Phì đại tuyến tiền liệt: Dấu hiệu, nguyên nhân và cách điều trị

Tham vấn chuyên môn:

• Phần nội khoa – tiết niệu: tham vấn bởi BSCKII Nguyễn Quốc Tiến – Nội khoa, Tiết niệu
• Phần ngoại khoa – tiết niệu, chỉ định can thiệp: tham vấn bởi BSCKII Lê Bá – Ngoại khoa Tiết niệu
• Phần phân biệt đau vùng thắt lưng, đau hông chậu do cơ xương khớp: tham vấn bởi BSCKI Phan Đình Long – Cơ xương khớp

Phì đại tuyến tiền liệt là tình trạng tuyến tiền liệt tăng kích thước lành tính, thường gặp ở nam giới trung niên và cao tuổi. Bệnh không phải ung thư, nhưng khi tuyến tiền liệt lớn lên và chèn ép đường tiểu, người bệnh có thể gặp tiểu đêm, tiểu khó, tia tiểu yếu, tiểu không hết, thậm chí bí tiểu nếu để kéo dài.

Theo NIDDK – National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases, phì đại tuyến tiền liệt, còn gọi là BPH, là tình trạng tuyến tiền liệt lớn hơn bình thường nhưng sự phát triển này không do ung thư.

Đọc thêm:

>> BSCKII – Bác sĩ Lê Bá điều trị thành công cho nữ bệnh nhân bị són tiểu dai dẳng 8 năm

>> Tiết niệu True Hope: Chẩn đoán và điều trị các bệnh lý đường tiết niệu nam và nữ

I. Phì đại tuyến tiền liệt là gì?

Hình ảnh tuyến tiền liệt bình thường và tuyến tiền liệt phì đại

Tuyến tiền liệt là tuyến nhỏ nằm dưới bàng quang, bao quanh đoạn đầu niệu đạo ở nam giới. Khi tuyến này tăng kích thước, niệu đạo có thể bị chèn ép, khiến dòng nước tiểu đi ra khó khăn hơn. Người bệnh thường phải rặn khi đi tiểu, tiểu lâu, dòng tiểu yếu hoặc phải thức dậy nhiều lần trong đêm.

Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 cũng mô tả tăng sản lành tính tuyến tiền liệt là tình trạng tuyến tiền liệt tăng kích thước, còn được gọi là u xơ tuyến tiền liệt hoặc phì đại tuyến tiền liệt lành tính; bệnh thường tiến triển chậm nhưng cần được phát hiện và điều trị phù hợp để tránh ảnh hưởng chất lượng sống. 

Điều quan trọng là phì đại tuyến tiền liệt không đồng nghĩa với ung thư tuyến tiền liệt. Tuy nhiên, một số triệu chứng như tiểu khó, tiểu nhiều lần, tiểu đêm hoặc tiểu ra máu có thể gặp trong nhiều bệnh lý khác nhau, bao gồm viêm đường tiết niệu, viêm tuyến tiền liệt, sỏi bàng quang hoặc ung thư tuyến tiền liệt. Vì vậy, nam giới không nên tự kết luận tại nhà mà cần khám tuyến tiền liệt khi triệu chứng kéo dài.

II. Dấu hiệu nhận biết sớm phì đại tuyến tiền liệt

Theo NIDDK, các triệu chứng thường gặp của phì đại tuyến tiền liệt gồm khó bắt đầu dòng tiểu, tiểu yếu hoặc ngắt quãng, nhỏ giọt cuối bãi, tiểu đêm, tiểu gấp, tiểu nhiều lần và có thể đau khi tiểu. 

Nhóm dấu hiệu	Biểu hiện người bệnh dễ nhận thấy	Ý nghĩa cần chú ý
Rối loạn dòng tiểu	Tia tiểu yếu, tiểu ngắt quãng, phải rặn	Có thể do tuyến tiền liệt chèn ép niệu đạo
Rối loạn tần suất tiểu	Tiểu nhiều lần, tiểu gấp, khó nhịn tiểu	Bàng quang bị kích thích hoặc làm việc quá sức
Tiểu đêm	Thức dậy 2–4 lần mỗi đêm để đi tiểu	Dễ gây mất ngủ, mệt mỏi, giảm chất lượng sống
Tiểu không hết	Vừa đi xong lại muốn đi tiếp, cảm giác còn nước tiểu	Có thể còn tồn dư nước tiểu trong bàng quang
Dấu hiệu nặng	Bí tiểu, tiểu ra máu, đau hạ vị, sốt rét run	Cần đi khám sớm, không tự xử lý tại nhà

BSCKII Nguyễn Quốc Tiến – Nội khoa, Tiết niệu lưu ý: nhiều nam giới xem tiểu đêm là “chuyện tuổi tác” nên trì hoãn thăm khám. Thực tế, nếu tiểu đêm lặp lại nhiều tuần, kèm tia tiểu yếu hoặc tiểu không hết, người bệnh nên kiểm tra tuyến tiền liệt để đánh giá đúng nguyên nhân.

III. Khi nào cần đi khám tuyến tiền liệt sớm?

Hình ảnh minh họa: Tia tiểu yếu, nhỏ giọt do phì đại tuyến tiền liệt

Nam giới nên đặt lịch khám tuyến tiền liệt nếu có một trong các biểu hiện sau:

• Tiểu đêm từ 2 lần trở lên, kéo dài nhiều ngày.
• Tia tiểu yếu, nhỏ, phải chờ lâu mới tiểu được.
• Cảm giác tiểu không hết, vừa đi xong lại buồn tiểu.
• Tiểu gấp, khó nhịn, đôi khi són tiểu.
• Đau tức vùng hạ vị, bàng quang căng tức.
• Tiểu buốt, tiểu rát, nước tiểu đục hoặc có máu.
• Bí tiểu đột ngột, không thể đi tiểu dù rất buồn tiểu.
• Có bệnh nền như đái tháo đường, tim mạch, bệnh thận, rối loạn cương.

Theo NIDDK, người bệnh cần trao đổi với nhân viên y tế về bất kỳ triệu chứng tiết niệu nào vì các triệu chứng này không chỉ do phì đại tuyến tiền liệt mà còn có thể liên quan đến bệnh bàng quang, nhiễm trùng tiết niệu, viêm tuyến tiền liệt hoặc ung thư tuyến tiền liệt.

IV. Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ phì đại tuyến tiền liệt

Béo phì là một trong những nguyên nhân gây phì đại tuyến tiền liệt

Hiện nay, nguyên nhân chính xác gây phì đại tuyến tiền liệt chưa được khẳng định hoàn toàn. Tuy nhiên, các tài liệu y khoa đều ghi nhận bệnh liên quan chặt chẽ đến tuổi tác và thay đổi nội tiết nam theo thời gian.

Theo Mayo Clinic, phì đại tuyến tiền liệt hiếm khi gây triệu chứng trước tuổi 40; sau độ tuổi này, nguy cơ tuyến tiền liệt to và gây rối loạn tiểu tiện tăng dần. Mayo Clinic cũng nêu các yếu tố nguy cơ gồm tuổi tác, tiền sử gia đình, đái tháo đường, bệnh tim mạch, béo phì và lối sống ít vận động.

Các yếu tố nguy cơ thường gặp gồm:

• Tuổi tác: nguy cơ tăng rõ sau 40–50 tuổi.
• Tiền sử gia đình: cha hoặc anh em từng mắc bệnh tuyến tiền liệt.
• Thừa cân, béo phì: có thể làm triệu chứng tiết niệu nặng hơn.
• Ít vận động: liên quan đến rối loạn chuyển hóa và sức khỏe tiết niệu.
• Đái tháo đường, tim mạch: có thể đi kèm rối loạn tiểu tiện.
• Dùng một số thuốc: thuốc lợi tiểu, thuốc cảm chứa chất co mạch, thuốc an thần hoặc một số thuốc chống trầm cảm có thể làm triệu chứng nặng hơn ở một số người.

V. Phì đại tuyến tiền liệt có nguy hiểm không?

Phì đại tuyến tiền liệt là bệnh lành tính, nhưng không nên xem nhẹ. Khi dòng tiểu bị cản trở lâu ngày, bàng quang phải co bóp mạnh hơn để đẩy nước tiểu ra ngoài. Theo thời gian, cơ bàng quang có thể yếu đi, nước tiểu tồn dư nhiều hơn và làm tăng nguy cơ nhiễm trùng tiết niệu, sỏi bàng quang, bí tiểu hoặc ảnh hưởng thận.

Mayo Clinic liệt kê các biến chứng của phì đại tuyến tiền liệt có thể gồm: bí tiểu, nhiễm trùng tiết niệu tái diễn, sỏi bàng quang, tổn thương bàng quang và tổn thương thận

BSCKII Lê Bá – Ngoại khoa Tiết niệu khuyến cáo: nếu người bệnh đã có bí tiểu, nhiễm trùng tái phát, tiểu máu, sỏi bàng quang hoặc tồn dư nước tiểu nhiều, việc điều trị không nên chỉ dừng ở uống thuốc theo cảm tính. Người bệnh cần được đánh giá kích thước tuyến tiền liệt, mức độ tắc nghẽn và chức năng bàng quang để chọn hướng xử trí an toàn.

VI. Chẩn đoán phì đại tuyến tiền liệt như thế nào?

Khám tuyến tiền liệt không chỉ là hỏi triệu chứng. Bác sĩ cần đánh giá toàn diện để phân biệt phì đại tuyến tiền liệt với viêm tuyến tiền liệt, nhiễm trùng tiết niệu, bàng quang tăng hoạt, sỏi tiết niệu hoặc bệnh lý ác tính.

Theo Mayo Clinic, quá trình chẩn đoán thường bắt đầu bằng hỏi triệu chứng, khám thực thể, thăm trực tràng, xét nghiệm nước tiểu, xét nghiệm máu; một số trường hợp cần PSA, đo dòng tiểu, đo nước tiểu tồn dư, siêu âm qua trực tràng, nội soi bàng quang hoặc thăm dò niệu động học. 

Hạng mục kiểm tra	Mục đích
Hỏi bệnh và chấm điểm triệu chứng	Đánh giá tiểu đêm, tiểu khó, tiểu gấp, mức độ ảnh hưởng chất lượng sống
Khám lâm sàng, thăm trực tràng khi cần	Ước lượng kích thước, mật độ tuyến tiền liệt
Xét nghiệm nước tiểu	Tìm nhiễm trùng, máu trong nước tiểu hoặc bất thường khác
PSA máu	Hỗ trợ đánh giá bệnh lý tuyến tiền liệt, không dùng đơn độc để kết luận ung thư
Siêu âm tuyến tiền liệt, bàng quang	Đo kích thước tuyến tiền liệt, lượng nước tiểu tồn dư
Đo dòng tiểu	Đánh giá mức độ tắc nghẽn đường tiểu
Nội soi hoặc thăm dò chuyên sâu	Dùng khi triệu chứng phức tạp hoặc nghi ngờ biến chứng

Với người có đau vùng thắt lưng, đau hông chậu hoặc đau lan xuống chân, BSCKI Phan Đình Long – Cơ xương khớp lưu ý:  cần phân biệt với bệnh cơ xương khớp như thoái hóa cột sống, đau thần kinh tọa hoặc căng cơ vùng chậu. Không phải mọi cảm giác đau lưng ở nam giới lớn tuổi đều do tuyến tiền liệt, nhưng nếu đau kèm rối loạn tiểu tiện thì nên khám tiết niệu trước.

VII. Cách điều trị phì đại tuyến tiền liệt an toàn

Điều trị phì đại tuyến tiền liệt phụ thuộc vào mức độ triệu chứng, kích thước tuyến tiền liệt, tuổi, bệnh nền, nguy cơ biến chứng và mong muốn của người bệnh. Không có một phác đồ duy nhất phù hợp cho tất cả mọi người.

Theo NIDDK, phì đại tuyến tiền liệt có thể được điều trị bằng theo dõi, dùng thuốc hoặc phẫu thuật; bác sĩ sẽ cân nhắc mức độ nặng của triệu chứng và ảnh hưởng đến chất lượng sống trước khi trao đổi lựa chọn điều trị. 

1. Theo dõi và thay đổi lối sống

Không nhịn tiểu quá lâu để tránh tăng mức độ nguy hiểm của bệnh phì đại tuyến tiền liệt

Với triệu chứng nhẹ, bác sĩ có thể khuyến nghị theo dõi định kỳ, điều chỉnh thói quen tiểu tiện và sinh hoạt.

Người bệnh có thể được hướng dẫn:

• Giảm uống nước sát giờ ngủ, nhưng vẫn uống đủ nước ban ngày.
• Hạn chế rượu bia, cà phê, trà đặc vì có thể làm tiểu nhiều hơn.
• Đi tiểu trước khi ra ngoài hoặc trước khi ngủ.
• Không nhịn tiểu quá lâu.
• Tránh tự ý dùng thuốc cảm, thuốc lợi tiểu hoặc thuốc an thần khi chưa hỏi bác sĩ.
• Kiểm soát cân nặng, đường huyết, huyết áp.
• Tăng vận động phù hợp thể trạng.

NHS khuyến nghị người có triệu chứng tuyến tiền liệt to nên giảm rượu và caffeine, hạn chế uống nhiều nước trước khi ngủ hoặc trước khi ra ngoài, ăn đủ chất xơ để tránh táo bón, duy trì cân nặng lành mạnh và hỏi bác sĩ/dược sĩ xem thuốc đang dùng có làm triệu chứng nặng hơn không. 

WHO cũng khuyến nghị người trưởng thành nên vận động thể lực thường xuyên, tối thiểu 150 phút hoạt động cường độ vừa mỗi tuần; điều này có lợi cho sức khỏe chuyển hóa, cân nặng và tim mạch nói chung. 

2. Điều trị bằng thuốc

Không sử dụng thuốc điều trị phì đại tuyến tiền liệt khi chưa có chỉ định của bác sĩ

Với triệu chứng mức độ vừa hoặc ảnh hưởng giấc ngủ, công việc, bác sĩ có thể kê thuốc. Các nhóm thường dùng gồm thuốc chẹn alpha giúp giãn cơ trơn vùng cổ bàng quang – tuyến tiền liệt, thuốc ức chế 5-alpha reductase giúp làm giảm kích thước tuyến theo thời gian, hoặc phối hợp thuốc trong một số trường hợp.

Theo Mayo Clinic, thuốc chẹn alpha có thể giúp đi tiểu dễ hơn nhờ làm giãn cơ vùng cổ bàng quang và tuyến tiền liệt; thuốc ức chế 5-alpha reductase như finasteride hoặc dutasteride có thể làm nhỏ tuyến tiền liệt nhưng thường cần thời gian để phát huy hiệu quả và có thể gây tác dụng phụ về tình dục. 

Người bệnh không nên tự mua thuốc điều trị phì đại tuyến tiền liệt, nhất là khi đang có bệnh tim mạch, huyết áp thấp, bệnh gan thận hoặc đang dùng nhiều thuốc khác.

3. Can thiệp ít xâm lấn hoặc phẫu thuật khi cần

True Hope đưa công nghệ máy Homium vào điều trị phì đại tuyến tiền liệt

Khi thuốc không hiệu quả, người bệnh bí tiểu, nhiễm trùng tái phát, có sỏi bàng quang, tiểu máu hoặc ảnh hưởng thận, bác sĩ có thể cân nhắc can thiệp.

Theo NHS, phẫu thuật có thể được đề nghị nếu thuốc không giúp cải thiện hoặc triệu chứng nặng; phương pháp phổ biến là cắt tuyến tiền liệt qua niệu đạo, ngoài ra có thể có laser, hơi nước, dòng điện, tia nước, đặt implant hoặc các thủ thuật khác tùy từng người bệnh. 

Mayo Clinic cũng nêu nhiều lựa chọn như TURP, TUIP, laser, nâng tuyến tiền liệt, liệu pháp nhiệt hơi nước, robot tia nước, phẫu thuật mở/robot hỗ trợ hoặc nút mạch tuyến tiền liệt ở một số trường hợp phù hợp. 

Tại Việt Nam, Bệnh viện 108 đã đề cập liệu pháp nhiệt hơi nước trong điều trị phì đại lành tính tuyến tiền liệt cho nhóm nam giới từ 50 tuổi trở lên, có triệu chứng đường tiểu dưới mức độ nhẹ – vừa, kích thước tuyến tiền liệt trung bình 30–80g và có mong muốn hạn chế phẫu thuật xâm lấn. 

VII. Điều trị → [form id=”5″] → Disclaimer → VIII. Khám tại True Hope → [form id=”3″] 

Nếu bạn có câu hỏi nào cần bác sĩ chuyên môn giải đáp vui lòng điền vào form dưới đây hoặc liên hệ hotline: 0333.177.268  để được tư vấn miễn phí! 

 

 

VIII. Khám tuyến tiền liệt tại Khoa Tiết niệu True Hope: kiểm tra đúng để điều trị đúng

Phòng khám Đa Khoa Quốc tế True Hope điều trị phì đại tuyến tiền liệt tại Hà Nội

Với nam giới có biểu hiện tiểu đêm, tiểu yếu, tiểu khó, tiểu không hết hoặc nghi ngờ phì đại tuyến tiền liệt, việc khám sớm giúp xác định nguyên nhân và mức độ ảnh hưởng trước khi lựa chọn điều trị.

Gói khám tuyến tiền liệt tại khoa Tiết niệu True Hope hướng đến đánh giá toàn diện tình trạng tiết niệu – tuyến tiền liệt, bao gồm khai thác triệu chứng, thăm khám chuyên khoa và chỉ định xét nghiệm/cận lâm sàng phù hợp tùy từng người bệnh. Trường hợp có đau vùng hạ vị, đau lưng, đau vùng chậu hoặc bệnh nền đi kèm, bác sĩ có thể phối hợp đánh giá thêm để tránh bỏ sót nguyên nhân ngoài tuyến tiền liệt.

Người bệnh nên chuẩn bị trước khi đi khám:

• Ghi lại số lần đi tiểu ban ngày và ban đêm trong 2–3 ngày.
• Ghi rõ có tiểu buốt, tiểu máu, đau hạ vị hay không.
• Mang theo đơn thuốc đang dùng.
• Thông báo bệnh nền: tim mạch, huyết áp, đái tháo đường, bệnh thận.
• Không tự ngưng thuốc đang dùng nếu chưa hỏi bác sĩ.

Nếu bạn đang lo lắng về tình trạng phì đại tuyến tiền liệt , hãy đặt lịch kiểm tra tại True Hope để được đánh giá chỉ số và tư vấn chế độ kiểm soát phù hợp. 

Thông tin: Đặt lịch khám dưới đây hoặc liên hệ 0333.177.268