một loại thuốc trị phì đại tuyến tiền liệt phù hợp cho tất cả người bệnh. Theo Mayo Clinic, phương pháp điều trị cần dựa trên kích thước tuyến tiền liệt, tuổi, tình trạng sức khỏe tổng thể và mức độ nghiêm trọng của triệu chứng. (Nguồn: Mayo Clinic – “Benign prostatic hyperplasia – Diagnosis and treatment”)

Trước khi kê thuốc, bác sĩ có thể cần xem xét:

• Mức độ triệu chứng theo thang điểm đường tiểu dưới.
• Kích thước và đặc điểm tuyến tiền liệt.
• Xét nghiệm nước tiểu để loại trừ nhiễm khuẩn hoặc tiểu máu.
• PSA khi có chỉ định.
• Lưu lượng dòng tiểu.
• Lượng nước tiểu tồn dư sau khi đi tiểu.
• Chức năng thận.
• Huyết áp và nguy cơ té ngã.
• Tình trạng rối loạn cương hoặc rối loạn xuất tinh.
• Các thuốc điều trị tim mạch, huyết áp, thần kinh và cơ xương khớp đang sử dụng.

IV. 10 lưu ý khi sử dụng thuốc phì đại tuyến tiền liệt

BSCKII Nguyễn Quốc Tiến chỉ ra 10 lưu ý khi sử dụng thuốc phì đại tuyến tiền liệt:

• Không tự mua thuốc theo tên hoạt chất: Cùng một triệu chứng có thể xuất phát từ phì đại tuyến tiền liệt, viêm tuyến tiền liệt, nhiễm khuẩn, sỏi hoặc bệnh lý bàng quang.
• Dùng thuốc đúng thời điểm và hướng dẫn: Không tự tăng liều khi chưa thấy hiệu quả và không uống bù gấp đôi nếu quên thuốc.
• Không tự ngừng thuốc: Triệu chứng có thể quay trở lại sau khi ngừng một số loại thuốc. NHS khuyến cáo người dùng tamsulosin hoặc finasteride nên trao đổi với bác sĩ trước khi dừng điều trị.
• Đứng dậy từ từ: Người sử dụng thuốc chẹn alpha nên chuyển tư thế chậm để hạn chế chóng mặt và té ngã.
• Theo dõi huyết áp: Điều này đặc biệt cần thiết ở người đang dùng thuốc hạ huyết áp hoặc có tiền sử huyết áp thấp.
• Thông báo trước khi xét nghiệm PSA: Finasteride và dutasteride có thể ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm.
• Thông báo trước khi mổ mắt: Người đang hoặc từng dùng tamsulosin cần báo cho bác sĩ mắt trước phẫu thuật đục thủy tinh thể hoặc tăng nhãn áp.
• Không giấu các thay đổi về chức năng tình dục: Giảm ham muốn, rối loạn cương hoặc thay đổi xuất tinh cần được trao đổi để bác sĩ điều chỉnh phù hợp.
• Khai báo đầy đủ thuốc đang dùng: Bao gồm thuốc tim mạch, thuốc huyết áp, thuốc giảm đau, thuốc chống viêm, thuốc cảm cúm, thực phẩm bảo vệ sức khỏe và dược liệu.
• Tái khám đúng lịch: Bác sĩ cần đánh giá hiệu quả, tác dụng phụ, dòng tiểu, nước tiểu tồn dư và nguy cơ biến chứng.

Theo  NIDDK, mMột số thuốc cảm cúm không kê đơn, chẳng hạn thuốc thông mũi hoặc kháng histamine, có thể làm triệu chứng tiểu khó nặng hơn. Người bệnh nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng thuốc cảm trong thời gian điều trị phì đại tuyến tiền liệt. (Nguồn: NIDDK – “Enlarged Prostate (Benign Prostatic Hyperplasia)”)

V. Thuốc có làm tuyến tiền liệt nhỏ lại hoàn toàn không?

Theo BSCKI Phan Đình Long, Không phải tất cả thuốc trị phì đại tuyến tiền liệt đều làm giảm kích thước tuyến. Thuốc chẹn alpha chủ yếu làm giãn cơ và giảm sức cản dòng tiểu. Finasteride hoặc dutasteride có thể giúp tuyến tiền liệt nhỏ lại ở một số người, nhưng cần sử dụng trong thời gian dài và mức độ đáp ứng khác nhau.

Ngoài kích thước tuyến, triệu chứng còn phụ thuộc vào mức độ chèn ép niệu đạo, khả năng co bóp của bàng quang và các bệnh lý đi kèm. Vì vậy, tuyến tiền liệt lớn chưa chắc gây triệu chứng nặng, trong khi tuyến chỉ tăng kích thước vừa phải vẫn có thể khiến người bệnh tiểu khó rõ rệt.

VI. Khi nào dùng thuốc nhưng vẫn cần xem xét can thiệp?

Theo BSCKII Lê Bá: người bệnh nên được đánh giá lại nếu:

• Triệu chứng không cải thiện dù đã dùng thuốc đúng hướng dẫn.
• Tác dụng phụ khiến người bệnh không thể tiếp tục điều trị.
• Bí tiểu tái diễn.
• Nhiễm khuẩn đường tiết niệu nhiều lần.
• Có sỏi bàng quang.
• Tiểu máu tái diễn.
• Lượng nước tiểu tồn dư cao.
• Bàng quang suy yếu hoặc xuất hiện tổn thương đường tiết niệu trên.
• Chức năng thận bị ảnh hưởng do tắc nghẽn.

Điều trị can thiệp không đồng nghĩa người bệnh luôn phải mổ mở. Tùy kích thước, cấu trúc tuyến tiền liệt, bệnh nền và mong muốn bảo tồn chức năng, bác sĩ có thể đánh giá các phương pháp nội soi, laser hoặc kỹ thuật ít xâm lấn khác. Mayo Clinic cho biết lựa chọn điều trị phì đại tuyến tiền liệt hiện bao gồm thuốc, phẫu thuật và nhiều thủ thuật sử dụng đường tiếp cận nhỏ hoặc không cần đường rạch lớn. (Nguồn: Mayo Clinic – “Benign prostatic hyperplasia – Diagnosis and treatment”)

VII. Dấu hiệu cần đến cơ sở y tế ngay

Theo BSCKII Lê Bá người bệnh không nên tiếp tục tự theo dõi hoặc chỉ uống thuốc tại nhà khi xuất hiện:

• Hoàn toàn không thể đi tiểu.
• Đau tức dữ dội vùng bụng dưới.
• Tiểu buốt, tiểu gấp kèm sốt hoặc rét run.
• Nước tiểu có máu.
• Đau nhiều tại đường tiết niệu.
• Chóng mặt, ngất hoặc khó thở sau khi dùng thuốc.
• Thay đổi tâm trạng nghiêm trọng hoặc có suy nghĩ tự làm hại bản thân.

NIDDK khuyến cáo người không thể đi tiểu, có tiểu đau kèm sốt rét run, tiểu máu hoặc đau nhiều vùng bụng dưới cần được chăm sóc y tế ngay. (Nguồn: NIDDK – “Enlarged Prostate (Benign Prostatic Hyperplasia)”)

Thuốc trị phì đại tuyến tiền liệt có thể cải thiện đáng kể các triệu chứng đường tiểu dưới khi được lựa chọn đúng người, đúng nhóm thuốc và theo dõi phù hợp. Thuốc chẹn alpha giúp cải thiện dòng tiểu nhưng không làm nhỏ tuyến; finasteride và dutasteride tác động chậm hơn nhưng có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của tuyến tiền liệt; tadalafil có thể phù hợp với một số người có triệu chứng tiết niệu kèm rối loạn cương.

Lưu ý: Người bệnh không nên lựa chọn thuốc chỉ dựa trên quảng cáo hoặc đơn thuốc của người khác. Việc thăm khám giúp xác định triệu chứng có thực sự do phì đại tuyến tiền liệt hay không, đồng thời phát hiện sớm bí tiểu, nhiễm khuẩn, sỏi bàng quang và các nguyên nhân nghiêm trọng khác.

 Nếu bạn đang lo lắng về tình trạng phì đại tuyến tiền liệt hoặc đang cần đánh giá lại phác đồ thuốc, hãy đặt lịch khám tại True Hope

Thông tin: Đặt lịch khám dưới đây hoặc liên hệ 0333.177.268 để được tư vấn

Bài viết liên quan

Xét nghiệm PSA tầm soát ung thư tuyến tiền liệt: Khi nào cần làm?

Chi phí mổ phì đại tuyến tiền liệt 2026: Mức tham khảo

Khám tuyến tiền liệt ở đâu Hà Nội? 7 tiêu chí chọn nơi uy tín

Lý do nên chọn Phòng khám Đa khoa Quốc tế True Hope

Trên 10 năm thành lập

Đội ngũ giáo sư, bác sĩ giỏi trực tiếp khám

Cơ sở vật chất hiện đại

Chi phí khám hợp lý

Bảo mật thông tin khách hàng

Chăm sóc khách hàng chu đáo

Lưu ý: Phòng khám hỗ trợ đặt phòng cho khách hàng ở tỉnh xa. LH Hotline đặt lịch khám: 0333 177 268